Wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 kwietnia 2026 r., IV Pa 1/26

wyrok Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 kwietnia 2026 r., IV Pa 1/26

Tekst

1 Sygn.akt. IV Pa 1/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 22 kwietnia 2026r.

3 Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący: sędzia (del.) Andrzej Bogucki

6 Protokolant: st. sekr. sądowy Barbara Serżysko

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026r. w Zielonej Górze

8 sprawy z powództwa N. R.

9 przeciwko S. (...) w W.

10 o zapłatę

11 na skutek apelacji pozwanego

12 od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

13 z dnia 4.11.2025r., sygn.akt. IV P 210/25

14 I. zmienia zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo oddala;

15 II. odstępuje od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu przed sądem I i II instancji.

16 sędzia (del.) M. I.

17 Sygn. akt IV Pa 1/26

Uzasadnienie

18 Powód N. R. w pozwie skierowanym przeciwko S. (...) w W. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 5 642,53 zł brutto wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie oraz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu pozwu podał, że domaga się wyrównania uposażenia za styczeń i luty 2023 r., a także świadczeń związanych z zakończeniem służby. Wywodził, że jest emerytowanym funkcjonariuszem (...), którym był do 20.02.2023 r. Podał, że dnia 10.10.2022 r. za pośrednictwem Naczelnika Wydziału Informatyki złożył wniosek do Dyrektora (...) w W. o zwolnienie ze służby z dniem 20.02.2023 r. Decyzja o odejściu ze służby nie była łatwa, gdyż spowodowana została wieloma czynnikami, m.in. trudnościami występującymi w służbie po przeprowadzonej reformie oraz pogarszającym się stanem zdrowia. Podkreślił, że w administracji celnej był zatrudniony od 1.04.1993 r. Powód podał, że w styczniu 2023 r. i lutym otrzymał uposażenie oraz pozostałe świadczenia wyliczone według kwoty bazowej z 2022 r. Brak zastosowania kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na 2023 r. spowodował, że otrzymał zaniżone uposażenie zasadnicze oraz związane z zakończeniem służby: odprawę, nagrodę roczną, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.

19 Pozwany S. (...) w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi pozwany wskazał, że wobec strony powodowej zastosowano przepis art. 41 ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. z 2022 r., poz. 2666). Z powołanych przez pozwanego przepisów art. 41 ustawy wynika, że funkcjonariusze odchodzący ze służby w styczniu lub lutym 2023 r. otrzymywali uposażenie wg kwoty bazowej z ustawy budżetowej za 2022 rok. Zdaniem strony pozwanej regulacje te nie noszą cech dyskryminacji, gdyż nie byłoby słuszne m.in. to, że funkcjonariusze odchodzący na służbę na początku roku otrzymaliby takie samo uposażenie, jak ci, którzy przepracowali cały rok. Ponadto ustawodawca ma prawo motywować do pozostania w służbie pod względem finansowym, co było racją wprowadzenia art. 41 ustawy. Na poparcie stanowiska pozwany powołał się na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16.05.2025 r. Wywodził, że są różne względem siebie grupy funkcjonariuszy, ci którzy chcą odejść ze służby na początku 2023 r. oraz ci, którzy pozostają w służbie. Ze względy na te okoliczności obie kategorie nie charakteryzują się w równym stopniu określonymi cechami.

20 W piśmie z dnia 22.09.2025 r. powód zmodyfikował powództwo i wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 5 739,45 zł.

21 Wyrokiem z dnia 04.11.2025 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w punkcie I. zasądził od pozwanego S. (...)w W. na rzecz powoda N. R. następujące kwoty: 515,04 zł brutto tytułem wyrównania uposażenia i uposażenia z tytułu choroby z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28.01.2023 r. do dnia zapłaty, 408,80 zł brutto tytułem uposażenia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20.02.2023 r. do dnia zapłaty, 3 678,78 zł brutto tytułem wyrównania odprawy emerytalnej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20.02.2023 r. do dnia zapłaty, 76,99 zł brutto tytułem wyrównania nagrody rocznej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20.02.2023 r. do dnia zapłaty, 1 059,84 zł brutto tytułem wyrównania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20.02.2023 r. do dnia zapłaty, w punkcie II. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 400,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a w punkcie III. nadał wyrokowi w zakresie punktu I. rygor natychmiastowej wykonalności.

