Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 lutego 2024 r., II Ca 1546/22

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 8 lutego 2024 r., II Ca 1546/22

Tekst

1 Sygnatura akt II Ca 1546/22

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 12 października 2022 r. Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie po rozpoznaniu wniosku A. D. z udziałem J. N. o dział spadku, podział majątku i zniesienie współwłasności (sygnatura akt I Ns 530/18):

3 I. ustalił, że w skład majątku wspólnego małżonków J. G. i H. G. wchodzą:

4 a) prawo własności nieruchomości gruntowej częściowo zabudowanej składającej się z działek nr (...), położonej w miejscowości P. przy ul. (...) i Al. (...), powiat (...), woj. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta (...), o wartości: działka nr (...) 127.300 zł, działka nr (...) – 1.013.098,94 zł,

5 b) prawo własności nieruchomości, działki nr (...) w J., powiat (...), województwo (...) o pow. 0,3600 ha i wartości 7.600 zł,

6 c) prawo własności nieruchomości, działki nr (...) w J., powiat (...), województwo (...) o pow. 0,2800 ha i wartości 5.900 zł,

7 d) prawo własności nieruchomości, działki nr (...) w P. Rolnym, powiat (...), województwo (...) o pow. 0,7927 ha i wartości 10.300 zł,

8 e) prawo własności nieruchomości, działki nr (...) w P. Rolnym, powiat (...), województwo (...) o pow. 0,9470 ha i wartości 20.400 zł,

9 f) udział do 1/4 w prawie własności nieruchomości, działki nr (...) w P. Rolnym, powiat (...), województwo (...) o pow. 1,0773 ha i wartości udziału 5.600 zł,

10 g) prawo własności nieruchomości, działki nr (...) w P. Rolnym, powiat (...), województwo (...) o pow. 0,9263 ha i wartości 11.900 zł,

11 h) prawo własności nieruchomości, działki nr (...) w K., powiat (...), województwo (...) o pow. 0,50 ha w udziale 1/4 i wartości 2.600 zł,

12 i) udział do 1/4 w prawie własności nieruchomości, działki nr (...) w K., powiat (...), województwo (...) o pow. 0,50 ha i wartości 2.800 zł;

13 II. ustalił, że w skład spadku po H. G. wchodzi udział wynoszący ½ w składnikach majątkowych opisanych w punkcie I a) - i);

14 III. ustalił, że w skład spadku po J. G. wchodzi:

15 a. udział wynoszący 2/3 w składnikach majątkowych opisanych w punkcie I b) - i),

16 b. udział wynoszący 4/24 w własności nieruchomości, działek leśnych nr (...) położonych w W., pow. (...) o wartości 1.560 zł;

17 IV. dokonał podziału majątku wspólnego J. i H. G. oraz działu spadku po J. G. i H. G. w ten sposób, że:

18 a) na wyłączną własność wnioskodawczyni A. D. przyznać składniki majątkowe, o których mowa w punkcie I lit. b) – i) bez obowiązku spłaty,

19 b) na wyłączną własność wnioskodawczyni A. D. przyznać składniki majątkowe, o których mowa w punkcie III lit. b) bez obowiązku spłaty;

20 V. dokonał działu spadku po H. G. i zniesienia współwłasności w zakresie nieruchomości gruntowej składającej się z działek nr (...) o łącznej pow. 1,5248 ha, położonej w miejscowości P. przy ul. (...) i Al. (...) powiat (...), woj. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta (...), będącej przedmiotem współwłasności A. D. w udziale do 5/6 i J. N. w udziałach do 1/6, w ten sposób, że:

21 a) przyznał na wyłączną własność wnioskodawczyni działkę nr (...), położoną w miejscowości P. przy ul. (...),

22 b) dokonał podziału działki nr (...) na 17 działek o numerach:

23 - (...) - o powierzchni 1067 m2, o wartości 97.900 zł,

24 - (...) - o powierzchni 1057 m2 , o wartości 97.000 zł,

25 - (...) - o powierzchni 461 m2 , o wartości 34.358,33 zł,

26 -(...) - o powierzchni 843 m2, o wartości 77.300 zł,

27 - (...) - o powierzchni 908 m2, o wartości 83.300 zł,

28 -(...) - o powierzchni 775 m2, o wartości 71.100 zł,

29 -(...) - o powierzchni 865 m2, o wartości 79.400 zł,

30 -(...) - o powierzchni 681 m2 , o wartości 50.754,93 zł,

31 -(...) - o powierzchni 839 m2, o wartości 28.600 zł,

32 - (...) - o powierzchni 942 m2, o wartości 32.100 zł,

33 - (...) - o powierzchni 832 m2 , o wartości 66.500 zł,

34 - (...)- o powierzchni 934 m2, o wartości 74.700 zł,

35 - (...) - o powierzchni 456 m2, o wartości 33.985,68 zł,

36 - (...)- o powierzchni 946 m2, o wartości 86.800 zł,

37 - (...)- o powierzchni 941 m2 , o wartości 86.300 zł,

38 - (...) - teren pod funkcje komunikacyjne - o powierzchni 66 m2 , o wartości 6.100 zł

39 -(...) - teren pod funkcje komunikacyjne - o powierzchni 75 m2 , o wartości 6.900zł

40 – według wariantu 1 opinii sporządzonej przez biegłego geodetę A. J. z dnia 2 grudnia 2021 r., karty 452 – 479 akt sprawy (szkic wariantu 1 na karcie 472) – czyniąc tę opinię integralną częścią postanowienia,

41 c) przyznał na własność wnioskodawczyni 15 działek wymienionych w punkcie V.b) tj. działki nr: (...) – o łącznej wartości 818.198,94 zł;

42 d) przyznał na własność uczestniczce 2 działki wymienione w punkcie V.b) o nr:(...) – o łącznej wartości 194.900 zł;

43 VI. tytułem spłaty i rozliczenia pożytków zasądzić od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2.033,51 zł płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności;

44 VII. oddalił wnioski wnioskodawczyni i uczestniczki w pozostałym zakresie;

45 VIII. nakazał pobranie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin Centrum w Szczecinie od uczestniczki kwotę 1.965,21 zł tytułem kosztów sądowych;

46 IX. nakazał pobranie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin Centrum w Szczecinie od wnioskodawczyni kwotę 9.926,07 zł tytułem kosztów sądowych;

47 X. stwierdził, że uczestnicy postępowania w pozostałym zakresie ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

48 Sąd rejonowy oparł powyższe orzeczenie na poczynionych ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:

49 J. G. i H. G. pozostawali małżeństwem w ustawowej wspólności majątkowej. H. G. zmarł dnia 3 kwietnia 1992 r. Spadek po nim nabyły żona i córki (wnioskodawczyni i uczestniczka) po 1/3 części każda. J. G. zmarła dnia 31 maja 2015 r. Spadek po niej nabyły córki po 1/2 części każda.

