Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 lutego 2023 r., XVIII Ko 71/21

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 20 lutego 2023 r., XVIII Ko 71/21

Uzasadnienie

1 Formularz UWO

2 Sygnatura akt

3 XVIII Ko 71/21

4 1. WNIOSKODAWCA

5 A. P.

6 1.ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

7 1.

8 Odszkodowanie (kwota główna)

9 Odsetki

10 42.219,07 zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę doznaną przez ojca wnioskodawcy Witolda Pileckiego wynikłą z wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 15.03.1948r. na ojcu wnioskodawcy (nr sygn. akt Sr 103/48)

11 Odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

12 2.

13 Zadośćuczynienie (kwota główna)

14 Odsetki

15 25.000.000,00zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą na skutek wydania i wykonania wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 15.03.1948r.na ojcu wnioskodawcy – Witoldzie Pileckim

16 Odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

17 3.

18 1.102.978,50 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą na skutek pozbawienia wolności ojca wnioskodawcy - Witolda Pileckiego w okresie od 08.05.1947 r. do 25.05.1948r. w związku z podejmowaniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

19 Odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

20 4.

21 Inne

22 Zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru według norm przepisanych w wysokości 6-krotnosci stawki minimalnej.

23 1.3. Ustalenie faktów

24 0.1.3.1. Fakty uznane za udowodnione

25 Lp.

26 Fakt

27 Dowód

28 Numer karty

29 Witold Pilecki urodzony w dniu (...) w O. w Rosji wychowywał się w rodzinie o silnie rozwiniętej podstawie patriotycznej. Od najmłodszych lat uczestniczył w organizacjach działających na rzecz Polski oraz zajmował się działalnością opozycyjną. Wraz z wiekiem jego postawa patriotyczna rosła w siłę.

30 Witold Pilecki podjął decyzję o dobrowolnym udaniu się do obozu koncentracyjnego Auschwitz w celu stworzenia w nim ruchu oporu i przedstawienia światu ogromu okrucieństwa jakiego tam doświadczali ludzie. W wyniku łapanki przeprowadzonej na Żoliborzu w dniu 19 września 1940r., udało mu się pod przybranym nazwiskiem T. S. dostać do Auschwitz jako więzień o numerze 4859. Pomimo niekwestionowanych nieludzkich warunków jakie panowały w obozie koncentracyjnym Witoldowi Pileckiemu udało się zebrać materiały wywiadowcze i skutecznie przekazywać je poza mury obozowe. Informacje o obozowej konspiracji pozostawały również w zainteresowaniu Gestapo przez co wobec polskich więźniów postanowiono zastosować dodatkowe procedury w wyniku których przenoszeni oni byli do innych obozów na terenie III Rzeczy. Wykorzystując tę sytuację Witold Pilecki zdecydował się na ucieczkę z Auschwitz. Dokonał tego w dniach 26-27 kwietnia 1943r. podczas Świąt Wielkanocnych wraz z innymi więźniami. W jego planach był atak zbrojny na Auschwitz, a celem było wyzwolenie więźniów. Powyższe nie spotkało się jednak z aprobatą dowództwa AK. W dniu 23 lutego 1944r. za bohaterską działalność w Auschwitz Witold Pilecki z rozkazu komendanta głównego AK, gen. T. K. (1) ps. (...) został awansowany na rotmistrza kawalerii ze starszeństwem z listopada 1943r. Z działalności patriotycznej Witolda Pileckiego można przywołać również to, że brał udział w Powstaniu Warszawskim, a po wyzwoleniu z niemieckiej niewoli w oflagu w Murnau i powrocie do Polski zajął się prowadzeniem działalności wywiadowczej m.in. dotyczącej żołnierzy AK i II Korpusu więzionych w obozach NKWD i deportowanych do Rosji oraz zajmował się prowadzeniem wywiadu w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego MON i MSZ. W związku z działalnością opozycyjną Witold Pilecki pozostawał w kręgu silnego zainteresowania służb. Pomimo rozkazu wyjazdu na Zachód w czasie, kiedy był już poszukiwany nie zdecydował się na ten krok. Pozostał w Polsce wraz z rodziną.

31 Witold Pilecki w związku z działalnością opozycyjną został zatrzymany w dniu 8 maja 1947r. przez funkcjonariuszy UB prawdopodobnie w mieszkaniu H. i M. S.. Jego zatrzymanie było wynikiem dłuższej inwigilacji grupy konspiracyjnej w skład której wchodził Witold Pilecki.

32 W trakcie trwania zatrzymania i pobytu w areszcie Witold Pilecki był już mężem M. P. (1) i ojcem dwójki małoletnich dzieci A. P. i Z. P. (aktualnie O.). Witold Pilecki był człowiekiem w pełni sił i zdolnym do pracy i osiągania zarobku zapewniającego zabezpieczenie potrzeb rodziny przynajmniej na średnim poziomie. Od momentu zatrzymania Witolda Pileckiego jego najbliżsi z trudem zdobywali środki na utrzymanie, mimo to mógł on liczyć na comiesięczną paczkę od żony.

33 Po zatrzymaniu ojciec wnioskodawcy poddany został okrutnemu śledztwu. Był on długotrwale i bardzo często przesłuchiwany. Skutkiem tych przesłuchań było to, że Witold Pilecki był bardzo wyczerpany i zmęczony. Wielokrotnie w trakcie przesłuchań stosowane były wobec ojca wnioskodawcy również okrutne tortury fizyczne w głównej mierze wywołujące nieustający ból.

