Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 2 lipca 2026 r., I Ca 206/26

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 2 lipca 2026 r., I Ca 206/26

Tekst

1 Sygn. akt I Ca 206/26

Uzasadnienie

2 Powód S. G. wniósł o zobowiązanie pozwanego Skarbu Państwa – (...) (...) (...) w H. do złożenia oświadczenia woli o zawarciu z powodem na dalszy okres umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego jeziora L. w zlewni rzeki A. nr (...) w gminie L. na następujących warunkach:

3 a) umowa zostanie zawarta na okres 20 lat licząc od dnia jej zawarcia,

4 b) pozostałe warunki szczegółowe umowy określa ustawa o rybactwie śródlądowym.

5 Jednocześnie powód domagał się zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych.

6 W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 29 marca 1995 r. zawarł z (...) w C. Filia w Z. umowę dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego jeziora L. w zlewni rzeki A. nr (...), zmienioną następnie: aneksem nr (...) z dnia 28 czerwca 1996 r., umową z dnia 1 lutego 1999 r., aneksem nr (...) z dnia 26 listopada 1999 r., aneksem nr (...) z dnia 10 sierpnia 2004 r. i aneksem nr (...) z dnia 17 listopada 2005 r. Aneks nr (...) z dnia 17 listopada 2005 r. zawierał umowę z dnia 29 marca 1995 r. dzierżawy prawa rybackiego użytkowania jeziora L., położonego w województwie (...), gminie L., obwód Z., oznaczonego numerem (...) o pow. 298.3996 ha, której stronami byli Ł. G., U. G. i S. G. oraz (...) w C. Filia w Z. (obecnie Skarb Państwa - (...) (...) (...) w H.). Umowa została zawarta na 30 lat licząc od dnia 29 marca 1995 r. do dnia 28 marca 2025 r. W ocenie strony powodowej – na mocy art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym znowelizowanej ustawą w z dnia 24 września 2010 r. – powód w 2010 r. nabył prawo pierwszeństwa w zawarciu umowy na dalszy okres poprzez złożenie oświadczenia o skorzystaniu z ww. prawa w terminie 30 dni od dnia upływu okresu na jaki została zawarta umowa dzierżawy. W ocenie powoda jego oświadczenie o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa w zawarciu umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego na dalszy okres było złożone jeszcze przed terminem na jaki została zawarta umowa. Nadto, powód był uprawniony do złożenia ww. oświadczenia w terminie 30-dni od dnia upływu okresu na jaki została zawarta umowa. Tym samym, oświadczenie wywoła skutek prawny w postaci prawa pierwszeństwa powoda w zawarciu umowy na dalszy okres, dopiero po dniu 28 marca 2025 r.

7 Pozwany Skarb Państwa – (...) (...) (...) w H. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania procesowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

8 Wyrokiem z dnia 10 marca 2026 r. Sąd Rejonowy w Suwałkach w sprawie sygn. akt I C 246/25 (k. 191), oddalił powództwo (pkt. I) oraz zasądził od powoda S. G. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa - (...) (...) w L. Dyrektora (...) (...) w H. kwotę 3.617,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt. II).

9 Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając go w całości, zarzucając przy tym naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