50 Małżonkowie J. G. i H. G. w trakcie małżeństwa nabyli własność następujących nieruchomości:

51 - składającej się z działek nr (...) o łącznej pow. 1,5248 ha, położonej w P. przy ul. (...) i Al. (...), Kw (...), przy czym działka nr (...) położona przy ul. (...) to grunty rolne zabudowane o pow. 0.2560 ha o wartości 127.300 zł, a działka nr (...) przy ul. (...) to grunty orne o pow. 1.2688 ha

52 - działki nr (...) w J., pow. 0,3600 ha, lasy, rowy, o wartości 7.600 zł

53 - działki nr (...) w J., o pow. 0,2800 ha, lasy o wartości 5.900 zł

54 - działki nr ew. 697 w P. Rolnym o pow. 0,7927 ha, lasy, o wartości 10.300 zł

55 - działki nr (...) w P. Rolnym o pow. 0,9470 ha, rowy, łąki trwałe, o wartości 20.400 zł

56 - działki nr (...) w P. Rolnym o pow. 1,0773 ha w udziale 1/4, lasy, o wartości 5.600 zł

57 - działki nr (...) w P. Rolnym o pow. 0,9263 ha, rowy, łąki trwałe, grunty zadrzewione i zakrzewione, o wartości 11.900 zł

58 - działki nr (...) w K. o pow. 0,50 ha, w udziale 4/24, lasy, o wartości 2.600 zł

59 - działki nr (...) w K. o pow. 0,50 ha, w udziale 4/24, lasy. o wartości 2.800 zł.

60 J. G. po rodzicach nabyła udział 4/24w działkach leśnych nr (...) położonych w W., pow. (...) o wartości 1.560 zł.

61 Umową darowizny, zawartą w formie aktu notarialnego, rep. (...)z dnia 18 listopada 2011 r. J. G. darowała córce A. D. przysługujący jej udział 2/3 (tj. udział ½ powstały na mocy wspólności ustawowej małżeńskiej oraz udział 1/3 nabyty w spadku po H. G.) w prawie własności nieruchomości stanowiącej działki nr (...). W akcie notarialnym wskazano, iż udział w nieruchomościach wart jest 40.000 zł.

62 J. G. wydzierżawiała niektóre z działek K. K. i z tego tytułu pobierała czynsz dzierżawny.

63 Po śmierci J. G., K. K. nadal dzierżawił działki nr (...) od wnioskodawczyni. Dnia 9 lipca 2019 r. zawarli umowę na dzierżawę gruntów rolnych: działki nr (...) o pow. 1.2688 ha, nr (...) o pow. 0,9263 ha, nr (...) o pow. 0,1996 ha i nr (...) o pow. 0, 4920 ha. Za dzierżawę ustalono należność roczną w wysokości 800 zł. Czynsz dzierżawny od dnia 9 kwietnia 2016 r. pobierała wnioskodawczyni; od 2016 r. do 2022 r. po 800 zł/rok. Z tytułu czynszu dzierżawnego uczestniczka nie otrzymała żadnych kwot. Wnioskodawczyni przedłużyła umowę dzierżawy z K. K..

64 Od 2015 r. K. K. w związku z użytkowaniem działki nr (...) otrzymał od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa: 08.03.2016 kwotę 1039,81 zł tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 16.06.2016 kwotę 453,60 zł tytułem płatności rolno-środowiskowe w ramach (...), 10.04.2017 kwotę 1061,08 zł tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 19.01.2017 kwotę 982,80 zł tytułem płatności rolno-środowiskowe w ramach (...), 30.04.2018 kwotę 1060,89 zł tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 30.05.2018 kwotę 453,60 zł tytułem płatności rolno-środowiskowe w ramach (...), 29.03.2019 kwotę 1066,90 zł tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 29.03.2019 kwotę 480,59 zł tytułem płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne (...). Za działkę nr (...) otrzymał: 08.03.2016 kwotę 552,92 tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 11.03.2016 kwotę 117,79 tytułem płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ( (...)), 16.06.2016 kwotę 917,9 tytułem płatności rolno-środowiskowe w ramach (...), 10.04.2017 kwotę 564,22 tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 19.04.2017 kwotę 85,05 tytułem płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ( (...)), 19.01.2017 kwotę 917,90 tytułem płatności rolno-środowiskowe w ramach (...), 30.04.2018 kwotę 564,13 tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 07.05.2018 kwotę 85,97 tytułem płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ( (...)), 30.05.2018 kwotę 917,90 tytułem płatności rolno-środowiskowe w ramach (...), 29.03.2019 kwotę 567,32 tytułem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, 29.03.2019 kwotę 92,07 tytułem płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ( (...)), 29.03.2019 kwotę 691,70 tytułem płatności rolno - środowiskowo-klimatyczne (...). Kwoty płatności wyliczono na podstawie uśrednionymi stawek przyjętych do płatności dla całego gospodarstwa.

65 Na działki nr (...) w Mieście P., (...)w J., (...) w P. Rolnym, (...), (...) w K., (...)w W. od 1 czerwca 2015 r. do chwili obecnej nikt nie pobierał dopłat.

66 Działka nr (...) jest zabudowana starymi budynkami mieszkalnymi oraz gospodarczymi, jej powierzchnia to 0.2560 ha.

67 Niezabudowana działka nr (...) położona przy ul. (...) obecnie użytkowana jest rolniczo. Stanowi długi pas ziemi pomiędzy Aleją (...) a ulicą (...). Od ul. (...) w działce tej przebiega wodociąg miejski, a w odległości około 97 m od ulicy napowietrzna linia energetyczna. Ogólna powierzchnia działki nr (...) to 1,2688 ha.

68 Zgodnie z księgą wieczystą nr (...) prawo własności nieruchomości gruntowej składającej się z działek nr (...) należy do A. D. w udziale – 5/6 oraz J. N. w udziale – 1/6. Z rozliczenia powierzchni tej działki na udziały współwłaścicielek wynika, iż A. D. przysługuje prawo do 1,0573 ha (5/6), a J. N. do 0,2115 ha (1/6).

69 Możliwy jest fizyczny podział działki nr (...), ale powierzchnia jednej działki nie może być mniejsza niż 800 m². Wartość działki jako całości jest mniejsza, niż suma nowopowstałych nieruchomości w każdym wariancie podziału. W planie zagospodarowania przestrzennego działka ta przeznaczona jest do podziału, leży w terenie planowanej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Plan przewiduje wytyczenie 2 ulic dojazdowych i 1 ulicy lokalnej przecinających działkę nr (...) w poprzek oraz utworzenie z tej działki (...) działek budowlanych.

70 Działka nr (...) obręb P. Miasto, znajduje się w granicy ustalenia oznaczonego symbolem: (...) teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, (...) – ulica dojazdowa, (...)ulica lokalna, (...)– ulica główna.

71 W sprawie I Ns 569/12 biegły geodeta H. D. w opinii z dnia 4 września 2013 r. zaproponował 2 warianty podziału działki:

72 - wariant 1 wydzielający pas działki (...) od Al. (...) i tworzący działkę odpowiadającą udziałowi 1/6 o pow. 0,2114 ha, która to byłaby przyznana na rzecz uczestniczki, natomiast pozostała część działki nr (...) przyznana zostałaby wnioskodawczyni,

73 - wariant 2 podział działki w poprzek na 2 zbliżone powierzchniowo nieruchomości.