34 To okrutne śledztwo nadzorował dyrektor Departamentu Śledczego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego- płk J. R.. Witold Pilecki poddawany był w więzieniu mokotowskim nieludzkiemu traktowaniu wręcz torturom, które miały na celu wymuszenie określonych zeznań, przez co skala jego cierpień była ogromna. Stosowano wobec Witolda Pileckiego długie, męczące, bezlitosne przesłuchania, a także groźby co musiało generować lęk o zdrowie i życie. Protokoły Witold Pilecki podpisywał bez czytania ich uprzednio, z uwagi na zmęczenie po długich przesłuchaniach. W więzieniu przebywał przez 383 dni, prawdopodobnie przez większość czasu w pawilonie X, w całkowitej izolacji co wiązało się również z torturami psychicznymi. Był upokarzany przez funkcjonariuszy, torturowany fizycznie i psychicznie wręcz barbarzyńsko – wyrwano mu paznokcie z rąk, zdarto mu paznokcie z nóg, miażdżono mu jądra, nadziewano go na nogę od stołka, bito drewnianą linijką okutą metalem, złamano kości obojczyków, wyrywano włosy z głowy, piersi, krocza, przypalano twarz papierosem.

35 Witold Pilecki nie miał możliwości kontaktu i widzeń z rodziną. Doświadczył braku opieki medycznej, braku odzieży, korzystania z podstawowych wygód do utrzymania higieny osobistej. W celi o wymiarach 2m x 3,5m stał niczym nie osłonięty sedes. Nie było łóżek tylko sienniki rozłożone na betowej podłodze. Witold Pilecki posiadał tylko jedno ubranie i bieliznę bez możliwości zmiany od czasu zatrzymania. Powszechnie panowało niedożywienie, zatem z pewnością głód również towarzyszył i Witoldowi Pileckiemu. Wszystko to skutkowało pogorszeniem jego stanu zdrowia i to zarówno w tym aspekcie fizycznym jak i psychicznym. Trwający proces przeciwko Witoldowi Pileckiemu w szczególności wskazanie go jako zdrajcę, wroga narodu przy tych wszystkich działaniach opozycyjnych, w szczególności przy uwzględnieniu pobytu w obozie koncentracyjnym w Auschwitz musiało być dla niego szczególnie bolesne. Proces miał na celu nie tylko fizyczne wyizolowanie, ale także zniszczenie jego wizerunku jako niezłomnego patrioty, legendy, jego zasług dla Polski oraz stygmatyzowanie jego osoby i najbliższej rodziny w opinii publicznej. Proces był nagłośniony przez komunistyczną propagandę i to wszystko generowało w nim poczucie niesprawiedliwości niewinnego człowieka, oraz obawy nie tylko o swoje życie i zdrowie ale również o rodzinę.

36 Cierpienia Witolda Pileckiego nie zakończyły się wraz z zakończeniem procesu i chwilą ogłoszenia wyroku Sądu Rejonowego w Warszawie tj. w dniu 15 marca 1948r. w sprawie o sygn. akt Nr Sr. 103/48 zatwierdzonego postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z dnia 22 maja 1948r. Nr Sn.Odw.S.924. Po ogłoszeniu kary śmierci przebywał on w celi śmierci przez 70 dni, do 25 maja 1948r. Przez ten okres towarzyszył mu niewyobrażalny lęk, kiedy nastąpi wykonanie wyroku, ale także do pewnego momentu towarzyszyła mu nadzieja dalszego życia w związku z wniesioną rewizją czy wnioskiem o ułaskawienie. Świadomość rychłej śmierci nastąpiła w chwili, kiedy uświadomił sobie, że ani rewizja ani wniosek o ułaskawienie nie zostały uwzględnione. Witold Pilecki z pewnością ubolewał nad tym, że nie będzie mu dane pożegnać się z żoną z dziećmi, z innymi bliskimi sobie osobami. Samotnie oczekiwał na wykonanie kary śmierci. Zdawał sobie sprawę również z tego, że najbliższa rodzina pozostanie sama, zdana tylko na siebie. Źródłem cierpienia była oczywiście świadomość niezakończonych spraw, nie zrealizowanie zamierzonych celów zarówno tych związanych z rodziną jak i tych dla ojczyzny. Przerażający musiał być dla Witolda Pileckiego sam moment prowadzenia go do miejsca wykonania egzekucji i ostatnie chwile życia poprzedzające strzał w tył głowy.

37 Wykonanie wyroku śmierci nastąpiło w dniu 25 maja 1948r. o godz. 21.30.

38 Ciało Witolda Pileckiego nie zostało wydane rodzinie, a przede wszystkim odmówiono udzielenia informacji o miejscu złożenia zwłok. M. P. (1) o śmierci męża dowiedziała się przypadkowo chcąc zanieść mu jak co miesiąc do aresztu paczkę. Samo przekazanie M. P. (1) informacji o śmierci jej męża, również pozostawało poza wszelkim protokołem obyczajów. Najprawdopodobniej uznano wówczas, że Witold Pilecki niegodny był tego, aby jego ciało zostało pochowane. To co uczyniono po jego śmierci tj. brak informacji o miejscu złożenia ciała może w pewnym stopniu dać obraz tego jak traktowany był Witold Pilecki w trakcie śledztwa i jaka skala cierpień towarzyszyła mu przez cały ten czas. Pozostaje zagadką co wiceprokurator naczelnej prokuratury wojskowej mjr. S. C. miał na myśli wysyłając w dniu 25 maja 1948r. pismo do naczelnika więzienia nr I Warszawa Mokotów wskazując w treści w ostatnim zdaniu, że „ciało należy pochować”.