10 1) art. 4 ust. 3 i 4 ustawy o rybactwie śródlądowym w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 października 2013 r. (tj. stanu prawnego z chwili nabycia przez powoda w 2010 r. chronionego prawa podmiotowego w postaci prawa pierwszeństwa uregulowanego w przepisie art 4 ust 3 i 4 ww. ustawy dodanego ustawą z dnia 24 września 2010 r., które weszło w życie w dniu 27 listopada 2010 r.) - stanowiącego, że po upływie okresu na jaki została zawarta umowa dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego osobie uprawnionej (stronie dotychczasowej umowy) przysługuje prawo pierwszeństwa w zawarciu umowy na dalszy okres przez złożenie oświadczenia o skorzystaniu ze swojego prawa w terminie 30 dni od dnia upływu okresu na jaki została zawarta pierwotna umowa, poprzez jego niezastosowanie i nieprzyjęcie ww. stanu prawnego - jako przesłanki zobowiązania do złożenia oświadczenia woli zawarcia na dalszy okres umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego; co skutkowało zastosowaniem przez Sąd I instancji przepisu art. 4 ust. 3 i 4 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 listopada 2013 r. - stanowiącego, że iż uprawniony do rybactwa powinien złożyć oświadczenie o skorzystaniu ze swojego prawa w terminie do 6 miesięcy przed dniem upływu okresu, na jaki została zawarta umowa - i przyjęciu, że powód nie złożył w terminie oświadczenia o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa w zawarciu umowy na dalszy okres;

11 2) art. 2 Konstytucji RP wobec niezastosowania i nieprzyjęcia jako prawidłowej podstawy prawnej przepisu art. 4 ust. 3 i 4 ustawy o rybactwie śródlądowym w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 października 2013 r., gdyż w ramach pewności prawa przepisy powinny być jasne i zrozumiałe, a w ramach zakazu działania prawa wstecz nowe prawo nie powinno pogarszać sytuacji prawnej, w jakiej obywatel już się znajduje, zaś w zakresie ochrony praw słusznie nabytych obywatel ma prawo ufać, że jego nabyte prawa nie zostaną nagle odebrane i to przez proceduralne „sztuczki" w postaci terminu złożenia oświadczenia („ ... w terminie 30 dni od dnia ...," czy „W terminie do 6 miesięcy przed dniem ..."), które jako całkowicie niezrozumiałe i niepotrzebne zabiegi proceduralne pozbawiają obywatela nadanego mu prawa;

12 3) art. 5 k.c., bowiem przyjmując nawet formalne stanowisko w zakresie przepisu art. 4 ust. 3 i 4 ustawy o rybactwie śródlądowym w brzmieniu obowiązującym od dnia 01 listopada 2013 r., to nie można czynić z tego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa i z zasadami współżycia społecznego, gdyż takie działanie nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

13 Mając na uwadze powyższe zarzuty, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa oraz zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

14 W odpowiedzi na apelację powoda, pozwany domagał się jej oddalenia w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

15 Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

16 Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie, a podniesione w niej zarzuty były nieuzasadnione i nie mogły doprowadzić do zreformowania rozstrzygnięcia Sądu I Instancji.

17 Sąd I instancji należycie ustalił stan faktyczny przedmiotowej sprawy oraz trafnie wyjaśnił podstawę prawną orzeczenia z przytoczeniem właściwych przepisów prawa, stąd Sąd odwoławczy podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne i wnioski Sądu Rejonowego. Nie zachodziła zatem potrzeba ich ponownego przytaczania, a odnieść się należało jedynie do zarzutów apelacji.

18 Na wstępie, Sąd Okręgowy wskazuje, że przedmiotowe postępowanie przebiegało według reguł określonych w postępowaniu uproszczonym, zatem uzasadnienie orzeczenia Sądu Odwoławczego podlega regulacji z art. 505¹³ § 2 k.p.c.

19 W dalszej kolejności trzeba mieć także na uwadze, że w postępowaniu uproszczonym apelacja ma charakter ograniczony, a celem postępowania apelacyjnego nie jest tu ponowne rozpoznanie sprawy, ale wyłącznie kontrola wyroku wydanego przez Sąd I instancji w ramach zarzutów podniesionych przez skarżącego. Innymi słowy mówiąc, apelacja ograniczona wiąże Sąd odwoławczy, a zakres jego kompetencji kontrolnych jest zredukowany do tego, co zarzuci w apelacji skarżący. Wprowadzając apelację ograniczoną, ustawodawca jednocześnie określa zarzuty, jakimi może posługiwać się jej autor i zakazuje przytaczania dalszych zarzutów po upływie terminu do wniesienia apelacji – co w polskim porządku prawnym wynika z art. 505⁹ § 1¹ i 2 k.p.c. (vide: uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, Legalis nr 92438).

