Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 listopada 2023 r., II Ca 921/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 listopada 2023 r., II Ca 921/23

Tekst

1 Sygnatura akt II Ca 921/23

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 16 maja 2023 roku Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie w sprawie z powództwa (...) Bank (...) Spółki akcyjnej w W. przeciwko D. W. i W. W. o zapłatę (sygn. akt II C 845/22): w punkcie I. oddalił powództwo; w punkcie II. zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

3 Sąd Rejonowy oparł powyższe orzeczenie na ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych przedstawionych w pisemnym uzasadnieniu znajdującym się na k. 99 – 103 verte akt sprawy.

4 Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu apelujący zarzucił:

5 naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że:

6 sąd I instancji naruszył art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powodowi nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie przez pozwanego z kapitału, podczas gdy art. 405 k.c., do którego odsyła art. 410 k.c., nakazuje zwrot wartości świadczenia (tu korzyści osiągniętej przez pozwanego), a więc w wypadku nieważności Umowy kredytu, pozwany ma zwrócić powodowi wartość jego świadczenia, tj. zwrócić kapitał wypłaconego kredytu w PLN, a także wartość świadczenia powoda, które to świadczenie polegało na czasowym odpłatnym udostępnieniu kapitału do korzystania przez pozwanego i powstrzymaniu się przez powoda od żądania zwrotu tego kapitału przez umówiony czas;

7 sąd I instancji naruszył art. 6 ust 1 i art. 7 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE. L. 1993.95.29) poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że obowiązek zapłaty przez konsumenta na rzecz Banku wynagrodzenia za korzystanie z kapitału osłabiłoby odstraszający skutek względem Banku wynikający z powyższych regulacji, a cele Dyrektywy 93/13 zostałyby pozbawione swojej skuteczności, podczas gdy Sąd I instancji pominął fakt, że nadrzędnym celem Dyrektywy 93/13 jest przywrócenie równowagi kontraktowej stron, tj. powrót konsumenta do sytuacji w jakiej ten znalazłby się, gdyby Umowa nie zawierała postanowień abuzywnych, a nie kreowaniu nadzwyczajnych korzyści w związku z ich eliminacją, a nadto przepisy Dyrektywy 93/13 nie regulują kwestii związanych z wzajemnymi rozliczeniami stron po upadku unieważnionej Umowy;

8 naruszenie przepisów postępowania cywilnego mające istoty wpływ na wynik sprawy, polegające na tym, że:

9 sąd I instancji naruszył art 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 pkt. 2 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku dowodowego powoda o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, który - wbrew stanowisku sądu I instancji - dotyczył faktów (okoliczności) mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i niewątpliwie wymagających wiadomości specjalnych;

10 sąd I instancji naruszył art. 299 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235² § 1 pkt. 2 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku dowodowego powoda o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony pozwanej, który dotyczył faktów (okoliczności) mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności korzyści uzyskanych przez pozwanego na skutek udostępnienia mu przez powoda kapitału w żądanej przez niego kwocie;

11 sąd I instancji naruszył art. 327¹ § 1 pkt 1) i pkt 2) k.p.c. poprzez błędne wskazanie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku podmiotu występującego po stronie powodowej, albowiem w treści całego uzasadnienia sąd I instancji powołuje się na podmiot (...) Bank S.A. niewystępujący w niniejszej sprawie, co znacząco uniemożliwia bądź utrudnia stwierdzenie, czy sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i dokonał prawidłowej oceny prawnej.

12 W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wniósł o uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na brak przeprowadzenia przez Sąd I instancji postępowania dowodowego, a co za tym idzie nierozpoznanie istoty sprawy; ewentualnie jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

13 Nadto w każdym przypadku wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także rozpoznanie niezaskarżalnego postanowienia sądu rejonowego z dnia 18 kwietnia 2023 roku mającego wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie pominięcia wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego oraz wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony pozwanej.

14 W odpowiedzi na apelację, pozwani wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na ich rzecz solidarnie kosztów postępowania apelacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

15 Sąd okręgowy zważył, co następuje:

16 Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.

17 W pierwszej kolejności wskazać należy, że na kanwie rozpatrywanej sprawy powód wniósł w stosunku do pozwanych roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z kapitału wskazując, iż strony na mocy zawartego porozumienia dokonały wzajemnego rozliczenia wierzytelności z tytułu nieważnej umowy kredytu, zaś pozwani nie zapłacili za bezumowne korzystanie z udostępnionej kwoty. Podstawę prawną tego roszczenia bez wątpienia stanowiły art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c., dotyczące świadczeń nienależnych.

18 Sąd rejonowy nie znajdując podstaw do przyjęcia, że konsekwencją nieważności umowy jest obowiązek zapłaty przez pozwanych na rzecz powoda wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu uznał żądanie powoda za bezpodstawne i powództwo oddalił.

19 Stosownie do treści art. 321 k.p.c. sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Skoro zatem powód zgłosił roszczenie oparte na art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. domagając się wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu, to sąd I instancji orzekał wyłącznie co do tej kwestii.