39 Z informacji pozyskanych od osób dzielących los Witolda Pileckiego w areszcie i przekazanych później do opinii publicznej można wskazać tylko jedno, że działania takie jak aresztowanie oraz śmierć Witolda Pileckiego miały wymiar polityczny i stanowiły odwet za jego ówczesną działalność niepodległościową. Potwierdzeniem tego może być również krótki czas trwania procesu. Rozprawa główna odbywała się w dniach od 3 do 15 marca 1948r. Akt oskarżenia był obszerny. Głównym zarzutem była rzekoma dzielność Witolda Pileckiego na rzecz obcego wywiadu wraz z przyjęciem korzyści majątkowej. Zarzucono mu również przygotowanie zamachów na funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa publicznego, posiadanie broni i amunicji, niezgłoszenie się jako oficera na publiczne wezwanie i posługiwanie się fałszywym dokumentem z okresu okupacji. Nadmienić należy, że oskarżonymi w tym procesie było jeszcze siedem innych osób. Witold Pilecki skazany został trzykrotnie na karę śmierci oraz na kary 15,10 i 2 lat pozbawienia wolności. Jako karę łączną wymierzono mu karę śmierci. Orzeczono również o pozbawieniu go praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz o przepadku całego mienia. W uzasadnieniu wyroku sąd wojskowy podał, że Witold Pilecki tak jak i pozostali skazani dopuścili się najcięższej zbrodni stanu i zbrodni narodu, cechowało ich wyjątkowe napięcie złej woli, przejawiali nienawiść do Polski Ludowej i reform społecznych, zaprzedali się obcemu wywiadowi i wykazali szczególną gorliwość w akcji szpiegowskiej.

40 Wyrok skazujący został utrzymany przez Najwyższy Sąd Wojskowy dnia 3 maja 1948r.

41 W liście do prezydenta B. B. z dnia 7 maja 1948r. Witold Pilecki zawarł prośbę o ułaskawienie, ale prezydent nie skorzystał z prawa łaski.

42 Rodzinę Witolda Pileckiego od momentu jego śmierci szykanowano, bowiem prawda o jego ideałach, odważnych czynach była niewygodna. Niechęć do osoby Witolda Pileckiego po jego śmierci przeniesiono na jego rodzinę, pozostawiono ich bez środków egzystencji. M. P. (1) pomimo kwalifikacji nie mogła podjąć pracy w zawodzie nauczyciela z uwagi na szykany i utrzymywała się z przypadkowych zajęć dorywczych. Dopiero w końcu lat 50-tych uzyskała stałą pracę. Wynagrodzenie osiągane do czasu podjęciu pracy stałej pozwalało na zapewnienie minimum wegetacji zarówno dla matki wnioskodawcy, jego samego jak i jego siostry. Szykany nie były ograniczone tylko do M. P. (1). Zarówno wnioskodawca jak i jego siostra również doświadczyli „zainteresowania” ze strony komunistów do tego stopnia, że siostra A. P. Z. O. zd. P. została wyrzuca ze studiów.

43 Sąd Najwyższy Izba Wojskowa w wyniku wniesionej rewizji nadzwyczajnej z dnia 31 sierpnia 1990r. wyrokiem z dnia 1 października 1990r. w sprawie o sygn. akt WRN 86/90 dotyczącej Witolda Pileckiego i 7 innych skazanych uniewinnił Witolda Pileckiego od popełnienia wszystkich wcześniej przypisanych mu czynów w procesie z 1948r.

44 Postanowieniem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 21 grudnia 1990r. zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz M. P. (2), Z. O. i A. P. łączną kwotę 500.000.000,00zł tytułem odszkodowania za niesłuszne skazanie i związane z nim wykonanie wyroku śmierci na ich mężu i ojcu rotmistrzu Witoldzie Pileckim.

45 Informacja z IPN

46 k. 185-220

47 k. 170

48 k.200-304

49 k.322-345

50 k.375-380

51 k.391-446

52 Dokumenty załączone do wniosku z dnia 30.06.2021r.

53 k.23-166

54 k.171-307

55 Zeznania wnioskodawcy A. P.

56 k.357-359

57 Książka autorstwa T. P.

58 k. 449

59 Karta przybycia więźnia

60 k. 23

61 Pismo

62 k. 24

63 Protokół wykonania wyroku śmierci

64 k. 25, 109

65 Kopia postanowienia

66 k. 337-338

67 Książka

68 k. 449

69 0.1.3.2. Fakty uznane za nieudowodnione

70 Lp.

71 Fakt

72 Dowód

73 Numer karty

74 1.ocena DOWODów

75 0.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

76 Lp. faktu z pkt 3.1

77 Dowód

78 Zwięźle o powodach uznania dowodu

79 Zeznania A. P.

80 W toku postępowania sądowego Sąd przesłuchał w charakterze świadka wnioskodawcę. Sąd co do zasady uznał jego zeznania za szczere, oparte na własnej pamięci i pamięci zachowanej w rodzinie o losach ojca. Zeznania świadka co do najbardziej istotnych elementów zapisanych na kartach historii są spójne i wzajemnie zbieżne. Sąd nie dostrzegł u świadka tendencji do celowego zniekształcania relacjonowanych zdarzeń.

81 Z przyczyn natury obiektywnej zeznania świadka A. P. obarczone były natomiast pewnymi istotnymi ograniczeniami.

82 W pierwszej kolejności wskazać należy, iż z racji upływu ponad 70 lat od osadzenia ojca wnioskodawcy w areszcie relacje jego syna miały charakter niekiedy nieostry i niezawierający zbyt wielu szczegółów. Element upływu czasu niewątpliwie wywarł wpływ na relację świadka.

