Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 listopada 2024 r., V Ca 2486/24

wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 5 listopada 2024 r., V Ca 2486/24

Tekst

1 Sygn. akt: V Ca 2486/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 5 listopada 2024 r.

3 Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie:

4 Przewodniczący:sędzia Stanisław Gradus - Wojciechowski

5 Protokolant:Kamil Reluga

6 po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. w Warszawie na rozprawie

7 sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W.

8 przeciwko Bankowi (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W.

9 o zapłatę

10 na skutek apelacji strony powodowej

11 od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I C 2227/22

12 I. zmienia zaskarżony wyrok:

13 a) w pkt. I w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej Banku (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz strony powodowej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. kwotę 51.660,38 zł (pięćdziesiąt jeden tysięcy sześćset sześćdziesiąt złotych 38/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 maja 2022 r. do dnia zapłaty ,

14 b) w pkt. II w ten sposób, że pozostawia szczegółowe rozliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu ustalając, że strona pozwana przegrała sprawę w całości ;

15 II. pozostawia szczegółowe rozliczenie kosztów postępowania apelacyjnego referendarzowi sądowemu ustalając, że strona pozwana przegrała sprawę w całośc i .

16 Stanisław Gradus-Wojciechowski

17 Sygn. akt V Ca 2486/24

Uzasadnienie

18 wyroku z dnia 5 listopada 2024 r.

19 Pozwem z dnia 9 czerwca 2022 r. powód (...) sp. z o.o. we W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Bank (...) S.A. w W. kwoty 51.660,38 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 maja 2022 roku do dnia zapłaty oraz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

20 Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2023 r. (I C 2227/22) oddalił powództwo w całości (pkt 1) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 2).

21 Z ww. orzeczeniem nie zgodził się powód i apelacją zaskarżył wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

22 1) art. 45 ust. 1 u.k.k. poprzez jego niezastosowanie i oddalenie powództwa,

23 2) art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. w zw. z art. 5 ust. 6 - 7 i 10 oraz 12 u.k.k. w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że pozwany nie naruszył obowiązku informacyjnego poprzez wskazanie RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty zaliczającej do równania odsetki umowne od kredytowanych kosztów kredytu (ubezpieczenie),

24 3) art. 6 k.c. w zw. z art. 5 i 8 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG poprzez błędną wykładnię i ocenę, że samo wskazanie dowolnej wartości i założeń przyjętych do jej obliczenia RRSO stanowi spełnienie obowiązku informacyjnego,

25 4) art. 30 ust. 1 pkt 10 w zw. z art. 45 ust. 1 u.k.k. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że samo odesłanie do Tabeli Opłat i Prowizji za czynności związane z obsługą kredytu stanowi wypełnienie obowiązków informacyjnych wobec konsumenta,

26 5) art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. w zw. z art. 53 ust. 1 i 2 u.k.k. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że umowa o kredyt konsumencki nie musi zawierać informacji o terminie do odstąpienia od umowy opisanym w art. 53 ust. 2 u.k.k. a także informacji doprecyzowującej z art. 53 ust. 5 u.k.k.,

27 6) art. 30 ust. 1 pkt 16 u.k.k. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k poprzez błędną wykładnię i uznanie, że ww. przepis nie wymaga od kredytodawcy zamieszczenia w umowie kredytu konsumenckiego informacji o tym, że całkowity koszt kredytu w razie jego wcześniejszej spłaty ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

28 Powód zaskarżonemu wyrokowi zarzucił także naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na rozstrzygnięcie, tj.:

29 1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie, że umowa kredytowa zawiera warunki, na jakich koszty opisane w art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. mogą ulec zmianie, podczas gdy na mocy umowy mogły być one kształtowanie dowolnie przez pozwanego w sytuacji zaistnienia pewnych zdarzeń wskazanych w umowie, przy czym faktyczna możliwość wypowiedzenia umowy przez kredytobiorcę jest ograniczona oraz że w umowie wskazane były RRSO i całkowita kwota do zapłaty, podczas gdy powód wykazał, że przez doliczenie do równania odsetek umownych od kosztów kredytu wartości te zostały przedstawione nieprawidłowo;

30 2) art. 232 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, że to na pozwanym spoczywał ciężar udowodnienia prawidłowości RRSO, czego nie uczynił, co sprawia, że zachodzą przesłanki do zastosowania sankcji kredytu darmowego z uwagi na naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k.;

31 3) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. i dowolną ocenę dowodów oraz sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania uznanie, że strona pozwana wykazała prawidłowość RRSO poprzez zamieszczenie w umowie kredytowej dowolnej wartości procentowej wraz z założeniami przyjętymi do jej obliczenia, podczas gdy strona pozwana powinna

32 w procesie udowodnić poprawność przyjętych założeń i podanej wartości RRSO, na niej bowiem spoczywał obowiązek,

33 4) art. 233 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 232 § 1 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie

34 i niewyciągnięcie negatywnych konsekwencji wobec pozwanego w związku

35 z niewykonaniem zobowiązania Sądu określonego w pkt 2 zarządzenia z dnia 9 lutego 2023 r.,

36 5) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak zgromadzenia materiału dowodowego w zakresie postulowanym w pozwie i pominięcie przy ocenie dowodów istotnych faktów.