74 W sprawie I Ns 569/12 biegła z zakresu szacowania nieruchomości B. B. podała, iż wartość działki nr (...) wg stanu na dzień wyceny (28 marca 2014 r.) wynosi 575.020 zł, zaś według wariantu I geodety działka nr (...) wynosi 136.780 zł, a nr (...) – 479.170 zł, natomiast według wariantu II: działka nr (...) – 385.530 zł, działka nr (...) – 248.830 zł.

75 W sprawie I Ns 569/12 geodeta H. D. w opinii z 4.11.2014 r. zaproponował kolejne warianty podziału nr III- wydzielenie nowej działki nr (...) o pow. 0.3518 ha od strony Al. (...) i działki nr (...) /0.3520 ha/ oraz działki nr (...) o powierzchni 0.9170 ha.

76 Geodeta A. J. wykonał szkic z projektem podziału działki nr (...) na działki (...)- wariant 1 opracowany przez biegłego H. D. zarówno na tle miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego – załącznik nr 1 i uzupełniony nowymi działkami według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - załącznik nr 2.

77 Na potrzeby tego postępowania i w zgodzie z planem zagospodarowania przestrzennego możliwy jest podział działki nr (...) według 5 wariantów:

78 Wariant 1, załącznik 3 działki nr:(...) - 1067 m ( 2), (...) - 1057 m ( 2), drogowa (...) - 461 m ( 2), (...) - 843 m ( 2), (...) - 908 m ( 2), (...) - 775 m ( 2), (...) - 865 m ( 2), drogowa (...) - 681 m ( 2 ), (...) - 839 m ( 2), (...) - 942 m ( 2), (...) - 832 m ( 2), (...) - 934 m ( 2), drogowa (...) - 456 m ( 2), (...) - 946 m ( 2), (...) - 941 m ( 2 ), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne – 66 m ( 2),(...) - teren pod funkcje komunikacyjne – 75 m ( 2).

79 Wariant 2, załącznik 4 nr: (...) - 1067 m ( 2), (...) - 1057 m ( 2), drogowa (...) - 461 m ( 2), (...) - 843 m ( 2), (...) - 908 m ( 2), (...) - 775 m ( 2), (...) - 865 m ( 2), drogowa (...) - 681 m ( 2 ), (...) - 839 m ( 2), (...) - 942 m ( 2), (...) - 832 m ( 2), (...) –934 m ( 2), drogowa (...) - 456 m ( 2), (...) - 946 m ( 2), (...) - 941 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne – 66 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne –75 m ( 2).

80 Zarówno wariant 1, jak i wariant 2 dają możliwość bardzo dobrego zagospodarowania działek. W przypadku przyjęcia tychże wariantów obie współwłaścicieli mogą otrzymać po dwie działki budowlane leżące przy ulicach uzbrojonych w media.

81 Wariant 3, załącznik 5 działki nr: (...) - 1067 m ( 2), (...) - 1057 m ( 2), drogowa (...) - 461 m ( 2), (...) - 843 m ( 2), (...) - 908 m ( 2), (...) - 775 m ( 2), (...) - 865 m ( 2), drogowa (...) - 681 m2, (...) - 839 m ( 2), (...) - 942 m ( 2), (...) - 832 m ( 2), (...) - 934 m ( 2), drogowa (...) - 214 m ( 2), drogowa (...) - 242 m ( 2), (...) - 946 m ( 2), (...) - 941 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne – 66 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne – 75 m ( 2).

82 Wariant 4, załącznik 6 działka nr: (...) - 1067 m ( 2), (...) - 1057 m ( 2), drogowa (...) - 461 m ( 2), (...) - 843 m ( 2), (...) - 908 m ( 2), (...) - 775 m ( 2), (...) - 865 m ( 2), drogowa (...) - 681 m ( 2 ), (...) - 839 m ( 2), (...) - 942 m ( 2), (...) - 832 m ( 2), (...) - 934 m ( 2), drogowa (...) - 214 m ( 2), drogowa (...) - 242 m ( 2), (...) - 946 m ( 2), (...) - 941 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne - 66 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne - 75 m ( 2).

83 Wariant 5, załącznik 7 działki nr: (...) - 1067 m ( 2), działka (...) - 1057 m ( 2), drogowa (...) - 461 m ( 2), (...) - 843 m ( 2), (...) - 908 m ( 2), (...) - 775 m ( 2), (...) –865 m ( 2), drogowa (...) - 321 m ( 2), drogowa (...) - 360 m ( 2), (...) - 839 m ( 2), (...) - 942 m ( 2), (...) - 832 m ( 2), (...) - 934 m ( 2), drogowa (...) - 456 m ( 2), (...) - 946 m ( 2), (...) - 941 m ( 2), (...) - teren pod funkcje komunikacyjne - 66 m ( 2), (...) teren pod funkcje komunikacyjne –75 m ( 2).

84 Biegły A. J. w opinii z dnia 3 listopada 2020 r. opisał 5 wariantów podziału działki nr (...) uwzględniających miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego:

85 - wariant 1 – działka dla uczestniczki bezpośrednio przy Al. (...) na całej szerokości działki (...), obejmowałaby 2 projektowane w m.p.z.g. działki o pow. 2124 m ( 2), a pozostałe działki przeznaczony byłyby dla wnioskodawczyni; udział uczestniczki przekroczony o 9 m ( 2),

86 - wariant 2 – działka dla uczestniczki byłaby bezpośrednio przy ul. (...) na całej szerokości działki (...) i obejmowałaby 2 projektowane działki o pow. 2115 m², pozostałej działki przeznaczony byłyby dla wnioskodawczyni, udział uczestniczki przekroczony o 87 m²,

87 - wariant 3 – działka dla uczestniczki zlokalizowana byłaby bezpośrednio przy ul. (...) na blisko połowie szerokości działki (...) i obejmowałaby 3 projektowane działki – 2 budowlane i jedną drogową – o łącznej pow. 2058 m², udział uczestniczki przekroczony o 57 m²,

88 - wariant 4 – zbliżony do wariantu 3 – działka dla uczestniczki zlokalizowana byłaby również bezpośrednio przy ul. (...) na więcej niż połowa szerokości działki (...) i obejmowałaby 3 projektowane działki – 2 budowlane i jedną drogową – o pow. 2192 m², udział uczestniczki przekroczony o 77 m²,

89 - wariant 5 – działka dla uczestniczki zlokalizowana byłaby wewnątrz działki (...) na nieco ponad połowie jej szerokości i obejmowałaby 3 projektowane działki – 2 budowlane i jedną drogową – o łącznej powierzchni 2167 m², udział uczestniczki przekroczony o 52 m².

90 Wszystkie warianty uwzględniają potrzebę maksymalnego zbliżenia powierzchni tworzonych działek do udziałów współwłaścicielek.

91 Warianty 1 i 2 uwzględniają bardzo dobre warunki do zagospodarowania nieruchomości przez uczestniczkę. Jednocześnie obie współwłaścicielki w wariantach tych otrzymają po 2 działki leżące przy ulicach uzbrojonych w media.