83 Oceniając zeznania świadka Sąd nie mógł tracić z pola uwagi, że gdy 8 maja 1947 roku Witold Pilecki był aresztowany jego syn miał wówczas skończone 15 lat. Z oczywistych zatem względów A. P. nie mógł być dopuszczany do wszystkich informacji jakie pojawiały się na temat jego ojca. W tym zakresie jego wiedza musiała zatem wynikać z przekazów rodzinnych, głownie od matki, która z pewnością jak już to zostało wcześniej wskazane „dawkowała synowi wiedzę o losach jego ojca”, nie chcąc go nadmiernie obciążać trudną sytuacją męża w szczególności, że rodzina była poddawana szykanom. Potwierdzeniem powyższego są słowa samego wnioskodawcy, który zeznał, że był izolowany od informacji o ojcu.

84 W świetle zeznań syna Witolda Pileckiego za udowodnione Sąd uznał takie okoliczności związane z jego pozbawieniem wolności jak:

85 - brutalne pobicia przy przesłuchaniach,

86 - bardzo złe warunki bytowe w czasie pobytu w więzieniu, jedzenie bardzo złej jakości, fatalne warunki sanitarne,

87 - stosowanie przemocy (bicia i znęcania się) w tym katowania fizycznego tj. stosowania tortur

88 - upokarzania słownego, celowej represji,

89 - świadomość napotkanej niesprawiedliwości,

90 - niepewność, a wręcz obawa co do przyszłego losu swojego i rodziny

91 Jest faktem powszechnie znanym (i jako takim niewymagającym dowodu), że zarówno warunki panujące w aresztach śledczych i więzieniach w latach 1944-1956, jak i praktyka traktowania osób osadzonych w tych jednostkach diametralnie odbiegała od współczesnych warunków związanych z pozbawieniem wolności. Z powszechnie dostępnej wiedzy historycznej wiadomo, że w sposób szczególny (odbiegający na minus od sposobu traktowania zwykłych więźniów kryminalnych) traktowano osoby oskarżone lub skazane za przestępstwa natury politycznej, w tym w szczególności za te, które przez ówczesne władze komunistyczne były uważane za godzące w nowy ustrój państwa. Osoby skazane za czynny sprzeciw wobec ówczesnej władzy, za pomoc podziemiu niepodległościowemu były traktowane brutalnie i bezwzględnie. Bicie i stosowanie różnego rodzaju form nacisku fizycznego o charakterze tortur było praktyką powszechną. Tak więc, o ile fatalne warunki w jakich byli w latach 40 i 50 osadzani aresztowani i skazani dotyczyły wszystkich pozbawionych walności, o tyle specyfiką traktowania osób uznanych za wrogów ustroju ówczesnego państwa było poddawane ich brutalnemu śledztwu z użyciem przemocy. Znęcanie się nad więźniami politycznymi było okolicznością na tyle powszechną, że nie wymaga to szerszego uzasadnienia, w szczególności jeżeli chodziło o taką osobę jaką był Witold Pilecki, znaną ze swojej społecznej działalności tj. człowieka niezłomnego, zaangażowanego w walkę o niepodległość, bowiem przesłuchujące go osoby miały wiedzę o dotychczasowych dokonaniach Witolda Pileckiego. Na tym tle należy zatem osądzić zeznania wnioskodawcy opisujących co spotkało w więzieniu jego ojca.

92 W oparciu o zeznania świadka, które są potwierdzeniem tego co już historycznie zostało ustalone wskazać należy, że na Witoldzie Pileckim wykonano karę śmierci. Do dnia dzisiejszego nie ustalono miejsca jego pochówku. Osoby, które jeszcze żyją i mogły by w tym temacie wypowiedzieć się milczą. Zatem nawet w sytuacji, gdyby A. P. nie powiedział ani jednego słowa na temat losów ojca to nie ulega wątpliwości, że Witold Pilecki był wrogiem ówczesnego systemu i należało go jak najszybciej uciszyć. Ostatnie minuty życia Witolda Pileckiego opisywane przez naocznych świadków wskazywały, że był fizycznie i psychicznie niezdolnym nawet do samodzielnego chodzenia, bowiem w czasie pobytu w areszcie katowano go szczególne okrutnie.

93 Dokumenty dołączone do wniosku

94 Sąd uznał za prawdziwe i rzetelne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, dołączone do wniosku lub złożone przez pełnomocnika w późniejszym czasie. Są to dokumenty oficjalne, urzędowe, niekwestionowane przez żadną ze stron.

95 materiały archiwalne z Instytutu Pamięci Narodowej

96 Dowody stanowiące materiały archiwalne, nie budzą wątpliwości Sądu, co do ich wiarygodności. Sporządzone zostały stosownie do obowiązujących regulacji prawnych, określających ich formę i treść, przez osoby do tego uprawnione, stanowiąc tym samym odzwierciedlenie okoliczności w nich opisanych.

97 0.1.4.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

98 0.2.(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

99 Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

100 Dowód

101 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

102 1.PODSTAWA PRAWNA

103 Odszkodowanie

104 1.

105 Kwota główna

106 Odsetki

107 ---------------------------

108 ------------------------------

109 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

110 Zadośćuczynienie

111 2.

112 Kwota główna

113 Odsetki

114 art. 8 ust. 1 i art. 11 ust 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ( Dz. U. 2018. 2099 t.j.)

115 Wnioskodawcy należą się odsetki ustawowe od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

116 (art. 481 kodeksu cywilnego w zw. z art. 558 k.p.k.).

117 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

118 Art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego stanowi, że osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji.