20 Kwestią sporną wokół której koncentrują się zarzuty apelacji pozostawała okoliczność, czy powód złożył pozwanemu oświadczenie o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa do zawarcia kolejnej umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego w trybie i terminie przewidzianym w art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym.

21 Na uwzględnienie nie zasługiwały podniesione przez stronę powodową naruszenia przepisów prawa materialnego, a to: art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 października 2013 r., art. 2 Konstytucji RP oraz art. 5 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny prawnej oświadczenia o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa do zawarcia kolejnej umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego przez pryzmat regulacji zawartej w art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym.

22 Zgodnie z art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o rybactwie śródlądowym w brzmieniu do dnia 31 października 2013 r., po upływie okresu na jaki została zawarta umowa, o której mowa w ust. 1 pkt 2, osobie będącej stroną dotychczasowej umowy przysługuje prawo pierwszeństwa w zawarciu umowy na dalszy okres (ust. 3). Osoba uprawniona, o której mowa w ust. 3, powinna złożyć oświadczenie o skorzystaniu ze swojego prawa w terminie 30 dni od dnia upływu okresu na jaki została zawarta umowa, o której mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 4).

23 Z kolei, ww. przepis w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 listopada 2013 r. stanowił, że uprawnionemu do rybactwa na podstawie umowy, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przysługuje prawo pierwszeństwa w zawarciu umowy na dalszy okres (ust. 3). Uprawniony do rybactwa, o którym mowa w ust. 3, powinien złożyć oświadczenie o skorzystaniu ze swojego prawa w terminie do 6 miesięcy przed dniem upływu okresu, na jaki została zawarta umowa, o której mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 4).

24 Przy tym w sprawach nieuregulowanych dotyczących użytkowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeksu cywilnego (art. 6d ust. 7 ustawy o rybactwie śródlądowym).

25 Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd I instancji w sposób uprawniony dokonał interpretacji wskazanego przepisu, tj. art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o rybactwie śródlądowym. W ocenie Sądu Odwoławczego ustawa z dnia 30 sierpnia o zmianie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym, nie wprowadziła równorzędnego, alternatywnego sposobu złożenia oświadczenia uprawnionego do rybactwa o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa do zawarcia kolejnej umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego.

26 Nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego, iż przedmiotowa umowa dzierżawy została zawarta przed wejściem w życie ww. nowelizacji (tj. w dniu 29 marca 1995 r.) lecz jej termin kończył się po wejściu w życie rzeczonej nowelizacji (tj. po dniu 1 listopada 2013 r.). Przepisy intertemporalne nowelizacji ustawy o rybactwie śródlądowym z dnia 30 sierpnia 2013 r. stanowiące, iż w przypadku umów kończących się w terminie nie przekraczającym 6 miesięcy od dnia wejścia w życie art. 4 ust. 3 Prawa o rybactwie śródlądowym zainteresowany przedłużeniem umowy użytkownik musi złożyć oświadczenie w tym zakresie w terminie nie dłuższym niż 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy (art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia o zmianie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym), tj. do dnia 30 grudnia 2013 r., nie mogły być zastosowane do przedmiotowej umowy dzierżawy. Wskazać należy, że rzeczona umowa dzierżawy została zawarta na 30-letni okres (od dnia 29 marca 1995 r. do dnia 28 marca 2025 r., vide: § 2 potwierdzonej za zgodność z oryginałem kserokopii umowy dzierżawy prawa rybackiego użytkowania jezior k. 12-14v), zaś jej termin nie kończył się do dnia 30 kwietnia 2014 r.