92 Biegła z zakresu szacowania nieruchomości w opinii z dnia 2 czerwca 2021 r. ustaliła, iż wartość każdej z nowopowstałych działek wynosi: (...) - 96.700 zł, (...) - 95.800 zł, (...) - 76.400 zł, (...)- 95.800 zł w wariancie 1a i 76.400 w wariancie 1,2, 3, 4 i 5, (...) - 82.300 zł, (...) - 68.400 zł, (...) - 82.300 w wariancie 1a i 68.400 zł w wariancie 1,2, 3, 4 i 5, (...) - 78.400 zł, (...) - 27.500 zł, (...) - 27.500 zł w wariancie 1a i 30.900 zł w wariancie 1,2, 3, 4 i 5, (...) - 30.900 zł w wariancie 1a, 5 i 65.000 zł w wariancie 1,2, 3, 4, (...) - 65.000 zł w wariancie 1a, 5 i 72.900 zł w wariancie 1,2, 3, 4, (...) - 72.900 zł, (...) - 91.700 zł, (...) - 91.700 zł w wariancie 1a,3, 4, 5 i 92.100 zł w wariancie 1,2, (...) - 92.100 zł.

93 Działki niepodlegające podziałowi mają wartość: (...) - 127.300 zł, (...) - 7.600 zł, (...) - 5.900 zł, (...)- 10.300 zł, (...) - 20.400 zł, (...) - 5.600 zł, (...) - 11.900 zł, (...) - 2.600 zł (udział 4/24),(...) - 2.800 zł (udział 4/24), (...) - 1.560 zł (udział 4/24).

94 Biegły A. J. w opinii z dnia 2 grudnia 2021 r. uzupełnił opinię poprzez uwzględnienie informacji odnośnie wykazania „terenu urządzeń komunikacji”, oznaczonego w planie zagospodarowania przestrzennego symbolem KS. Jest to obszar położony w działkach (...) przy ul. (...) – droga (...) nr (...). W sytuacji podjęcia decyzji o inwestycyjnych drogach teren ten zostanie wyłączony z działki (...) i przeniesiony na własność samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa za odszkodowaniem w wysokości ustalonej z właścicielem działki. Powyższa zmiana nie koliduje i wprowadza zasadniczych zmian w dokumentacji kartograficznej, nie narusza również założeń planu zagospodarowania przestrzennego miasta P.. W miejsce proponowanej działki (...) biegły zaprojektował dwie działki (...), a w miejsce działki (...) – dwie działki (...).

95 Z uwagi na te zmiany biegła z zakresu szacowania nieruchomości ustaliła, iż w wariancie 1 i 2 opracowanym przez biegłego A. J. wartość każdej z nowopowstałych działek wynosi po aktualizacji:(...) - 97.900 zł, (...) - 97.000 zł, (...) - 77.300 zł, Działka (...) - 83.300 zł, (...) - 71.100 zł, (...) - 79.400 zł, (...) - 28.600 zł, (...) - 32.100 zł, (...)- 66.500 zł, (...) - 74.700 zł, (...) - 92.800 zł, (...) - 86.800 zł, (...) - 86.300 zł, (...) - 6.100 zł, (...) - 6.900 zł. W wariancie 3 i 4 wartość każdej z nowopowstałych działek wynosi: (...) - 97.900 zł, (...) - 97.000 zł,(...) - 77.300 zł, (...) - 83.300 zł, (...) - 71.100 zł, (...) - 79.400 zł, (...) - 28.600 zł, (...) - 32.100 zł, (...) - 66.500 zł, (...) - 74.700 zł, (...) - 86.800 zł, (...) - 86.300 zł, (...)- 6.100 zł, (...) - 6.900 zł. W wariancie 5 wartość nowopowstałych działek wynosi: (...)- 97.900 zł, (...) - 97.000 zł, (...) - 77.300 zł, (...) - 83.300 zł,(...) - 71.100 zł, (...) - 79.400 zł, (...)- 28.600 zł, (...) - 32.100 zł, (...) 66.500 zł, (...) - 74.700 zł, (...) - 86.800 zł, (...) - 86.300 zł, (...) - 6.100 zł, (...) - 6.900 zł.

96 Biegła nie wyceniała działek drogowych podając, że cena 1 m ( 2) gruntu wydzielonego pod nowe drogi publiczne lub poszerzenie istniejących dróg odpowiada 1m ( 2) gruntów, z których wydzielono te działki. Średnia cena 1m ( 2) gruntu dla wyodrębnianych działek ustalona została przez biegłą na 4 poziomach: 91,75 zł, 34,08 zł, 79,96 zł i 92,33 zł, tak więc średnia cena dla całej nieruchomości to 74,53 zł za m ( 2) gruntu (91,75 + 34,08 + 79,96 + 92,33 = 298,12 : 4 = 74,53). Wartość działek drogowych we wszystkich wariantach (w wariancie 3, 4 i 5 jedna działka drogowa składa się z 2 mniejszych) wynosi: (...) – 74,53 zł x 461 m ( 2) = 34.358,33 zł, (...) – 74,53 zł x 681 m ( 2) = 50.754,93 zł, (...) – 74,53 zł x 456 m ( 2) = 33.985,68 zł.

97 Burmistrz P. zaopiniował pozytywnie warianty podziału działki nr (...).

98 Wnioskodawczyni zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Przyjeżdżając do Polski zatrzymuje się w P. przy ul. (...). Ma stabilną sytuacje majątkową. Posiada oszczędności. Jest przygotowana na spłatę z całego majątku w ciągu miesiąca.

99 Uczestniczka mieszka w S.. Pobiera emeryturę w kwocie 943 zł. Jej mąż jest na emeryturze. Posiadają mieszkanie w kamienicy, samochód. Nie ma oszczędności. Jej dwaj synowie są samodzielni. Z młodszym synem często jeździła do P.. Ostatni raz była tam w 2018 r. przy okazji sprawy sądowej w R.. Nie ma dostępu do budynków w tej nieruchomości. Nie wyklucza, że działkę w P. mogłaby dać synom, jako inwestycję.

100 W tym stanie faktycznym sąd rejonowy dokonał podziału majątku wspólnego J. i H. G. oraz działu spadku mając na uwadze składniki majątkowe wskazane przez strony, a ich wartość szacując na podstawie opinii biegłej sądowej.

101 Mając na uwadze stanowiska stron sąd pierwszej instancji uznał za zasadne dokonanie podziału majątku wspólnego oraz działu spadku poprzez przyznanie na rzecz wnioskodawczyni następujących nieruchomości: działka nr (...) w J. o wartości 7.600 zł, działka nr (...) w J. o wartości 5900 zł, działka nr (...) w P. Rolnym o wartości 10.300 zł, działka nr (...) w P. Rolnym o wartości 20.400 zł, działka nr (...) w P. Rolnym w udziale 1/4 o wartości 5.600 zł, działka nr (...) w P. Rolnym o wartości 11900 zł, działki nr (...) w K. w udziale 1/4 o wartości 2.600 zł, działka nr (...) w K. w udziale 1/4 o wartości 2.800 zł, udział 4/24 w działkach leśnych nr (...) w W. o wartości 1.560 zł. Wnioskodawczyni bowiem wykazuje plany rozdysponowania tymi działkami, a uczestniczka nie wykazuje nawet chęci otrzymania spłaty z ich tytułu.