37 W związku z podniesionymi zarzutami powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1 poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 51.660,38 zł wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 maja 2022 r. do dnia zapłaty, w konsekwencji zmianę wyroku w pkt 2 poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, za postępowanie przed Sądem I instancji, według norm przepisanych oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego, według norm przepisanych.

38 Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

39 Biorąc pod uwagę, że Sąd II nie zmienił ani nie uzupełnił ustaleń faktycznych Sądu I instancji, jak również nie przeprowadził postępowania dowodowego na podstawie art. 387 § 2 ¹ k.p.c. Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

40 Apelacja zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek jedynie niektóre z zarzutów wskazanych w apelacji uznać należało za trafne i skutkujące koniecznością zmiany wyroku. Przez wzgląd na wskazany w apelacji zakres zaskarżenia Sąd Okręgowy dokonał zamiany jak w treści wyroku i zasądził na rzecz powoda kwotę 51.660,38 zł.

41 Po pierwsze należy wskazać, że trafne jest stanowisko Sądu Rejonowego, że oświadczenie powoda o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego zostało złożone skutecznie. Zgodnie bowiem z treścią art. 509 § 2 k.c. wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki.

42 W doktrynie powszechnie przyjmuje się, że wraz z wierzytelnością przechodzą w wyniku przelewu na nabywcę także uprawnienia kształtujące, które same nie mogą być przedmiotem obrotu. Nabywca na mocy cesji wstępuje bowiem w całość sytuacji prawnej zbywcy. Stanowisko takie utrwaliło się i znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, chociażby wyroku z dnia 6 listopada 2003 r. II CK 16/02. Sytuacja, w której w braku wyraźnego wyłączenia w umowie cesji, cesjonariusz nie wstępuje w całość sytuacji prawnej cedenta, ma charakter wyjątkowy i ogranicza się do uprawnień ściśle związanych z osobą konkretnego cedenta. Do sytuacji takich należy przykładowo brak możliwości przeniesienia na podmiot niebędący bankiem możliwości prowadzenia egzekucji na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego.

43 W przedmiotowej sprawie, w umowie cesji nie wyłączono z zakresu przeniesionych praw uprawnienia do złożenia oświadczenia z art. 45 ust. 1 u.k.k. Osoba cedenta nie uzasadnia także przyjęcia, iż nie mogło dojść do skutecznego przeniesienia takiego prawa. W związku z powyższym należy stwierdzić, że powód skutecznie złożył we własnym imieniu oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. W oświadczeniu jednoznacznie wskazano, że powód działa w mieniu kredytobiorcy, a także w imieniu własnym. Nie ma zatem znaczenia, iż powodowa spółka posiadała pełnomocnictwo od konsumenta (kredytobiorcy) do złożenia takiego oświadczenia, gdyż w momencie składania oświadczenia konsument nie był już legitymowany do składania tego oświadczenia samodzielnie wobec zawartej umowy cesji. Zatem jedynie powód, w swoim własnym imieniu i na swoją rzecz, mógł wystąpić do banku

44 w tym czasie ze wspomnianym oświadczeniem, mając na uwadze zawartą wcześniej umowę cesji wierzytelności. Tak też w istocie zrobił. Należy więc uznać, że oświadczenie złożone w imieniu konsumenta, który w tym czasie wyzbył się już wierzytelności wynikającej z zastosowania art. 45 u.k.k., nie mogło odnieść skutków prawnych, jednakże złożenie oświadczenie we własnym imieniu i na skutek uprzednio dokonanej cesji wierzytelności sprawiło, że powstała wierzytelność wynikająca z zastosowania art. 45 u.k.k.

45 Powód posiadał zatem legitymację czynną do dochodzenia roszczeń wynikających z zastosowania sankcji kredytu darmowego, mając na uwadze to, że oświadczenie złożone zostało w imieniu własnym.

46 W ocenie Sądu Okręgowego zarzut apelacji naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. okazał się chybiony. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu umowa kredytu powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia.

47 W ocenie Sądu Okręgowego elementy te zostały zawarte w § 1 ust. 9 umowy kredytu i w tym zakresie Sąd Odwoławczy podziela w pełni ocenę Sądu Rejonowego wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przyjmuje ją za własną. Tytułem uzupełnienia należy przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku Sąd Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 26 stycznia 2016 r., XVII AmA 165/13 (LEX nr 1997815), w którym wskazano, że „kredytowanie kosztów kredytu nie jest praktyką odosobnioną

48 w obrocie gospodarczym i nie ma też podstaw normatywnych, by ją kwestionować (...)”. W związku z powyższym, uznać należało, że § 1 umowy w wystarczający sposób określał informacje dotyczące RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty. Informacje te zostały przedstawione w sposób prawidłowy i zrozumiały. W tym zakresie pozwany nie naruszył obowiązku informacyjnego. Z regulacji zawartych w u.k.k. nie wynika natomiast obowiązek podawania w umowie precyzyjnie założeń opisanych w ust. 3 pkt 4 i 5 załącznika nr 4 do u.k.k.