22 Podstawę faktyczną wyroku Sądu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia:

23 Powód N. R. pełniący służbę na stanowisku eksperta S. (...) w W., w dniu 11.10.2022 r. złożył wniosek o zwolnienie go ze służby z dniem 20.02.2023 r. w związku z przejściem na emeryturę mundurową. Decyzją z dnia 21.10.2022 r. Dyrektor (...) w W. zwolnił powoda ze służby (...)z upływem 20.02.2023 r. Za miesiąc styczeń 2023 r. powód otrzymał kwotę 6 648,12 zł brutto uposażenia zasadniczego z dodatkami oraz uposażenia z tytułu choroby, a za miesiąc luty 2023 r. kwotę 4 057,70 zł brutto tytułem uposażenia i opieki. Ponadto z uwagi na zwolnienie ze służby wypłacono powodowi: 47 157,36 zł brutto tytułem odprawy emerytalnej, 892,15 zł brutto tytułem nagrody rocznej, 13 584,96 zł brutto tytułem ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Uposażenie i pozostałe świadczenia zostały wyliczone według kwoty bazowej z 2022 r. przewidzianej dla funkcjonariuszy S. (...) to jest 1 803,16 zł. Przy zastosowaniu kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na 2023 r. w kwocie 1 943,81 zł różnica pomiędzy należnymi, a wypłaconymi powodowi świadczeniami wynosi: 515,04 zł brutto uposażenia zasadniczego i z tytułu choroby za miesiąc styczeń 2023 r., 408,80 zł brutto tytułem uposażenia za miesiąc luty 2023 r.,

24 - 3 678,78 zł brutto tytułem odprawy emerytalnej, 76,99 zł brutto tytułem nagrody rocznej, 1 059,84 zł brutto tytułem ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Różnica z tego tytułu wyniosła łącznie 5 739,45 zł. Ostatnie miesięczne uposażenie powoda wyliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wynosiło 7 859,55 zł brutto.

25 W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

26 Powództwo okazało się zasadne.

27 Stan faktyczny był bezsporny, podobnie jak wyliczenie ewentualnej należności przedstawione przez strony.

28 Zgodnie z brzmieniem art. 223 ust 3 ustawy z dnia 16.11.2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U.2025.1131), przeciętne uposażenie funkcjonariusza stanowi wielokrotność kwoty bazowej. Wysokość kwoty bazowej ustalonej według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 23.12.1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2024, poz. 1356), podstawę do określenia wynagrodzeń w roku budżetowym dla pracowników, o których mowa w art. 5 pkt 1 lit. a i d oraz pkt 2 ( a więc również funkcjonariuszy S. (...)), stanowią wynagrodzenia z roku poprzedniego, zwaloryzowane średniorocznym wskaźnikiem wzrostu wynagrodzeń ustalonym w ustawie budżetowej, oraz dodatkowe wynagrodzenie roczne, wypłacane na podstawie odrębnych przepisów.

29 Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku.

30 W art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 1.12.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 2666 ze zm.) przewidziano, że kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...) stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r.

31 Zgodnie z ust. 2, do obliczenia uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...)należnych od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r. stosuje się kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2022, zaś z ust. 3, że uposażenie żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...) wypłacane w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. podlega każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem należnym na dzień 1 marca 2023 r. obliczonym na podstawie kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na rok 2023 odpowiednio dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy S. (...)a uposażeniem należnym na dzień 1 stycznia 2023 r. obliczonym zgodnie z ust. 2.

32 Mechanizm wprowadzony ustawą okołobudżetową spowodował, że powód (podobnie jak inni funkcjonariusze S. (...), którzy zostali zwolnieni ze służby przed 1.03.2023 r.) otrzymała uposażenie za miesiąc styczeń 2023 r. oraz inne świadczenia wyliczone wg kwoty bazowej obowiązującej w 2022 r. tj. 1 803,16 zł (art. 9 ust. 1 pkt 2e ustawy budżetowej z dnia 17.12.2021 r. na rok 2022 r., Dz.U.2022.270).

33 Jak wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt IV Pa 160/24 (na mocy którego oddalono apelację pozwanego w analogicznej sprawie dotyczącej funkcjonariusza Straży Granicznej), orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 ustawy zasadniczej), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami. Uznanie, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem „stosowanie” należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2017 r., UK 325/16, uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., PKN 90/98; z dnia 20 sierpnia 2001 r., III RN 189/00; z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08; z dnia 8 października 2015 r., III KRS 34/12).

34 Oceniając zatem kwestionowane przez powoda rozwiązania prawne z punktu widzenia norm konstytucyjnych, należy podnieść, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Już usytuowanie tej klauzuli w normach konstytucyjnych nakazuje jej przyznać wysoki prymat i miejsce. Dostrzegając jej ogólnikowość i konieczność wykładni przez organy stosujące Konstytucję, zanegować jednak należy, aby była ona dowolna. Zakłada ona swoiste minimum i wyrażające ją formuły prawne. Istotne jest, że z zasady państwa prawnego wyprowadzono zasady pochodne. Jedną z nich stanowi zasada ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Nieodmiennie związana jest z bezpieczeństwem prawnym. W świetle tej zasady adresaci norm prawnych mają prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na ich niekorzyść w sposób arbitralny i zaskakujący (co podkreślał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 listopada 2015 r., K 1/14, czy wyroku z 19 listopada 2008 r. w sprawie Kp 2/08).