102 W zakresie podziału nieruchomości gruntowej częściowo zabudowanej składającej się z działek nr (...) w miejscowości P. przy ul. (...) i Al.(...) sąd miał na uwadze, że z rozliczenia powierzchni tej działki na udziały w wynika, iż wnioskodawczyni przysługuje prawo do 1,0573 ha (5/6), a uczestniczce do 0,2115 ha (1/6). Zważając na ten fakt i stanowiska stron, sąd rejonowy zniósł współwłasności nieruchomości gruntowej częściowo zabudowanej składającej się z działek nr (...) w ten sposób, że przyznał na własność wnioskodawczyni działkę nr (...), z obowiązkiem spłaty uczestniczki w kwocie 21.216,67 zł 91/6 x 127.300 zł). W zakresie zaś działki nr (...) sąd za zasadny uznał jej podział i przyznanie stronom działek odpowiadających ich udziałom we własności w kontekście wartości działki nr (...) jako całości i wartości nowopowstałych działek. Wskazując, że między stronami istnieje silny konflikt, wedle sądu wariant nr 1 zaproponowany przez geodetę w najmniejszy sposób spowoduje wzajemne oddziaływanie działek. Wariant nr 3 forsowany przez wnioskodawczynię oprócz tego, iż wiąże się z mniejszą o 57m ( 2) powierzchnią przyznaną dla uczestniczki, to generuje konieczność współdziałania przy podziałach i ustalaniu drogi koniecznej, a pozostałe warianty sąd uznał za nieracjonalne w sytuacji obecnych relacji sióstr. Odnośnie spłaty z tytułu podziału działki nr (...) sąd pierwszej instancji zważył, iż udział wnioskodawczyni miał wartość 844.249,10 zł (5/6 x 1.013.098,94 zł), a uczestniczki 168.949,82 zł (1/6 x 1.013.098,94 zł). Wobec przyznania wnioskodawczyni działek o wartości 818.198,94 zł, a uczestniczce działek o wartości 194.900 zł, uznać należało, iż uczestniczka przekroczyła udział kwotą 26.050,18 zł.

103 Rozliczając pożytki z tytułu czynszu dzierżawnego za posiadane nieruchomości przez wnioskodawczynię za okres od 31 maja 2015 r. sąd pierwszej instancji ustalił, że w latach 2016 r. - 2022 r. pobierała po 800 zł rocznie, tj. łącznie 5.600 zł, z czego 1/6 należała się uczestniczce, dlatego sąd nakazał zwrócić uczestniczce przez wnioskodawczynię kwotę 2.800 zł.

104 Mając na uwadze, że do rozliczenia pozostały następujące kwoty: od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki za rozliczenie działki (...) kwota 21.216,67 zł i za rozliczenie pożytków kwota 2.800 zł, a od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni za rozliczenie działki (...) kwota 26.050,18 zł, sąd pierwszej instancji zasądził od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2.033,51 zł, płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi na wypadek uchybienia terminowi płatności.

105 O nieuiszczonych kosztach sądowych w kwocie 11.791,28 zł sąd orzekł zgodnie z art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c., obciążając strony tymi kosztami w zakresie ich udziałów we współwłasności spornej działki nr (...), nakazując pobrać od uczestniczki kwotę 1.965,21 zł (1/6 z 11.791,28 zł), a od wnioskodawczyni kwotę 9.926, 07 zł (5/6 z 11.791,28 zł). W dalszym zakresie o kosztach postępowania nieprocesowego orzeczono zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c.

106 Apelację od powyższego postanowienia wywiodła wnioskodawczyni zaskarżając je w punktach V b) - d), VI oraz IX. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

107 a) art. 233 § 1 k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie polegającą na przyjęciu przez sąd założenia, że zaproponowany w opinii biegłego geodety A. J. wariant nr 1 załącznik 3 podziału działki będzie najdogodniejszym z punktu widzenia interesów osobistych i majątkowych zarówno wnioskodawczyni jak i uczestniczki oraz nie będzie zarzewiem konfliktu między stronami w przedmiocie korzystania z nieruchomości, podczas gdy z uwagi na miejsce zamieszkania stron (wnioskodawczyni w USA, uczestniczka w S.), sporadyczne kontakty i fakt, iż strony nie mają woli osobistego zagospodarowania nieruchomości podział w inny sposób niż przyjęty przez sąd tj. wariant nr 1 załącznik nr 2 opinii nie spowoduje braku możliwości niezakłóconego korzystania z nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem;

108 b) art. 233 § 1 k.p.c., w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, polegający na przyjęciu przez sąd i potraktowaniu w sposób równorzędny dojazdu nieruchomości dzielonych nieruchomości do drogi publicznej znajdującej się od Alei (...) i drogi od ul. (...), w konsekwencji ustaleniu, że przyjęty sposób nieruchomości umożliwia korzystanie z niej w sposób zgodny z przeznaczeniem i najdogodniejszy dla stron postępowania, podczas gdy od ul. (...) znajduje się głęboki rów uniemożliwiający wjazd na teren nieruchomości maszynom rolniczym, co stanowi pokrzywdzenie interesu wnioskodawczyni poprzez pozbawienie jej przy posiadaniu 5/6 udziału dostępu do drogi publicznej od wydzielonych dla niej nieruchomości do ulicy głównej tj. ul(...) w P. oraz prowadzi do braku możliwości uprawiania pola i stanowi rozwiązanie niekorzystne dla interesu majątkowego wnioskodawczym, która wydzierżawia nieruchomość;

109 c) art. 211 k.c. i 212 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. poprzez dokonanie zniesienia współwłasności nieruchomości zgodnie z wariantem 1 opinii załącznikiem nr 3 geodety A. J. z 2 grudnia 2021 r., podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego oraz poprawne zastosowanie wskazanych przepisów prawa materialnego powinny skutkować dokonaniem podziału zgodnie z wariantem nr 1 - załącznikiem nr 2 wskazanej opinii;

110 d) art. 113 ust. 4 u.k.s.c. przez jego niezastosowanie i obciążenie wnioskodawczyni kosztami postępowania w znacznej wysokości.

111 Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez dokonanie podziału działki nr (...) zgodnie z wariantem 1 załącznik 2 do opinii biegłego geodety A. J. z 2 grudnia 2021 r. i przyznanie na własność uczestniczce oznaczonych kolorem żółtym działek nr (...), a nr (...) na własność wnioskodawczyni, w konsekwencji zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni od uczestniczki kwoty 1,493,48 zł płatną w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności. Wniosła również o nieobciążanie wnioskodawczyni kosztami sądowymi zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego wedle norm przepisanych. W ramach uzupełniającego postępowania dowodowego apelująca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie przed sądem drugiej instancji dowodu z dokumentu w postaci oświadczenia z 14 listopada 2022 r. na fakt braku możliwości dojazdu przez dzierżawcę na działkę nr (...) w przypadku dokonania podziału wskazanego przez sąd w zaskarżonym postanowieniu.