20 Podnoszone przez powoda na rozprawie apelacyjnej dnia 17 października 2023 r. twierdzenia w zakresie zmiany siły nabywczej pieniądza oraz żądania dokonania sądowej waloryzacji nie mogły podlegać ocenie sądu odwoławczego. W istocie bowiem jest to zupełnie nowe, oparte o odmienne podstawy faktyczne i prawne roszczenie aniżeli zgłoszone przed sądem I instancji roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału.

21 Zgodnie zaś z art. 383 zdanie pierwsze k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami.

22 Sformułowane dopiero na etapie postępowania apelacyjnego roszczenie w zakresie waloryzacji sumy wypłaconej pozwanym przy pobieraniu kredytu, tak aby zwaloryzować tę kwotę do wysokości obecnej wartości pieniądza nie było przedmiotem żądania w I instancji, a zatem nie mogło zostać przedmiotem oceny sądu II instancji, albowiem zmiana żądania pozwu na etapie postępowania apelacyjnego jest niedopuszczalna. W związku z tym sąd okręgowy nie dokonał merytorycznej oceny zasadności tej kwestii, pozostawiając ją poza zakresem swoich rozważań.

23 Nie ma też racji skarżący twierdząc, iż w niniejszej sprawie uzasadnienie sądu rejonowego zawiera uchybienia uniemożliwiające bądź utrudniające ocenę poczynionych przezeń ustaleń faktycznych i prawnych. Wskazać należy, iż zarzut naruszenia art. 327¹ § 1 k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę apelacji zupełnie wyjątkowo, tylko gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera braki lub inne wadliwości uniemożliwiające dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia lub w przypadku zastosowania prawa materialnego do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego, co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia ( vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r., II CSK 435/14, z dnia 2 grudnia 2014 r., I UK 139/14 i dnia 16 października 2009 r., I UK 129/08).

24 Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego wyroku tego rodzaju uchybień nie zawiera. Analiza uzasadnienia prowadzi do wniosku, że zawiera ono wszystkie elementy konieczne wskazane w treści art. 327¹ § 1 k.p.c. Wywody sądu rejonowego są jasne i logiczne, w sposób wyczerpujący przedstawiono motywy wydanego rozstrzygnięcia z przywołaniem zastosowanych przez sąd przepisów prawa materialnego, zaś poczynione ustalenia faktyczne znajdują podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym, co bez wątpienia umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia.

25 Na tej podstawie sąd ocenił, iż ustalenia i ocena stanu faktycznego zawarta w orzeczeniu sądu I instancji, obejmująca dokonaną przez ten sąd wykładnię zastosowanych przepisów prawa okazała się właściwa i nie budziła zastrzeżeń sądu odwoławczego, który w pełni akceptuje stanowisko wyrażone przez sąd rejonowy i przyjmuje je za własne, czyniąc je jednocześnie integralną częścią poniższych rozważań. W sytuacji bowiem, gdy sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przed sądem pierwszej instancji, nie musi już powtarzać dokonanych ustaleń faktycznych, albowiem wystarczające jest stwierdzenie, że przyjmuje je za własne ( tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 19 października 2017 r., II PK 292/16 oraz z dnia 16 lutego 2017 r., I CSK 212/16, nadto postanowieniach z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 654/14 i dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07), co miało miejsce w rozpatrywanym przypadku.

26 Nie było więc podstaw, by uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania tylko z tego względu, że omyłkowo w uzasadnieniu orzeczenia oznaczono powoda jako (...) Bank S.A.” zamiast (...) Bank (...) S.A.”, gdyż przekręcenie nazwy powoda w niczym nie wpływa na tok rozumowania sądu rejonowego.

27 Przechodząc do oceny istoty rozstrzygnięcia, wskazać należy, iż sąd okręgowy w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu z dnia 15 czerwca 2023 r. C-520/21 i przedstawioną w nim interpretację art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, która to sprzeciwia się temu, aby w sytuacji, w której stwierdzono nieważność umowy kredytu hipotecznego przyznać jakiekolwiek wynagrodzenie wynikające niejako pośrednio z faktu zawarcia nieważnej umowy. Trybunał wskazał bowiem, iż przepisy dyrektywy 93/13 „ stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty”.