35 Nie oznacza to oczywiście, że określone unormowanie, regulujące uprawnienia płacowe, czy inne prawa lub obowiązki obywateli nie mogą zostać nigdy zmienione. Istotny warunek zakłada jednak, aby kreowane zmiany nie były dla jednostki zaskakujące i nie miały charakteru arbitralnego. Jak wskazano w powołanym powyżej wyroku z dnia 19 listopada 2008 r., wydanym w pełnym składzie Trybunału, istotę zasady lojalności państwa względem obywateli da się przedstawić jako zakaz zastawiania przez przepisy prawne pułapek, formułowania obietnic bez pokrycia, bądź nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania; jako niedopuszczalność kreowania organom państwowym możliwości nadużywania swojej pozycji wobec obywatela (...).

36 Ponadto, ingerencja ustawodawcy może nastąpić tylko wówczas, gdy przemawiają za tym szczególnie istotne wartości konstytucyjne. Do takich zalicza Trybunał Konstytucyjny m.in. konieczność ochrony równowagi budżetowej (zob. wyroki TK z: 20 stycznia 2010 r., K 6/09; 12 grudnia 2012 r., K 1/12)

37 Z prezentowaną zasadą konstytucyjną związana jest zasada pewności prawa (bezpieczeństwa prawnego). Gwarantuje ona ochronę praw słusznie nabytych, interesów w toku oraz ekspektatywę maksymalnie ukształtowanych (por. wyrok TK z 21 czerwca 2005 r. w sprawie P 25/02). Obywatel ma prawo oczekiwać od państwa, że może poruszać się i kształtować swoje uprawnienia i zobowiązania w oparciu o stabilne normy prawne, podlegające zmianom jedynie w przypadkach wyjątkowych i uzasadnionych.

38 Zestawiając zatem z przedstawioną zasadą konstrukcję uposażeń funkcjonariuszy, zasadna staje się odmowa zastosowania unormowań zamrażających waloryzację płacy dla tych funkcjonariuszy, którzy rozwiązali stosunki służbowe przed 1.03.2023 r.

39 W uzasadnieniu do projektu ustawy okołobudżetowej wskazano, że zastosowany mechanizm ma na celu zachęcenie funkcjonariuszy do pozostania w służbie (cyt. „Proponuje się regulację wprowadzającą mechanizm zachęcający do pozostawania w służbie czynnej żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy i funkcjonariuszy S. (...). Mając na uwadze powyższe proponuje się, aby w roku 2023 wzrost uposażeń obejmował wyłącznie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy pozostających w służbie na dzień 1 marca 2023 r.”)

40 Jak więc słusznie zauważył Rzecznik Praw Obywatelskich w wystąpieniu skierowanym w 2023 r. do ówczesnego Prezesa Rady Ministrów (https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-sluzby-mundurowe-waloryzacja-2023-mswia odpowiedz), mechanizm ten był elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowił odpowiedzi na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji. Tylko takie okoliczności mogą zaś uzasadniać wprowadzenie przepisów epizodycznych; nie powinno się regulować życia społecznego w warunkach codziennych. W przeciwnym wypadku zaufanie obywatela do państwa i prawa mogłoby zostać zakwestionowane. W ocenie Rzecznika, którą Sąd w pełni podziela, zachęcanie do pozostania w służbie nie powinno przybierać postaci groźby pozbawienia prawa do waloryzacji uposażenia.

41 Co więcej, w niniejszej sprawie pozwany nie wykazał, by faktycznie zastosowane rozwiązanie ustawowe zmierzało do zachęcenia funkcjonariuszy do pozostania w służbie. Wydaje się do nielogiczne w świetle faktu, że powód złożył wniosek o zwolnienie ze służby w październiku 2022 r., zaś kwestionowane przepisy zostały uchwalone w grudniu 2022 r. Pozwany nie zaoferował żadnego dowodu na potwierdzenie faktu zwrócenia się do powoda o zmianę decyzji/ wycofanie wniosku o zwolnienie ze służby.

42 Przepis ustawy okołobudżetowej zmienił wynikającą z przepisu tej samej rangi zasadę ustalania uposażenia funkcjonariuszy S. (...), uzależnioną od kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej. Prawodawca odszedł więc od ukształtowanych ustawą jednolitych zasad ustalania płac konkretnej grupy, wykluczając osoby kończące aktywność zawodową, które przecież przez dwa miesiące 2023 r. pełniły służbę w takich samych warunkach, jak pozostali. Nie uzasadnił tej decyzji żadną szczególną okolicznością, zwłaszcza związaną z potrzebami budżetu państwa.