119 Art. 11 ust 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, iż przepis art. 8 ust 1 dotyczy także osób, które uniewinniono lub wobec których umorzono postępowanie i nie otrzymały zadośćuczynienia i odszkodowania.

120 W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci, rodziców. Fakt, że rodzice urodzonego w 1901 roku Witolda Pileckiego nie żyją był niekwestionowany w toku procesu jako okoliczność oczywista i notoryjna – albowiem nie jest możliwe, aby pozostawali przy życiu w roku 2023, rodzice osoby urodzonej w 1901 r.

121 Tak więc jedynymi osobami uprawnionymi do wystąpienia z roszczeniami o zapłatę zadośćuczynienia z tytułu wykonania wobec Witolda Pileckiego kary śmierci było jego dwoje dzieci: A. P. i Z. O. zd. P. przy czym wskazać należy, iż skierowanym do sądu pismem z dnia 28 listopada 2022r. siostra wnioskodawcy, ww. Z. O. nie poparła złożonego wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

122 W sprawie WRN 86/90 Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 01.10.1990 r. po wniesionej w dniu 16.02.1990r. rewizji nadzwyczajnej Naczelnego Prokuratora Wojskowego i modyfikacji ww. rewizji nadzwyczajnej uniewinnił Witolda Pileckiego od popełnienia przestępstw z art. 7,6,13 § 1 i 2 w zw. z art. 1 § 2 i 3 Dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa oraz art. 117 § 1 i 2 k.k.w.p.

123 Treść wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia 15.03.1948r. w sprawie o sygn. akt Sr 103/48, a także postanowienia Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 03.05.1948r. sygn. akt Sn.Odw.S.924/48 nie pozostawia wątpliwości, że proces karny przeciwko Witoldowi Pileckiemu stanowił represję za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Zostało to zresztą potwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 01.10.1990 r. sygn. akt WRN 86/90

124 Inne

125 3.

126 Zwięźle o powodach podstawy prawnej

127 Zgodnie z dyspozycją art. 13 ustawy lutowej i art. 554§ 4 k.p.k. postępowanie jest wolne od kosztów sądowych. W razie uwzględnienia roszczeń choćby w części wnioskodawcy przysługuje od Skarbu Państwa zwrot uzasadnionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia jednego pełnomocnika.

128 1.ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

129 Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

130 Odszkodowanie

131 1.

132 Kwota główna

133 Odsetki

134 Roszczenie oddalone

135 Postanowieniem z dnia 21 grudnia 1990 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie pod sygnaturą Żo 17/90 zasądził na rzecz M. P. (2), Z. O. i A. P. kwotę 500.000.000 zł tytułem odszkodowania za niesłuszne skazanie i związane z nim wykonanie wyroku śmierci na Witoldzie Pileckim.

136 Podstawą zasądzenia odszkodowania był art. 487 § 1 k.p.k. z 1969 r. Jak wynika z treści ówcześnie obowiązujących przepisów rzeczywistą podstawą odszkodowania powinien być art. 490 k.p.k. , gdyż to on dawał możliwość ubiegania się o odszkodowanie innym osobom, niż sam niesłusznie skazany. Z uwagi na wykonanie kary śmierci Witold Pilecki nie mógł wystąpić o odszkodowanie i zadośćuczynienie na podstawie art. 487 § 1 k.p.k. , lecz mogli o to wnosić członkowie jego rodziny przy zachowaniu warunków wymienionych w art. 490 § 1 k.p.k. Żona Witolda Pileckiego i jego dzieci spełniali te warunki, gdyż w chwili niesłusznego skazania na Witoldzie Pileckim ciążył ustawowy obowiązek utrzymywania rodziny, a w czasie jego pobytu w więzieniu oraz po wykonaniu wyroku rodzina została bez środków utrzymania. Na taki charakter roszczenia wskazuje także wniosek ówczesnego pełnomocnika z dnia 4 października 1990 r. ( k-327), stanowisko stron na rozprawie w dniu 18 grudnia 1990 r. ( k-334-336), podczas której pełnomocnik wnosił jedynie o odszkodowanie bez elementu zadośćuczynienia oraz treść postanowienia sądu (k-337-338). Roszczenia z art. 490 § 1 kpk obejmują jedynie prawo do odszkodowania, nie zaś do zadośćuczynienia. Należy podkreślić, iż w momencie, gdy zapadło wyżej wymienione rozstrzygnięcie nie obowiązywała jeszcze ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