28 W uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie C-520/21 Trybunał wskazał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem system ochrony ustanowiony na mocy dyrektywy 93/13 opiera się na założeniu, że konsument znajduje się w gorszym położeniu niż przedsiębiorca, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania, i w związku z tym godzi on się na warunki umowy sporządzone uprzednio przez przedsiębiorcę, na których treść nie może mieć wpływu. Ze względu na to dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia mechanizmu zapewniającego, że wszelkie warunki umowne, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą zostać poddane kontroli do celów oceny ich ewentualnie nieuczciwego charakteru. W tym zakresie do sądu krajowego należy ustalenie, przy uwzględnieniu kryteriów określonych w art. 3 ust. 1 i art. 5 dyrektywy 93/13, czy w świetle okoliczności konkretnego przypadku dany warunek spełnia ustanowione w tej dyrektywie wymogi dobrej wiary, równowagi i przejrzystości. Z uwagi na charakter i znaczenie interesu publicznego, jakim jest ochrona konsumentów, dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie, co wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z jej motywem dwudziestym czwartym, do zapewnienia stosownych i skutecznych środków mających na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. W tym celu sądy odsyłające są zobowiązane do odstąpienia od stosowania nieuczciwych warunków umowy, aby nie wywierały one, w braku sprzeciwu konsumenta, wiążących wobec niego skutków. Warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć co do zasady skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku rzeczonego warunku. Spoczywający na sądzie krajowym obowiązek odstąpienia od stosowania nieuczciwego warunku umownego nakazującego zapłatę kwot, które okazują się nienależne, pociąga za sobą co do zasady odpowiedni skutek restytucyjny w odniesieniu do tych kwot, ponieważ brak takiego skutku mógłby naruszać skutek odstraszający, jaki art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 ust. 1 tej dyrektywy zamierza przypisać stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunków zawartych w umowach zawieranych przez przedsiębiorcę z konsumentami. Niemniej jednak ustalenie przez prawo krajowe ram prawnych ochrony zagwarantowanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 nie może zmienić zakresu i - w związku z tym - istoty tej ochrony, podważając tym samym wzmocnienie skuteczności wspomnianej ochrony poprzez przyjęcie jednolitych zasad dotyczących nieuczciwych warunków, które to wzmocnienie było zamiarem prawodawcy Unii, co zostało wskazane w motywie dziesiątym dyrektywy 93/13. O ile do państw członkowskich należy określenie za pomocą prawa krajowego warunków, w ramach których następuje stwierdzenie nieuczciwego charakteru warunku zawartego w umowie i w ramach których następują konkretne skutki tego stwierdzenia, o tyle jednak takie stwierdzenie powinno umożliwić przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego nieuczciwego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu korzyści nienależnie nabytych przez przedsiębiorcę, ze szkodą dla konsumenta, w oparciu o wspomniany nieuczciwy warunek.

29 Celem art. 6 dyrektywy 93/13 jest, aby konsument nie został związany nieuczciwymi warunkami umownymi stosowanymi przez przedsiębiorcę. Ochrona ta ma służyć realizacji celu ujętego w art. 7 dyrektywy 93/13, który polega na tym, aby przedsiębiorca w umowach zawieranych z konsumentem nie wprowadzał nieuczciwych warunków. Z tej perspektywy niewątpliwie obowiązek zapłaty przez konsumenta na rzecz banku wynagrodzenia za korzystanie z kapitału osłabiałoby ochronę z art. 6 i 7 dyrektywy 93/13, co powodowałyby, że cele dyrektywy 93/13 zostałyby pozbawione skuteczności, co nie było możliwe do zaakceptowania przez sąd odwoławczy.

30 Z tych względów brak było podstaw do przyjęcia, iż konsekwencją nieważności umowy kredytu jest obowiązek zapłaty przez pozwanych na rzecz powodowego banku wynagrodzeniu za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu, toteż rozstrzygnięcie sądu I instancji należało uznać za trafne.

31 Niezasadne okazały się także zarzuty apelacji dotyczące pominięcia przez sąd pierwszej instancji zawnioskowanych przez powoda dowodów z opinii biegłego i przesłuchania pozwanych. Zgodnie bowiem z treścią art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Tymczasem zawnioskowany dowód z opinii biegłego sądowego był nieistotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Celem przeprowadzenia tego dowodu było bowiem wykazanie wysokości roszczenia z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu. Wobec tego, że roszczenie zostało uznane za niezasadne, ustalenie wysokości tego roszczenia jawi się jako zbędne. Odnosząc się natomiast do dowodu z przesłuchania pozwanych wskazać należy, iż dowód z przesłuchania stron ma jedynie charakter posiłkowy, o czym stanowi art. 299 k.p.c. Oznacza to, że dopiero gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie, ponieważ jej okoliczności pozostawały zasadniczo niesporne. Słusznie zatem sąd rejonowy pominął te dowody.

32 Mając na uwadze powyższe, wywiedzioną apelację należało oddalić jako bezzasadną, o czym sąd okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku.

33 O kosztach postępowania apelacyjnego, sąd okręgowy orzekł w punkcie 2. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu wynikającą z treści art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. Powód przegrał proces w całości, a zatem powinien zwrócić pozwanym koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony w wysokości 1800 zł, na którą składają się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem (§ 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1.800 ze zm.)). W przedmiotowej sprawie pozwani byli reprezentowani przez tego samego pełnomocnika, wobec tego jako współuczestnikom materialnym należał im się zwrot kosztów w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika ( zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt III CZP 130/06).

34 Koszty procesu zasądzone zostały na rzecz pozwanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku, zgodnie z art. 98 §1¹ k.p.c.

35 sędzia Tomasz Szaj

36 (...)

37 (...)

38 (...)

39 (...)

40 (...)