43 W powołanym stanowisku Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił uwagę również na to, że zastosowany mechanizm sprawił, że niższe uposażenia otrzymali nie tylko ci funkcjonariusze, którzy w wyniku własnej decyzji zakończyli służbę, ale również ci, którym na jej kontynuowanie nie pozwalał stan zdrowia, czy nawet orzeczenie o trwałej niezdolności do służby.

44 W ramach rozproszonej kontroli zgodności zastosowanych przez pozwanego przepisów z Konstytucją RP (art. 2, 7 i 32) sąd uznał słuszność stanowisko powódki i uwzględnił powództwo. Jednocześnie sąd nie podzielił wykładni spornych przepisów dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w powołanych przez pozwanego orzeczeniach, którymi nie był związany.

45 O odsetkach orzeczono na podstawie przepisu art. 252 ust. 4 ustawy o KAS, zgodnie z którym, w przypadku zwłoki w wypłacie uposażenia, innych świadczeń oraz należności pieniężnych funkcjonariuszowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia, w którym uposażenie, inne świadczenie lub należność pieniężna stały się wymagalne.

46 W ocenie sądu, po stronie pozwanego doszło do zwłoki, gdyż nieterminowa wypłata uposażenia i innych świadczeń nastąpiła na skutek zastosowania przepisów niezgodnych z Konstytucją, a zatem wskutek okoliczności za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Analogiczna wykładnia stosowana jest przez sądy powszechne w orzeczeniach dotyczących uposażeń sędziów i prokuratorów, wobec których w latach 2021-2023 r. na podstawie ustaw okołobudżetowych „zamrożono” kwoty bazowe.

47 O kosztach postępowania w pkt II sentencji orzeczono na podstawie art. 98§1 k.p.c. Na koszty poniesione przez powoda składała się opłata od pozwu, uiszczona zgodnie z wezwaniem sądu z uwagi na treść uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15.04.2025 r. (III PZP 7/24).

48 Rygor natychmiastowej wykonalności nadano wyrokowi z urzędu na mocy art. 477² § 1 k.p.c., do wysokości ostatniego miesięcznego uposażenia powoda (pkt III).

49 Apelację od wyroku z dnia 04.11.2025 r. wniósł pozwany, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:

50 1) art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U.2022.2666 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie przez Sąd że stronie powodowej przysługiwało uposażenie za styczeń 2023 r. obliczone z zastosowaniem kwoty bazowej z ustawy budżetowej na 2023 r. w wysokości 1.943,81 zł, podczas gdy z treści wymienionego przepisu jednoznacznie wynika że w okresie od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r. należało stosować kwotę bazową przewidzianą w ustawie budżetowej na rok 2022 r., to jest 1.803,16 zł, co skutkowało niezasadnym zasądzeniem na rzecz strony powodowej wyrównania uposażenia oraz innych świadczeń według zawyżonej kwoty bazowej;

51 2) art. 252 ust. 4 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie przez Sąd 1 instancji, że po stronie pozwanego doszło do zwłoki w wypłacie należnego uposażenia i innych świadczeń, a w konsekwencji bezzasadne zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia uznania tych świadczeń za wymagalne. Sąd wadliwie ustalił moment wymagalności należności pomijając, że organ wypłacił uposażenie stronie powodowej zgodnie zobowiązującymi przepisami prawa, w szczególności art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 r., który jednoznacznie nakazywał zastosowanie kwoty bazowej z 2022 r. wobec funkcjonariuszy kończących służbę przed 1 marca 2023 r. W tych okolicznościach nie mogła wystąpić jakakolwiek zwłoka po stronie pozwanego, a brak zastosowania art. 252 ust. 4 uKAS miał istotny wpływ na wynik sprawy albowiem prawidłowa subsumcja prowadziłaby do oddalenia roszczenia odsetkowego w całości, w tym również od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

52 3) art. 2 Konstytucji RP poprzez błędne rozszerzenie zasady zaufania obywatela do państwa i nieuprawnione uznanie, że każdy spadek świadczeń narusza ochronę praw nabytych, mimo że waloryzacja uposażeń funkcjonariuszy nie stanowi prawa nabytego. Sąd pominął, że celem regulacji było wprowadzenie ogólnego, systemowego mechanizmu polityki kadrowej a nie oddziaływanie na decyzje konkretnej osoby. Dodatkowo sąd I instancji błędnie przyjął, iż przepisy uchwalone w grudniu 2022 r. nie mogły wpłynąć na decyzję strony powodowej, mimo że miały charakter powszechny, a data odejścia ze służby była elastyczna. Za nieuzasadnione należy uznać również stwierdzenie, że brak indywidualnego kontaktu z powodem eliminuje cel ustawodawcy, gdyż skuteczność regulacji nie zależy od działań wobec poszczególnych funkcjonariuszy. W efekcie Sąd wadliwie stwierdził naruszenie zasady pewności prawa i oparł rozstrzygnięcie na nieprawidłowej wykładni art. 2 Konstytucji, co skutkowało niezasadnym zasądzeniem na rzecz strony powodowej wyrównania uposażenia oraz innych świadczeń;