112 W odpowiedzi uczestniczka wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od apelującej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

113 Sąd okręgowy zważył, co następuje:

114 Apelacja wnioskodawczyni doprowadziła do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia.

115 Wstępnie wyjaśnienia wymaga, że w myśl art. 378 § 1 k.p.c. mającego z mocy art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym, sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Przyjęta koncepcja apelacji pełnej (cum beneficio novorum) nakłada na sąd drugiej instancji powinność merytorycznego rozpoznania sprawy po raz drugi i skontrolowania prawidłowości postępowania przed sądem pierwszej instancji, przy jedynie uwzględnieniu związania zarzutami naruszenia prawa procesowego zawartymi w apelacji ( por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2015 r., V CSK 550/14, z dnia 25 listopada 2015 r., IV CSK 55/15, z dnia 10 marca 2016 r., III CSK 183/15 i dnia 6 października 2016 r., III UK 270/15). Przy czym podkreślić trzeba, że kontrola ta odbywa się tylko w takim zakresie, w jaki orzeczenie sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone przez któregokolwiek uczestnika ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2014 r., II CZ 8/14).

116 Mając powyższe na uwadze sąd drugiej instancji realizując obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy w granicach apelacji zważył, że wnioskodawczyni zaskarżyła orzeczenie sądu rejonowego w punktach V b) – d), VI i IX, tj. w zakresie dotyczącym sposobu podziału działki nr (...) położonej w miejscowości P. przy ul. (...) i Al. (...) (Kw (...)), w konsekwencji wysokości zasądzonej spłaty z tytułu działu spadku oraz rozliczenia pożytków, nadto co do orzeczenia o nieuiszczonych kosztach sądowych. Pozostałe kwestie objęte rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji pozostawały zatem poza zakresem zainteresowania sądu odwoławczego, który skoncentrował się na tych aspektach skarżonego orzeczenia, które były przedmiotem zarzutów wnioskodawczyni mieszczących się w zakresie zaskarżenia wyznaczonej jej apelacją.

117 W wyniku zaś ponownego rozpoznania sprawy oraz wnikliwej analizy zgromadzonego materiału dowodowego sąd odwoławczy doszedł do przekonania, że orzeczenie sądu pierwszej instancji w części dotyczącej przejętego sposobu podziału opisanej wyżej działki nr (...) jako nieprawidłowe nie mogło się ostać, gdyż zgodnie z art. 211 k.c. mającym z mocy art. 1035 k.c. odpowiednie zastosowanie przy dziale spadku, każdy ze współwłaścicieli może żądać, ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Cytowany przepis wyraża podstawową zasadę, iż każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do żądania zniesienia współwłasności i jeśli współwłaściciele nie mogą się porozumieć co do zgodnego podziału nieruchomości, a z zachowaniem kryteriów ujętych w art. 211 k.c. podział w naturze jest możliwy, sąd dokonuje fizycznego podziału rzeczy ( vide postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2009 r., II CK 2/09). Taka preferencja fizycznego podziału wynika z przepisów prawa procesowego, gdyż w świetle art. 688 k.c. w zw. z art. 622 § 2 k.p.c., gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu działu spadku, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku. W braku takiej zgody, gdy zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd w myśl art. 623 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. dokonuje podziału na części odpowiadające wartością udziałom spadkobierców z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty. Gdy rzeczy nie da się podzielić, to w myśl art. 212 § 2 k.c. może zostać przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Konkretny sposób zniesienia współwłasności rzeczy zależy jednak głównie od woli stron ( por. postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12).

118 Z powyższego wynika, że sąd na żądanie co najmniej jednego ze spadkobierców dzieli spadek w jeden z trzech przewidzianych przez ustawodawcę sposobów, przy czym jeśli choćby jeden ze spadkobierców wnosi o fizyczny podział rzeczy, to sąd winien w pierwszej kolejności rozważyć, czy podział jest możliwy oraz dopuszczalny w świetle art. 211 k.c., a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie, powinien podzielić spadek przez fizyczny podział rzeczy – w tym wypadku fizyczny podział nieruchomości.

119 W tym postępowaniu uczestniczka konsekwentnie domagała się fizycznego podziału działki nr (...), więc rzeczą sądu meriti w pierwszej kolejności było rozważenie dopuszczalności i zasadności przeprowadzenia tego sposobu podziału. W tym celu sąd rejonowy przeprowadził dowód z opinii biegłego geodety A. J. (k. 452 – 457 akt), który w opinii z dnia 2 grudnia 2021 r. potwierdził dopuszczalność fizycznego podziału działki nr (...) i co do zasady w ten sposób należało podzielić tą nieruchomość spadkową. Irrelewantna w tym kontekście pozostawała okoliczność, że wnioskodawczyni nie wyrażała zgody na podział nieruchomości dążąc do przejęcia działki nr (...) z obowiązkiem spłaty uczestniczki. Nie wykluczało to jego prawidłowości, jako że w przypadku sądowego podziału nie ma obowiązku, aby przyjęty sposób wyjścia ze stosunku współwłasności został zgodnie zaakceptowany przez wszystkich współwłaścicieli ( vide postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2012 r., II CSK 187/12 i dnia 26 stycznia 2017 r., II CZ 129/16).

120 O ile z przyczyn opisanych wyże zasadniczo zgodzić należało się z sądem rejonowym co do zasadności przeprowadzania fizycznego podziału działki nr (...), to jednak w przekonaniu sądu odwoławczego nie mógł ostać się przyjęty przez ten sąd wariant 1 podziału przedstawiony na mapie geodezyjnej załączonej na karcie 472 akt i to co najmniej z dwojakich względów.

121 Otóż dostrzeżono, że zarządzeniem z dnia 26 sierpnia 2022 r. sąd pierwszej instancji zwrócił się do biegłego o wskazanie, czy projekt podziału działki nr (...) sporządzony w opinii z dnia 2 grudnia 2021 r. przyjęto do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. W odpowiedzi na tak postawione pytanie biegły geodeta A. J. wskazał, że dokumentacja kartograficzna nie została przyjęta do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego, gdyż propozycja podziału działki nr (...) została wykonana na potrzeby postępowania sądowego i nie było takiej potrzeby (pismo z dnia 5 września 2022 r. k. 552 akt). Oznacza to, że orzeczenie sądu rejonowego ustalające sposób podziału działki gruntu zapadło bez niezbędnej do tego dokumentacji o której mowa w art. 621 k.p.c., zgodnie z którym, projektowany sposób podziału nieruchomości na części powinien być zaznaczony na planie sporządzonym według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych.