137 Żona i dzieci Witolda Pileckiego uzyskali w 1990 r. od Skarbu Państwa odszkodowanie w wysokości 500.000.000 zł na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego. Pełnomocnik podniósł, iż zasądzona kwota stanowiła odszkodowania przysługujące rodzinie z tytułu utraty żywiciela i środków utrzymania, i jest niezależna od roszczeń, które przysługiwałyby Witoldowi Pileckiemu, gdyby żył. W ocenie sądu taka interpretacja przepisów nie jest do końca prawidłowa. Analizując treść przepisów kodeksu postępowania karnego dotyczących odszkodowania, można zauważyć, iż ustawodawca daje prawo do odszkodowania innym osobom, niż sam skazany, tylko w przypadku jego śmierci. Nie ma w kodeksie postępowania karnego zbiegu roszczeń samego skazanego i jego rodziny, wynikających z faktu wydania niesłusznego orzeczenia. Co do zasady odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje skazanemu ( zatrzymanemu), a innym osobom tylko odszkodowanie i tylko w przypadku jego śmierci, jeżeli doszło do utraty źródła utrzymania. Oznacza to, że wnioskodawca nie może żądać odrębnie odszkodowania za śmierć ojca na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego dla siebie i jednocześnie na podstawie przepisów ustawy lutowej niejako „w imieniu ojca”. Za takim rozumowaniem może przemawiać także treść uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 6 listopada 2001 r. WA 36/01- „ porównanie art. 8 ust 1 ustaw z dnia 23 lutego 1991 r. i art. 556 § 1 kpk prowadzi do wniosku, iż obydwa te przepisy dotyczą tej samej kwestii tj. uprawnienia do odszkodowania w razie śmierci osoby poszkodowanej i normują te zagadnienia odmiennie. Przepis art. 8 ust 1 jest przepisem szczególnym i jako taki ma pierwszeństwo , tyle że jedynie w sytuacji, gdy fakt represjonowania poszkodowanego został stwierdzony prawomocnym orzeczeniem wydanym w oparciu o przepisy ustawy lutowej. W przeciwnym wypadku podstawą ubiegania się o odszkodowanie , do którego tytułem jest orzeczenie o uniewinnieniu są przepisy rozdziału 58 kpk, a konkretnie przepis art. 556kpk.”. Intencją ustawodawcy jest bowiem naprawienie szkody zaistniałej w majątku niesłusznie skazanego, a tylko w sytuacji jego śmierci wyrównanie tej szkody jego bliskim. Dlatego też przepisy nie pozwalają w postępowaniu karnym równolegle dochodzić szkód osób skazanych i szkód ich rodzin związanych z pozbawieniem wolności jednego z członków. Jakkolwiek orzecznictwo sądów wskazuje na odrębność roszczenia z art. 556 k.p.k. to jednak nie należy tego rozumieć jako możliwości dwukrotnego dochodzenia odszkodowania. Odrębność oznacza nakaz oceny zasadności roszczeń z perspektywy zakresu rzeczywiście poniesionej szkody przez uprawnionego wtórnie ( jego własna szkoda wynikająca z braku utrzymania), przy jednoczesnym zakorzenieniu jego uprawnień w fakcie niesłusznego skazania osoby dostarczającej wcześniej środków utrzymania. Pojęcie odrębności oznacza także, iż odszkodowanie przysługujące wtórnie uprawnionemu nie musi być tożsame z tym, które przysługiwałoby pierwotnie uprawnionemu, gdyby żył. Gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość jednoczesnego dochodzenia roszczeń przez skazanego i jego rodzinę, nie zawarłyby w przepisie warunku, iż uprawnienia z art. 556 k.p.k. aktualizują się jedynie w przypadku śmierci uprawnionego do odszkodowania. Ponadto dochodzenie równolegle takich roszczeń powodowałoby dublowanie odszkodowania, albowiem przedmiotem dochodzonego odszkodowania są utracone zarobki skazanego ( aresztowanego), które jednocześnie będą źródłem utrzymania dla jego rodziny. Przyznanie zatem odszkodowania z tytułu utraconych zarobków i jednocześnie z tytułu utraconego utrzymania powodowałoby przynajmniej w pewnym zakresie zwiększenie odszkodowania ponad rzeczywistą szkodę.

138 Dlatego też w ocenie sądu w zakresie wniosku o odszkodowanie nie zachodzi sytuacja o której mowa w art. 11 ust 1 ustawy lutowej, gdyż A. P. otrzymał już odszkodowanie na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego. Jednocześnie należy wskazać, iż nie ma podstaw do uznania, iż ówcześnie przyznane odszkodowanie dotyczące utraty środków utrzymania w kwocie 500.000.000 zł na rzecz 3 osób było rażąco niskie i dające podstawę do uzupełnienia w trybie art. 8 ust 4 ustawy czyli przez wzgląd na zasady słuszności. Otrzymana wówczas kwota 500.000.000 zł stanowiła odpowiednik 485 pensji ( przeciętne wynagrodzenie w 1990 r. -1.029.637 zł). O tym, że rodzina Witolda Pileckiego otrzymała w 1990 r. kwotę nie tylko godziwą, ale także znacznie przewyższającą szkodę w majątku Witolda Pileckiego świadczy również fakt, iż pełnomocnik wnioskodawcy obecnie we wniosku szacuje szkodę z tytułu utraty zarobków przez Witolda Pileckiego jedynie na kwotę 42.219,07 zł .

139 ----------------------

140 Zadośćuczynienie

141 2.

142 Kwota główna

143 Odsetki

144 1.500.000 zł ( jeden milion pięćset tysięcy złotych).

145 Wnioskodawca A. P. złożył wniosek na podstawie art. 8 ust 1 i art. 11 ust 1 ustawy lutowej. Art. 8 ust 1 ustawy stanowi , iż osobie wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną szkodę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia. Uprawnienia takie dotyczą także osób, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, ale już wcześniej osoby te uniewinniono lub umorzono wobec nich postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 i 2 kpk i nie zostało zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie. W niniejszej sprawie istnieją przesłanki do unieważnienia orzeczeń- Wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 15 marca 1948 r i postanowienia Najwyższego Sądu Wojskowego z 3 maja 1948 r. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1990 r. WRN 86/90 , którym Witold Pilecki został uniewinniony, powyżej wymienione orzeczenia zostały wydane z powodów politycznych i były oczywiście niesłuszne . W związku z powyższym losy sprawy sądowej Witolda Pileckiego spełniają przesłanki art. 11 ust 1 ustawy i dają podstawę formalną do ubiegania się o ewentualne odszkodowanie i zadośćuczynienie, z tym zastrzeżeniem, że należy przenalizować spełnienie warunku w postaci braku zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia.