53 4) art. 98 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego błędne zastosowanie i nieuprawnione uznanie że sąd powszechny może badać zgodność ustawy z Konstytucją oraz odmówić jej zastosowania, w sytuacji gdy kontrola zgodności ustaw z Konstytucją należy wyłącznie do Trybunału Konstytucyjnego, w efekcie Sąd naruszył konstytucyjny model kontroli norm i zasadę nadrzędności Konstytucji wynikającą z art. 8 ust. 2, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

54 5) art. 7 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Sąd 1 instancji, że pozwany działając zgodnie z obowiązującą ustawą okołobudżetową miał obowiązek odstąpić od jej zastosowania. Sąd uznał więc że prawidłowe wykonanie obowiązującego prawa stanowiło zwłokę, co doprowadziło do niezasadnego zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie. Naruszenie to miało wpływ na treść orzeczenia gdyż doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że strona powodowa była traktowana w sposób niezgodny z zasadą równości, co stało się podstawą przyjęcia odpowiedzialności pozwanego i zasądzenia nienależnych świadczeń;

55 6) art. 32 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie, że zróżnicowanie wysokości uposażeń funkcjonariuszy w zależności od daty zwolnienia ze służby stanowi niedopuszczalną dyskryminację. Sąd pominął, że zróżnicowanie to wynikało z regulacji czasowych związanych z rokiem budżetowym, obejmowało wszystkich funkcjonariuszy jednakowo i realizowało racjonalne cele polityki kadrowej państwa, co miało wpływ na treść orzeczenia, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego uznania, że strona powodowa była traktowana w sposób niezgodny z zasadą równości, a to stało się podstawą przyjęcia odpowiedzialności pozwanego i zasądzenia nienależnych świadczeń;

56 7) art. 231 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe zastosowanie domniemania faktycznego, polegające na przyjęciu przez sąd, że brak indywidualnych działań pozwanego wobec strony powodowej świadczy o nielogiczności przepisów i braku jego funkcji motywacyjnej, mimo że ustalenie to nie wynikało z żadnych dowodów lecz opierało się wyłącznie na przypuszczeniach, co doprowadziło do bezprawnego uznania przepisu za nieskuteczny w systemie motywacyjnym, mając bezpośredni wpływ na treść orzeczenia i jego ocenę legalności regulacji;

57 8) art. 233 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku. W szczególności Sąd oparł rozstrzygnięcie na ogólnych i abstrakcyjnych tezach Rzecznika Praw Obywatelskich niemających związku z indywidualną sytuacją strony powodowej, nadał walor dowodowy materiałom publicystycznym oraz stanowiskom organów, które nie stanowiły dowodów w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego, a jednocześnie bezzasadnie uznał, że pozwany nie wykazał celu ustawodawcy, mimo że kształtowanie polityki płacowej i mechanizmu waloryzacji uposażeń należy wyłącznie do ustawodawcy. Sąd przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, uznając dodatkowo, że normy prawne dotyczące ustalenia uposażenia strony powodowej są niezgodne z Konstytucją RP, co doprowadziło do nieuprawnionej odmowy zastosowania przepisów ustawy okołobudżetowej i błędnego przyjęcia zasadności roszczenia, pomimo że obowiązujące przepisy jednoznacznie określały sposób ustalenia kwoty bazowej w spornym okresie;

58 9) art. 327(1) § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku obarczonego istotnymi brakami w zakresie ustaleń faktycznych i rozważań prawnych. Uzasadnienie oparto na ogólnej argumentacji konstytucyjnej bez dokonania szczegółowej analizy sytuacji prawnej i faktycznej strony powodowej. Sąd pominął odniesienie się do kluczowych twierdzeń i zarzutów pozwanego, nie wykazał podstaw dokonanej oceny zarzutów prawnych w świetle przepisów ustawy okołobudżetowej, nie wskazał motywów zastosowania analogii do regulacji obowiązujących w Straży Granicznej, ani powodów pominięcia argumentacji dotyczącej wyrównawczego charakteru świadczenia. Sąd odwołał się przy tym do orzecznictwa dotyczącego sędziów i prokuratorów, mimo że sytuacja prawna funkcjonariuszy służby celno-skarbowej jest odrębna, co czyni taką analogię nieuprawnioną i prowadzi do wadliwych wniosków, a powyższe miało wpływ na wydane orzeczenie;