122 Z tego względu na rozprawie apelacyjnej dopuszczono dowód z uzupełniającej opinii biegłego z zakresu geodezji A. J. na okoliczność sporządzenia podziału działki nr (...) wedle wariantu pierwszego stanowiącego załącznik nr 2 karta 471 akt i załącznik nr 3 karta 472 akt, zgodnie z zasadami obowiązującymi dla dokumentów stanowiących podstawę wpisu w księdze wieczystej i złożenia projektu podziału do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego, przy czym zlecono sporządzenie tej opinii przy założeniu, że działka nr (...) miałaby być podzielona jedynie na dwie działki. Przyjęty bowiem przez sąd pierwszej instancji swego rodzaju deweloperski sposób podziału działki nr (...) na kilkanaście działek inwestycyjnych wraz z działkami drogowymi nie przystoi do celu wyrażonego art. 211 k.c., którego intencją w zakresie fizycznego podziału nieruchomości jest wyłącznie wydzielenie działek dla poszczególnych współwłaścicieli, a nie podział gruntu na jak największa ilość parceli celem ich korzystnej sprzedaży w przyszłości. Skoro w przypadku działki gruntu nr (...) były tylko dwie jej współwłaścicielki, to rzeczą sądu było dokonanie jej fizycznego podziału wyłącznie na dwie działki w taki sposób, aby każda z nich otrzymała nieruchomość stosownie do przysługujących im udziałów w prawie własności.

123 W wykonaniu tego zlecenia biegły z zakresu geodezji A. J. sporządził opinię, w której przedstawił dwa warianty podziału działki nr (...) na działki nr (...), zaś sąd drugiej instancji dokonawszy ich analizy uznał za uzasadnione przyjęcie akceptowanego przez wnioskodawczynię wariantu 1 (k. 657 akt).

124 W tym bowiem wariancie dostęp do głównej drogi publicznej od al.(...) będzie zapewniony dla obu nieruchomości, czego nie można powiedzieć o wariancie 2, który zapewnia dostęp do drogi publicznej od tej strony tylko nowoprojektowanej działce nr (...). Tymczasem zapewnienie dostępu od strony al. (...) obu nowoprojektowanym działkom było o tyle zasadne, że geodeta A. J. przyznał w swojej opinii, iż wjazd na nowoprojektowaną działkę nr (...) od ul. (...) będzie możliwy dopiero po wybudowaniu odpowiedniego wjazdu przez rów położony w pasie ul. (...) przy granicy z działką nr (...) (k. 655 akt). Także na fotografii k. 677 akt widać, że wzdłuż granicy działki nr (...) na znamienitej długości biegnie rów, co wyraźnie świadczy obecnie o występowaniu bariery architektonicznej uniemożliwiającej swobodny wjazd na działkę od tej strony, co też przemawiało za przyjęciem wariantu 1. Nadto jak wynika z opinii biegłej B. B. wzdłuż al. (...) biegną sieci infrastruktury technicznej (wodociąg, kanalizacja, gazociąg i sieć elektryczna), zaś od strony ul. (...) istnieje jedynie możliwość podłączenia tej infrastruktury (gdyż np. gazociąg znajduje się przy ul. (...) – 60 m od działki). Należało podkreślić, że zasadą jest, iż zniesienie współwłasności nieruchomości winno nastąpić w taki sposób, który umożliwia wydanie dającego się wytłumaczyć orzeczenia, wskazującego na obiektywnie jednakowe dbanie o interesy prawne dotychczasowych współwłaścicieli ( por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 1999 r., II CKN 549/98, z dnia 18 lipca 2000 r., IV CKN 1202/00 i dnia 4 marca 2015 r., IV CSK 407/14). Nie może więc uczestniczka oczekiwać, że sąd patrząc wyłącznie na jej interes przyjmie wariant podziału działki nr (...) wymuszający poniesienie przez wnioskodawczynię kosztów urządzenia wjazdu na nowoprojektowaną działkę nr (...), skoro jest możliwy taki podział działki, który nie będzie generował w tej mierze jakichkolwiek kosztów.

125 Co więcej, za zasadnością przyjęcia wariantu 1 podziału przemawia postulat dążenia do ukształtowania sytuacji prawnej i ekonomicznej współwłaścicieli w sposób zbliżony do stanu sprzed podziału ( por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2000 r., IV CKN 1202/00 i dnia 15 marca 2013 r., V CSK128/12 ), a jak wynika z opinii biegłego geodety A. J., to w wariancie 1 powstałaby mniejsza dysproporcja przyznanej poszczególnym spadkobierczyniom nieruchomości w stosunku do ich udziałów w spadku. Wszak uczestniczka ma udział we wspólnej nieruchomości uzasadniający przyznanie jej gruntu o powierzchni około 0,2115 ha. W wariancie 1 otrzymałaby ona działkę mniejszą jedynie o 41 m2 od powierzchni wynikającej z udziału (0,2074 ha), gdy tymczasem w wariancie 2 otrzymałaby działkę mniejszą aż o 120 m2 (0,1995 ha). Ponadto nie uszło uwadze sądu odwoławczego, że wedle opinii biegłej sądowej z zakresu wyceny nieruchomości B. K. (k. 688 – 722 akt), w wariancie I suma wartości nowo wydzielonych działek wynosiła 826.000 zł, w tym działka (...) warta była 208.000 zł, a nr (...) warta była 618.000 zł. Z kolei w wariancie 2 wartość ta była nieco mniejsza, gdyż wynosiła łącznie 823.000 zł, w tym działka (...) – 200.000 zł, a działka nr (...) – 623.000 zł. Także zatem z ekonomicznego punktu widzenia korzystniejszy dla obu współwłaścicielek był wariant 1 podziału nieruchomości wynikający z uzupełniającej opinii biegłego geodety A. J.. Ten wariant umożliwia również wnioskodawczyni skorzystanie z uzbrojenia znajdującego się w alei(...).

126 Z tych wszystkich względów sąd okręgowy w uwzględnieniu apelacji wnioskodawczyni zmienił zaskarżone postanowienie w jego punkcie V. litera b) w ten sposób, iż dokonał podziału działki nr (...) dwie działki:

127 

128 działkę nr (...) o powierzchni 0,2074 ha i wartości 208.000 zł

129 

130 działkę nr (...) o powierzchni 1,0614 ha i wartości 618.000 zł

131 wedle wariantu 1 opinii biegłego z zakresu geodezji A. J. z dnia 14 czerwca 2023 r. przedstawionego na mapie geodezyjnej załączonej na karcie 657 akt stanowiącej integralną część niniejszego postanowienia. Wartość nowo wydzielonych nieruchomości ustalona została na podstawie niekwestionowanej przez wnioskodawczynię i uczestniczkę postępowania opinii biegłej rzeczoznawcy B. B. z dnia 26 października 2023 r. (k. 688 – 722 akt).

132 Jednocześnie mając na uwadze wysokość udziałów poszczególnych współwłaścicielek we wspólnej nieruchomości zmieniono zaskarżone postanowienie w jego punkcie V. litera c) w ten sposób, że przyznano na własność wnioskodawczyni nowoprojektowaną działkę nr (...) o ustalonej wartość 618.000 zł, a w punkcie V. litera d) przyznano na własność uczestniczki nowoprojektowaną działkę nr (...) o ustalonej wartości 208.000 zł.