49 Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że przy obliczaniu RRSO pozwany miał prawo uwzględnić koszty odsetek od kredytowanych kosztów, skoro „kwota kredytu” zgodnie z umową obejmowała całkowitą kwotę kredytu oraz koszty pozaodsetkowe. W myśl art. 5 pkt 10 u.k.k. stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowywanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Co istotne, wspomniana kwota obejmuje część kapitału przeznaczoną na sfinansowanie kosztów związanych z kredytem. Należało tym samym uznać, iż pozwany Bank prawidłowo obliczył RRSO i nie doszło w tym zakresie do naruszenia obowiązku informacyjnego.

50 Nie mniej jednak w ocenie Sądu Okręgowego na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., który ostatecznie był podstawą do zmiany wyroku zgodnie z żądaniem apelacji.

51 Zgodnie z tym przepisem umowa o kredyt konsumencki powinna określać: informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie. Zgodnie z ww. przepisem, obowiązkiem kredytodawcy jest wskazanie w umowie zrozumiałych dla konsumenta, konkretnych warunków zmiany kosztów kredytu, co implikuje oczywisty wniosek, że na kredytodawcy ciąży obowiązek wskazania w umowie skonkretyzowanych warunków, w jakich dojdzie do zmiany kosztów kredytu. Chodzi tu o konkretne parametry, z odniesieniem do obiektywnych mierników.

52 Zdaniem Sądu Odwoławczego określone w § 2 ust. 20 umowy warunki zmiany opłat i prowizji są nieostre i dają pozwanemu – kredytodawcy – szerokie uprawienie do modyfikowania zobowiązania. Nie ulega żadnej wątpliwości, że zakres uprawnień banku nie wypełnia wymogu obowiązków informacyjnych zakreślonych w art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. Konsument nie jest bowiem w stanie ustalić, w jaki sposób może zmienić się zakres jego zobowiązania. Trudno wymagać, by osoba fizyczna dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową była w stanie w sposób jednoznaczny zrozumieć lub kontrolować te kryteria. Pozwany wskazał bowiem, iż może on „z ważnych przyczyn mógł zmienić tzw. Tabelę kredytu w przypadku zmiany cen usług zewnętrznych firm i instytucji współpracujących z Bankiem, z których Bank korzysta przy wykonywaniu umowy kredytu, mających bezpośredni wpływ na koszty wykonania umowy kredytu przez Bank, o co najmniej 5% w stosunku do cen usług obowiązujących w okresie 1 rok wstecz w stosunku do dnia ich zmiany”.

53 Dodatkowo należy wskazać, że określony w umowie katalog przesłanek, w razie zaistnienia których pozwany może powołać się na konieczność zmiany stawek opłat i prowizji oraz warunków ich pobierania, jest skonstruowany na tyle szeroko, że w rzeczywistości pozwala on decydować pozwanemu o zmianie ww. warunków umowy w sposób niemal całkowicie arbitralny. Nie sposób wyobrazić sobie, by w obecnych realiach społeczno-polityczno-gospodarczych przez okres dłuższy niż kilka miesięcy nie doszło chociażby do zmiany np. cen energii, co już potencjalnie mogłoby być uznane jako zmiana w stosunku do nn. umowy.

54 Sąd Odwoławczy doszedł do przekonania, że przyjęte przez pozwanego kryteria nie chronią słabszej strony umowy – konsumenta, przed niemalże samowolnymi decyzjami kredytodawcy. Nie można tracić z pola widzenia, że obowiązek informacyjny jest wypełniony wtedy, kiedy wymagane elementy umowy są przedstawione w sposób jednoznaczny i konkretny. Stąd też, zdaniem Sądu Okręgowego, należało uznać, że pozwany nie wypełnił obowiązku, jakiego nakłada na niego art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. w zakresie konieczności wskazania konkretnych warunków, na podstawie których może dojść do zmiany wysokości tabeli opłat i prowizji.

55 W związku z powyższym należało uznać, że powód miał podstawy do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z kredytu darmowego, a w konsekwencji jego roszczenie było uzasadnione.

56 Reasumując, Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powoda pełną kwotę dochodzonej pozwem przed Sądem pierwszej instancji, to jest kwotę 51.660,38 zł. Odsetki zostały zasądzone od dnia 7 maja 2022 r. również zgodnie z żądaniem pozwu, tj. przypadającego na dzień po upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu do zapłaty.

57 Wydanie orzeczenia reformatoryjnego skutkowałoby również koniecznością modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem I instancji w oparciu o art. 98 § 1 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. i pozostawił szczegółowe rozliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu ustalając, że strona pozwana przegrała sprawę w całości.

58 O kosztach w instancji odwoławczej Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. pozostawiając szczegółowe rozliczenie kosztów postępowania apelacyjnego referendarzowi sądowemu ustalając, że strona pozwana przegrała sprawę w całości.

59 Stanisław Gradus - Wojciechowski