59 10) art. 98 § 1 k.p.c. poprzez błędne obciążenie kosztami postępowania pozwanego, w sytuacji gdy pozwanym w sprawie jest Skarb Państwa. Sąd przyjmując, że opłata od pozwu uiszczona przez stronę powodową powinna obciążać pozwanego pominął specyfikę instytucji Skarbu Państwa jako strony procesu, dla której w przypadku przegranej obwiązek poniesienia kosztów postępowania nie powinien prowadzić do nieuzasadnionego obciążania budżetu państwa. Obciążenie Skarbu Państwa kosztami powinno być oceniane w świetle zasad słuszności i racjonalności wydatkowania środków publicznych, co w niniejszej sprawie nie zostało uwzględnione, skutkując naruszeniem przepisu ar. 98 § 1 k.p.c. oraz zasad rzetelnego i sprawiedliwego postępowania procesowego;

60 11) art. 477(2) § 1 k.p.c. poprzez błędne nadanie wyrokowi z urzędu rygoru natychmiastowej wykonalności w części dotyczącej ostatniego miesięcznego uposażenia powoda, gdyż przepis ten dotyczy należności pracowników w sprawach z zakresu prawa pracy, a strona powodowa pozostawała w stosunku służby państwowej, zaś pozwanym w sprawie jest Skarb Państwa, co miało wpływ na wynik sprawy, bowiem zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie było niewłaściwe i prowadziło do błędnego ustalenia rygoru natychmiastowej wykonalności świadczeń w o charakterze służbowym.

61 W oparciu o przedstawione zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania za I i II instancję wraz z należnymi odsetkami.

62 W uzasadnieniu apelacji pozwany zawarł rozwinięcie zarzutów apelacyjnych.

63 W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania przed sądem 2 instancji.

64 W uzasadnieniu odpowiedzi na apelację powód podniósł, iż Sąd I instancji zasadnie nie zastosował przy roszczeniu sprawy art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 z uwagi na niekonstytucyjność tego przepisu. Zróżnicowanie funkcjonariuszy S. (...) pozostających w służbie po 1 marca 2023 r., a tych odchodzących na wypracowaną zasłużoną emeryturę z końcem lutego 2023 r. było swoistym różnicowaniem podmiotów podobnych, co stanowi ewidentnie o naruszeniu zasady ochrony zaufania obywatela wobec państwa, wyrażonej w art. 2 Konstytucji i równości obywateli wobec prawa (dyskryminacji) wyrażonej w art. 32 Konstytucji dla tej drugiej części funkcjonariuszy. Pozwany bezzasadnie przy tym wskazał w apelacji, że powód złożył oświadczenie o cofnięciu wystąpienia ze służby, gdyż powód takiego oświadczenia nigdy nie złożył.

65 Nieuprawniony jest również zarzut pozwanego jakoby Sąd I instancji naruszył zasady zawarte w art. 2 i 32 oraz w art. 8 ust. 2 Konstytucji, gdyż Sąd I instancji miał podstawy do stwierdzenia niekonstytucyjności art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 w świetle tych przepisów Konstytucji.

66 W ocenie powoda bezzasadne są także wszystkie pozostałe zarzuty apelacji.

67 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

68 Apelacja zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na zasadność zarzutu dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U.2022.2666), zwanej dalej u.s.r. poprzez niezastosowanie tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy.

69 Na wstępie wskazać należy, iż zakres kontroli sądu II instancji w postępowaniu apelacyjnym wyznacza treść art. 378 § 1 k.p.c. stanowiącego, iż sąd ten rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi.

70 Ponieważ apelacja obejmowała zarówno zarzuty o charakterze procesowym, jak i materialnoprawnym, a ocena zasadności zarzutów materialnoprawnych może być dokonywana jedynie w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, rozstrzygnięcie apelacji w pierwszej kolejności wymagało ustosunkowania się przez Sąd Okręgowy do zarzutów procesowych.

71 Wszystkie zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów postępowania są chybione. Sąd I instancji nie naruszył art. art. 231 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w sposób opisany w apelacji, gdyż uznanie przez sąd I instancji, że brak indywidualnych działań pozwanego wobec powoda świadczy o nielogiczności analizowanego przepisu i braku jego funkcji motywacyjnej stanowiło element argumentacji prawnej Sądu I instancji, a nie element ustaleń faktycznych. Analogicznie rzecz się ma z zarzutem naruszenia art. 233 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. Przywołanie przez Sąd I instancji stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich służyło wyłącznie wzmocnieniu stanowiska prawnego wyrażonego przez Sąd I instancji i nie było elementem ustaleń faktycznych.