146 Jeżeli chodzi o kwestię zadośćuczynienia zdaniem Sądu, nigdy wcześniej takie zadośćuczynienie nie zostało przyznane. Należy podkreślić, iż uprawnienia z art. 8 ust 1 ustawy dotyczą szkody i krzywdy osoby niesłusznie skazanej, a nie jej rodziny. Jakkolwiek przepisy stanowią, iż w razie śmierci tej osoby, uprawnienie przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców, jednak w dalszym ciągu zasadność roszczenia i jego wysokość należy oceniać w odniesieniu do osoby głównego uprawnionego. Z uwagi na wykonanie kary śmierci Witold Pilecki nigdy nie miał szans ubiegać się o zadośćuczynienie, a przepisy kodeksu postępowania karnego obowiązujące w 1990 r., w tym zakresie tożsame w brzmieniu z obecnie obowiązującymi, nie przewidywały możliwości ubiegania się przez rodzinę o zadośćuczynienie. Zarówno art. 490 k.p.k. uprzednio obowiązujący, jak i art. 556 k.p.k. obecnie obowiązujący nie pozwala na przyznanie zadośćuczynienia osobom najbliższym. W tym zakresie jest już utrwalone orzecznictwo sądów, wskazujące, iż art. 556 k.p.k. dotyczy jedynie odszkodowania. Reasumując należy stwierdzić, iż nie ma przeszkód formalnych do dochodzenia przez A. P. zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie jego ojca Witolda Pileckiego, gdyż takie roszczenie jest składane po raz pierwszy. Z tego samego względu nie jest ono ograniczone w zakresie wysokości innymi świadczeniami, które rodzina Witolda Pileckiego otrzymała od Skarbu Państwa.

147 Na rozprawie przed sądem pełnomocnicy Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wskazywali, iż analiza Postanowienia Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 21 grudnia 1990 r. z uwagi na wysoką kwotę przyznanego odszkodowania, jak również pisemne motywy, może wskazywać, iż w istocie w przyznanej przez sąd kwocie 500.000.000 zł zawierało się też częściowo zadośćuczynienie. Stanowisko pełnomocników Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego nie jest pozbawione racji, gdyż treść wyżej powołanego orzeczenia , jego motywy i tryb procedowania wskazują, iż Sąd nie skupiał się na szczegółach prawnych, a raczej przypieczętował konsensus pomiędzy rodziną Witolda Pileckiego a przedstawicielami Skarbu Państwa. Sprawa rehabilitacji Witolda Pileckiego w 1990 r. był świeża, należało uczynić zadość poczuciu sprawiedliwości, brak też było przepisów umożliwiających dochodzenie zadośćuczynienia przez rodzinę zmarłego. Te wszystkie okoliczności spowodowały przyznanie odszkodowania zgodnego z wnioskiem pełnomocnika rodziny P.. Okoliczność ta zdaniem sądu nie może stać na przeszkodzie ubieganiu się przez A. P. o zadośćuczynienie na podstawie tzw. ustawy lutowej, gdyż formalnie droga sądowa w tym zakresie nie została wyczerpana. Zdaniem sądu nie sposób również formalnie ograniczać kwoty zadośćuczynienia z powodu przyznanego wcześniej odszkodowania, w sytuacji gdy w ówczesnym porządku prawnym takie zadośćuczynienie nie mogło być przyznane i nie wiemy w jakiej części kwota 500 mln złotych miałaby się odnosić do krzywd moralnych. Wszelkie rozważania w tym zakresie byłyby spekulacjami.

148 Sąd przyznając A. P. zadośćuczynienie za krzywdy poniesione przez jego ojca nie rozgraniczał kwoty tej na okres pozbawienia wolności i wykonanie kary. Witold Pilecki został skazany na karę śmierci i tę wykonano. W okresie poprzedzającym wykonanie kary przez 383 dni był pozbawiony wolności. Czas cierpień Witolda Pileckiego przypada zatem na okres od 8 maja 1947 r. do 25 maja 1948 r.

149 Roszczenie A. P. obejmuje ½ roszczenia , z jakim mógłby wystąpić jego ojciec Witold Pilecki gdyby żył. Drugą uprawnioną osobą jest Z. O. córka rotmistrza Pileckiego, która nie zgłosiła swoich roszczeń.

150 Odnosząc się do kwoty zadośćuczynienia należy przede wszystkim wskazać, iż krzywdy o charakterze fizycznym i psychicznym mają charakter niewymierny, a przyznane zadośćuczynienie zawsze ma charakter symboliczny. Sąd ustalając konkretną wysokość roszczenia bierze pod uwagę rozmiar cierpień, ich długość w czasie, intensywność, dolegliwość , szczególne uwarunkowania danej osoby, ale także wysokość przyznawanych kwot w innych podobnych sprawach, a także warunki społeczno-gospodarcze panujące w kraju, w tym poziom życia obywateli.