133 Konsekwencją powyższych zmian była z oczywistych względów konieczność ustalenia nowej wysokości spłaty z tytułu działu spadku i rozliczenia pożytków. Zważając, że ostatecznie wartość działki nr (...) jako całości wynosiła 826.000 zł (618.000 zł + 208.000 zł), wartość udziału uczestniczki w nieruchomości wspólnej oszacować należałoby na 137 667 zł (826 000 zł x 1/6). Skoro uczestniczka w ramach podziału dostała działkę nr (...) o wartości aż 208 000 zł, to winna zwrócić wnioskodawczyni kwotę 70 333 zł stanowiącą nadwyżkę ponad posiadany przez nią udział w działce nr (...) (208 000 zł – 137 667 zł). Przy czym należność tą należałoby pomniejszyć o ustaloną przez sąd pierwszej instancji kwotę 21 216,67 zł tytułem rozliczenia działki nr (...) oraz kwotę 2 800 zł tytułem rozliczenia pożytków, które wnioskodawczyni winna zwrócić z kolei uczestniczce. Ostatecznie dawało to spłatę w kwocie 46 316,33 zł (70 333 zł – 21 216,67 zł – 2 800 zł), którą zasądzono od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni zmieniając w tym zakresie rozstrzygnięcie zawarte w punkcie VI. postanowienia. Marginalnie wyłącznie sąd odwoławczy wyjaśnia, że choć dostrzegł znaczny wzrost wysokości spłaty do której została zobowiązania uczestniczka, to jednak z uwagi na wynikający z art. 384 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zakaz orzekania na niekorzyść apelującego, niedopuszczalne było wydłużenie terminu spłaty ustalonego przez sąd pierwszej instancji, gdyż musiałoby to nastąpić z pokrzywdzeniem apelującej w niniejszej sprawie wnioskodawczyni uprawnionej do utrzymania owej spłaty. Termin ten został określony datą dzienną, albowiem w momencie wydania orzeczenia przez Sąd odwoławczy znana jest data prawomocności orzeczenia.

134 O wszystkich powyższych zmianach sąd okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. postanowił jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

135 Oddaleniu podlegać musiała jednakże apelacja wnioskodawczyni w tej części, w której zakwestionowała obciążenie jej w punkcie IX zaskarżonego postanowienia nieuiszczonymi kosztami sądowymi, gdyż zgodnie z art. 83 ust. 2 i art. 113 ust. 1 u.k.s.c. o powstałych w toku postępowania nieuiszczonych kosztach sądowych sąd meriti orzeka wedle reguł panujących przy rozstrzyganiu o kosztach postępowania, co w niniejszej sprawie prawidłowo nastąpiło na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. przewidującego, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Niewątpliwie wnioskodawczyni i uczestniczka w tym samym stopniu zainteresowane były rozstrzygnięciem sporu związanego z podziałem majątku wspólnego, działem spadku oraz zniesieniem współwłasności, toteż brak było jakichkolwiek podstaw do tego, aby odstąpić od w/w podstawowej reguły orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego. Zwłaszcza, że w tzw. sprawach działowych sprzeczność interesów o której mowa w przepisie art. 520 § 2 i 3 k.p.c. nie występuje między zainteresowanymi, nawet wtedy, gdy wskazują różne sposoby podziału majątku i zgłaszają odmienne wnioski. W sprawach działowych wynik sprawy prowadzi bowiem zgodnie z interesem uczestników do wyjścia ze wspólności składników majątkowych i uregulowania wzajemnych stosunków majątkowych ( por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 lutego 2012 r., I CZ 133/11, z dnia 6 czerwca 2012 r., IV CZ 13/12, z dnia 9 maja 2013 r., II CZ 28/13, oraz z dnia 23 października 2013 r., IV CZ 74/13). W tej sytuacji trafnie zatem sąd rejonowy obciążył wnioskodawczynię w zakresie jej udziału w prawie własności (5/6) obowiązkiem pokrycia nieuiszczonych kosztów sądowych wynikających z przeprowadzenia w toku postępowania opinii biegłych geodety i rzeczoznawcy niezbędnych do przeprowadzenia podziału nieruchomości. Zawarty w uzasadnieniu apelacji argument wnioskodawczyni, że nie dążyła do podziału działki nr (...), co miałoby uzasadniać odstąpienie od obciążenia jej kosztami opinii biegłych, był o tyle nietrafiony, że jak już wyżej wskazano, w świetle art. 211 k.c. fizyczny podział rzeczy jest priorytetowym sposobem wyjścia ze stosunku współwłasności i skoro jego przeprowadzenie wiązało się z określonymi kosztami opinii biegłych, a sama wnioskodawczyni w apelacji wnosiła o dokonanie podziału działki nr (...), to koszt przeprowadzenia podziału nieruchomości wspólnych powinny obciążać zarówno wnioskodawczynię, jak i uczestniczkę postępowania. Wnioskodawczyni z uwagi na wielkość udziału w nieruchomości uzyskuje znacznie większą wartość, a tym samym stosownie do wielkości tego udziału winna ponieść koszty postępowania.

136 W tym zakresie zatem na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oddalono w punkcie 2. sentencji postanowienia apelację wnioskodawczyni jako niezasadną.

137 O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., w myśl którego, każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyjmując, że również na tym etapie postępowania wnioskodawczyni i uczestniczka w tym samym stopniu zainteresowane pozostawały podziałem majątku wspólnego, działem spadku oraz zniesieniem współwłasności wspólnych nieruchomości, sąd okręgowy nie znalazł podstaw do odstąpienia od ujętej w art. 520 § 1 k.p.c. podstawowej reguły orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego. Dlatego też w punkcie 3. sentencji postanowienia orzeczono, że wnioskodawczyni i uczestniczka poniosą każda we własnym zakresie koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.

138 O nieuiszczonych kosztach sądowych powstałych na etapie postępowania apelacyjnego w wysokości 5 227, 43 zł, obejmujących wynagrodzenie biegłego geodety A. J. w kwocie 2 847,43 zł (postanowienie z dnia 19 czerwca 2023 r. k. 665 akt) i wynagrodzenie biegłej z zakresu wyceny nieruchomości B. B. w kwocie 2 380 zł (postanowieniem z dnia 30 października 2023 r. (k. 723 akt) za sporządzenie opinii sądowych w sprawie, sąd odwoławczy orzekł zgodnie z art. 83 ust. 2 i art. 113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 520 § 1 k.p.c. Koszty te powstały w związku z koniecznością ustalenia sposobu podziału działki nr (...) i jej wyceny, dlatego należało obciążyć wnioskodawczynię i uczestniczkę kosztami tymi w zakresie posiadanych przez nie udziałów w przedmiotowej nieruchomości. W konsekwencji tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych nakazano pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Szczecinie w punkcie 4. sentencji postanowienia od wnioskodawczyni kwotę 4 356,19 zł (5 227,43 zł x 5/6), a w punkcie 5. Sentencji postanowienia nakazano pobrać z kolei od uczestniczki postępowania kwotę 871,24 zł (5 227,43 zł x 1/6).

139 sędzia Agnieszka Tarasiuk – Tkaczuk sędzia Tomasz Szaj sędzia Violetta Osińska

140 (...)

141 1. (...)

142 2. (...)

143 3. (...)

144 (...)