72 Sąd I instancji nie naruszył również art. 327(1) § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. gdyż uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w powołanym przepisie. Zarzucenie przez pozwanego w apelacji ogólnikowości przedstawionej przez Sąd I instancji argumentacji prawnej i bezzasadności odwołania się do orzecznictwa dotyczącego sędziów i prokuratorów może podlegać ocenie w odniesieniu do przepisów prawa materialnego, ale nie stanowi o naruszeniu art. art. 327(1) § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

73 Wobec bezzasadności zarzutów apelacji dotyczących przepisów procesowych Sąd Okręgowy na podstawie art. 387 § 2¹pkt 1 k.p.c. przyjął za własne wszystkie ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji.

74 Antycypując zważania obejmujące ocenę podniesionych w apelacji zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego należy wskazać, że w sprawie bezsporne jest, iż w świetle treści art. 41 u.s.r. roszczenia powoda dochodzone w niniejszej sprawie nie mają materialnoprawnej podstawy, a przyjęcie, że taka podstawa istnieje, wymagałoby uznania – co uczynił Sąd I instancji - że przepis ten powinien zostać pominięty przy rozstrzyganiu sprawy z uwagi na jego niekonstytucyjność.

75 W tej sytuacji, rozważenia w pierwszej kolejności wymagał materialnoprawny zarzut pozwanego podniesiony w apelacji, dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez dokonanie oceny konstytucyjności przepisu w sytuacji, gdy – zdaniem apelującego – kontrola zgodności ustaw z Konstytucją należy wyłącznie do Trybunału Konstytucyjnego.

76 Powyższy zarzut jest chybiony. W świetle dominującej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego sądy powszechne są uprawnione do oceny konstytucyjności przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia konkretnej sprawy w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, jak też kolejne orzeczenia SN: z 7 kwietnia 1999 r., I PKN 648/98, z 26 września 2000 r., III CKN 1089/00, z 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, z 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00).

77 Kontrola rozproszona pozwala sądom na odmowę zastosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny w konkretnej sprawie, co w żadnym razie nie stanowi o przejęciu kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (por. postanowienie SN z 5 kwietnia 2023 r., II USK 133/22 wyrok SN z 8 sierpnia 2017 r., I UK 325/16, uchwała SN z 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 6 lutego 2024 r., VIII Pa 103/23, M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017, par. 3. Znaczenie Konstytucji dla procesu sądowego stosowania prawa; por. też M. Haczkowska: Zasada bezpośredniego stosowania konstytucji w działalności orzeczniczej sądów, Przegląd Sejmowy 2005 nr 1; R. Balicki: Bezpośrednie stosowanie konstytucji, Krajowa Rada Sądownictwa 2016 nr 4, s. 13; M. Gutowski, P. Kardas: Sądowa kontrola konstytucyjności prawa. Kilka uwag o kompetencjach sądów powszechnych do bezpośredniego stosowania Konstytucji, Palestra 2016 nr 4, s. 5).

78 Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji był uprawniony do oceny konstytucyjności art. 41 u.s.r., jako przepisu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy.

79 W dalszej kolejności należy jednak wskazać, że zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa, sąd powszechny może stwierdzić niekonstytucyjność przepisu tylko w takim przypadku, gdy niekonstytucyjność ma charakter oczywisty. Oczywista niekonstytucyjność może zachodzić np. wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i.t.p. (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 sierpnia 2019 r., III AUz 117/19, w którym zacytowano wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, LEX nr 491552; z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, OSNP 2016 Nr 12, poz. 148; uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FSP 2/06, ONSAiWSA 2007 Nr 1, poz. 3 oraz wyroki tego Sądu z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1369/07, LEX nr 509708 oraz z dnia 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13, LEX nr 1528716, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 lipca 2025 r. III AUa 80/25).

80 Sąd I instancji odmówił zastosowania przy rozstrzyganiu sprawy art. 41 u.s.r. przy uznaniu w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności sprzeczności tego przepisu z art. 2 Konstytucji RP z pominięciem powyższego stanowiska, gdyż nie wskazał w uzasadnieniu wyroku żadnych okoliczności świadczących o oczywistym charakterze niekonstytucyjności art. 41 u.s.r.

81 Uzupełniająco należy wskazać, że z uzasadnienia Sądu I instancji nie wynika niekonstytucyjność art. 41 u.s.r. nawet bez przymiotu oczywistości. Argumenty wskazane przez Sąd I instancji na poparcie tezy, że art. 41 u.s.r. jest sprzeczny z art. 2 Konstytucji RP mają charakter nader powierzchowny, wręcz publicystyczny i w istocie rzeczy sprowadzają się do zacytowania kilku zdań z jednego z wystąpień Rzecznika Praw Obywatelskich. Sąd I instancji zacytował w szczególności stwierdzenie Rzecznika Praw Obywatelskich, że „mechanizm ten (mechanizm określony w art. 41 u.s.r.) był elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowił odpowiedzi na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji. Tylko takie okoliczności mogą zaś uzasadniać wprowadzenie przepisów epizodycznych; nie powinno się regulować życia społecznego w warunkach codziennych. W przeciwnym wypadku zaufanie obywatela do państwa i prawa mogłoby zostać zakwestionowane”. W ocenie Rzecznika, którą Sąd I instancji w pełni podzielił, zachęcanie do pozostania w służbie nie powinno przybierać postaci groźby pozbawienia prawa do waloryzacji uposażenia.