151 Zawnioskowana przez pełnomocników wnioskodawcy kwota ponad 26.000.000 zł ( jako ½ roszczenia ) , jawi się jako zbyt wygórowana i rażąco odbiegająca od dotychczasowego orzecznictwa sądów na tle tzw. ustawy lutowej. W ocenie sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, odmienne od innych tego typu spraw, które uzasadniałyby tak wysokie zadośćuczynienie. Osoba rotmistrza Witolda Pileckiego bez wątpienia należy do panteonu polskich bohaterów. Nikt podczas postępowania nie kwestionował jego zasług i pozycji nie tylko w historii Rzeczypospolitej, ale także historii świata. Obecne postępowanie nie dotyczy jednak przyznania ekwiwalentu pieniężnego za działalność niepodległościową, lecz zadośćuczynienia za krzywdy Witolda Pileckiego jako człowieka. Z tej perspektywy jego cierpienia, choć przerażające, nie są odosobnione . Witold Pilecki cierpiał jako człowiek- ból, głód, zimno, dramatyczne warunki higieniczne, okrutne traktowanie przez służbę więzienną i przesłuchujących. Dotknął go też ból psychiczny – brak kontaktów z rodziną, przedstawienie jego osoby jako zdrajcy, oczekiwanie na wykonanie wyroku śmierci, świadomość bezpowrotnej utraty życia. Losy Witolda Pileckiego po zatrzymaniu w maju 1947 r. są zbliżone do losów wielu innych żołnierzy i cywilów, których nowa władza wyrzuciła najpierw na margines życia, a potem chciała ich istnienie w ogóle wymazać ze świadomości społecznej. Z tych względów Sąd nie mógł niniejszej sprawy traktować inaczej, niż innych obywateli. Zarówno Prokurator jak i pełnomocnicy Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wnosili, aby sąd rozpatrując sprawę nie tracił z pola widzenia dotychczasowego i ugruntowanego orzecznictwa sądowego w podobnych sprawach i aby przyznał zadośćuczynienie godziwe , ale nie tak rażąco wygórowane.

152 Sąd biorąc pod uwagę powyżej wskazane okoliczności uznał, iż kwota 1.500.000 zł ( ½ z całości roszczenia ) , jest kwotą która spełni wszystkie wyżej wskazane postulaty. Kwota ta czyni zadość cierpieniom fizycznym i psychicznym Witolda Pileckiego trwającym 383 dni, oraz uwzględnia fakt wykonania wyroku śmierci przez strzał w głowę a także fakt niezapewnienia jego ciału pochówku . Biorąc pod uwagę okoliczność, iż w czasie orzekania przeciętne wynagrodzenie wynosi 6.700 zł, kwota przyznanego zadośćuczynienia stanowi realną wartość i z punktu widzenia obywatela jest sumą znaczną. Jednocześnie należy wskazać, iż okres cierpień Witolda Pileckiego to ponad rok pozbawienia wolności i wykonanie wyroku, które stanowiło kres dolegliwości. Sam fakt śmierci człowieka nie może podlegać wartościowaniu, gdyż życie każdego człowieka stanowi wartość podlegającą ochronie, bez względu na jego przymioty indywidualne. W innych tego typu sprawach sądy przyjmowały zadośćuczynienie w kwocie 1 mln złotych z tytułu wykonania kary śmierci. To co różnicuje sprawy tzw. odszkodowawcze to okres pozbawienia wolności i intensywność oddziaływania na osobę osadzonego. Z tych też powodów były zasądzane wyższe zadośćuczynienia związane z faktem długoletniego pozbawienia wolności ( nawet blisko 10 lat). Trudno również porównywać niniejszą sprawę, jak to czyni pełnomocnik wnioskodawcy, do sprawy T. K. (2), który przebywał w zakładzie karnym 18 lat .

153 Za przyznaniem zadośćuczynienia w kwocie 1.500.000 zł, czyli nieco powyżej zadośćuczynień w podobnych sprawach, przemawiał fakt niezwykle okrutnych tortur stosowanych wobec Witolda Pileckiego i rozmiar jego wewnętrznych cierpień związanych z faktem niesprawiedliwej odpłaty ze strony państwa za jego heroiczne dokonania.

154 Ustawowe od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty

155 Inne

156 3.

157 1.Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

158 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

159 Przytoczyć okoliczności

160 Na podstawie art. 13 ustawy lutowej zasądzono na rzecz A. P. kwotę 1.728 złotych tytułem zwrotu wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Kwotę powyższą wyliczono na podstawie § 11 ust. 6 i § 17 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265). Sąd uwzględnił wniosek pełnomocnika o podwyższenie do 6-krotności kwoty wynagrodzenia z uwagi na stopień skomplikowania niniejszej sprawy. Co prawda znaczna część wniosku zawiera opisy historyczne dotyczące Witolda Pileckiego, powszechnie znane i niekwestionowane, lecz analiza tak obszernego materiału również wymagała ponadprzeciętnej pracy. Sąd stoi na stanowisku, iż stopień skomplikowania sprawy wyróżnia się tym, iż zgromadzenie materiału źródłowego do takiej sprawy jest obarczone długimi poszukiwaniami, utrudniona jest jego analiza w związku z słabą jakością materiałów archiwalnych lub wymaga pogłębionej analizy prawnej. Przedmiotowa sprawa dotyczyła okoliczności historycznie znanych, ale swoją obszernością przewyższa inne tego typu sprawy. Ponadto na rozprawie faktycznie reprezentowało wnioskodawcę 3 prawników, co niewątpliwie ma wpływ na wydatki poniesione przez A. P. . Należy również zwrócić uwagę, iż kancelaria świadcząca pomoc wnioskodawcy nie jest położona w okręgu SO w Warszawie, co wiązało się z koniecznością podróży. Biorąc pod uwagę wysokość stawek za prowadzenie spraw o zadośćuczynienie przewidzianych w rozporządzeniu, jasno trzeba powiedzieć - nie adekwatnych do rodzaju spraw, nakładu pracy i przede wszystkim warunków ekonomicznych panujących w społeczeństwie, przyznanie wydatków w kwocie 6-krotnej stawki minimalnej należy uznać za uzasadnione.

161 1.KOszty procesu

162 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

163 Przytoczyć okoliczności

164 Na podstawie art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego ( Dz. U. 1991 Nr 34 poz. 149 z późn. zm. ), kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.

165 1.PODPIS

166 Monika Łukaszewicz