82 Argumenty powyższe Sąd Okręgowy ocenia jako chybione. Oczywiście, że mechanizm określony w art. 41 u.s.r. był elementem kształtowania polityki kadrowej, bo taki cel regulacji zawartej w art. 41 u.s.r. został expressis verbis wskazany w uzasadnieniu projektu ustawy. Wskazany cel regulacji nie świadczy jednak o sprzeczności przepisu z art. 2 Konstytucji RP, albowiem był celem ważkim i trzymając się terminologii Sądu I instancji, stanowił odpowiedź ustawodawcy na wyjątkowe okoliczności, to jest ówczesne braki kadrowe w służbach mundurowych.

83 W ocenie Sądu Okręgowego nieuprawnione jest stwierdzenie Sądu I instancji, że treść art. 41 u.s.r. „stanowiła groźbę pozbawienia prawa do waloryzacji świadczenia”. W związku z wejściem w życie art. 41 u.s.r. funkcjonariusze zostali postawieni przed alternatywą, pozostać w służbie po dniu 28 lutego 2023 r. i skorzystać z korzyści wynikających z tego przepisu, czy też najpóźniej do tego dnia odejść ze służby, jednak określenie tej alternatywy mianem groźby, stanowi w ocenie Sądu Okręgowego nadużycie semantyczne.

84 Przy tej okazji można dodać , że wobec brzmienia art. 41 ust. 3 u.s.r., przewidziany w tym przepisie mechanizm nie stanowił waloryzacji płac za styczeń 2023 r. i luty 2023 r. dla funkcjonariuszy pozostających w służbie po 1 marca 2023 r., ale określoną przez ustawodawcę, co prawda w bardzo specyficzny sposób, ale jednak zmianę zasad płacowych, obowiązujących od 1 marca 2023 r., którą należy widzieć w kategorii kompleksowej, wielotorowej podwyżki płac od tej daty, a nie waloryzacji i "wyrównania" wypłaconych już uposażeń za styczeń 2023 r. i luty 2023 r. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 lutego 2026 r. III SA/KR 1422/25).

85 Niezrozumiały dla Sądu Okręgowego jest powołany przez Sąd I instancji w celu wykazania niekonstytucyjności art. 41 u.e.r. argument, że „pozwany nie wykazał, by faktycznie zastosowane rozwiązanie ustawowe zmierzało do zachęcenia funkcjonariuszy do pozostania w służbie”.

86 Reasumując, całość argumentacji przedstawionej przez Sąd I instancji w celu wykazania niekonstytucyjności art. 41 u.e.r. nie przekonuje o trafności dokonanej oceny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, że odmowa zastosowania przez sąd przepisu ustawy nie może opierać się na przypuszczeniach i supozycjach co do niekonstytucyjności, lecz być rezultatem niezwykle starannej i przemyślanej wykładni, zaś argumentacja musi być poważna i przekonująca. Sąd nie jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu ustawowego, jeżeli nie wykaże, iż przepis ten w ustalonym przez ten sąd znaczeniu, jest niezgodny z określonym i wyraźnie wskazanym przepisem Konstytucji RP (por. wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2001 r. III RN 189/00. Sąd I instancji nie wykazał w wyżej przedstawiony sposób, że art. 41 u.s.r. jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, a argumentów stanowiących o takiej niezgodności nie znalazł Sąd Okręgowy.

87 Powyższe stanowi o zasadności zarzutu apelacji dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 41 u.s.r. przez jego niezastosowanie. Uwzględnienie apelacji na podstawie tego zarzutu czyni zbędnym bezpośrednie odniesienie się do pozostałych, nieomówionych wyżej, zarzutów apelacji.

88 Uzupełniająco należy wskazać, że postanowieniem z dnia 4 grudnia 2025 r. (Tw 5/24) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie z wniosku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Policjantów w T. o zbadanie zgodności art. 41 u.s.r. z art. 2, art. 7, art. 32 oraz art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

89 Z przedstawionych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo oddalił, a na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji uznając, że przemawia za tym skomplikowany prawnie i precedensowy charakter sprawy.

90 Z tych samych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

91 Sędzia (del.) Andrzej Bogucki