27 Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny prawnej oświadczenia powoda o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa do zawarcia kolejnej umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego na dzień upływu okresu, na jaki została zawarta, tj. dzień 28 marca 2025 r. Z okoliczności sprawy wynika, że uprawnienie powoda do złożenia ww. oświadczenia wygasło z upływem ostatniego dnia terminu (a to: do 6 miesięcy przed dniem upływu okresu, na jaki została zawarta umowa) – do dnia 28 września 2024 r. Mając na uwadze treść art. 165 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym przyjął, iż powód złożył oświadczenie o skorzystaniu z prawa pierwszeństwa do zawarcia kolejnej umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego w dniu 30 września 2024 r. (vide: pismo z dnia 14 października 2024 r. (...) (...) w H.), tj. po terminie. Powyższe gruntuje w przekonaniu, iż powód zdawał sobie sprawę, że istnieje obowiązek złożenia stosownego oświadczenia celem skorzystania z uprawień pierwszeństwa w terminie wynikającym z art. 4 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2013 r. o rybactwie śródlądowym w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 listopada 2013 r., jednak swoje oświadczenie złożył za późno.

28 Dalej, Sąd Okręgowy podziela stanowisko, że skutki zdarzeń prawnych należy określać na podstawie przepisów obowiązujących w dniu zdarzenia prawnego. Zaakcentować w tym miejscu należy, iż przepis art. 3 k.c. statuujący regułę prawa intertemporalnego, tj. zasadę nie retroakcji, dopuszcza od niej odstępstwa tylko wówczas, jeżeli moc wsteczna ustawy wynika z jej brzmienia lub celu. Uznanie, że brzmienie ustawy pozwala na odstępstwo od generalnej zasady, iż ustawa nie ma mocy wstecznej, wymaga zatem istnienia w tym przedmiocie jasnej i precyzyjnie sformułowanej normy prawnej, przesądzającej wyraźnie o takiej właśnie woli ustawodawcy (patrz: orzeczenie TK z 28 maja 1986 r. U 1/86, pkt IV.1.6., uchwała SN z 24 lutego 1972 r. III CZP 2/72). Reasumując – na gruncie prawa cywilnego zasada nie retroaktywności prawa nie ma charakteru bezwzględnego.

29 Wskazać także należy, że zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. sąd, wydając wyrok, bierze za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, co obejmuje także stan prawny, a zatem, co do zasady, sąd powinien orzekać na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązujących w dacie wyrokowania. Jednakże o tym, jakie normy prawne mają zastosowanie do rozstrzyganego stanu faktycznego, decydują przepisy prawa materialnego regulującego ten stosunek prawny. One także decydują, czy w sytuacji zmiany stanu prawnego sąd do rozstrzyganego stosunku prawnego powinien zastosować przepisy nowe czy dawne. Zakaz wstecznego działania prawa, oznaczający zakaz stosowania nowych przepisów do stosunków prawnych powstałych pod rządami przepisów dawnych, nie jest wprawdzie zasadą konstytucyjną, jednak Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie uznał ten zakaz za ogólną zasadę porządku prawnego w państwie prawnym, co nadaje mu walor uniwersalny – ponadgałęziowy (por. postanowienie SN z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt II CK 421/03, Legalis nr 75487; wyrok SN z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 374/05, Legalis nr 74474). Zasada nieretroakcji wyrażona w art. 3 k.c. oznacza, że nowego prawa nie stosuje się do oceny zdarzeń prawnych i ich skutków, jeżeli miały miejsce i skończyły się przed jego wejściem w życie. Wyjątek od tej zasady musi wynikać z brzmienia nowego prawa, lub - jak stanowi art. 3 k.c. - z jego celu (por. wyrok SN z dnia 18 września 2014 r., V CSK 557/13, Legalis nr 1073447; wyrok SN z dnia 4 września 2008 r., IV CSK 196/08, Legalis nr 241787).

30 Jeżeli chodzi o brzmienie ustawy o rybactwie śródlądowym, a w szczególności art. 4 ust. 3 i 4 ww. ustawy, to jej brzmienie nie daje podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 3 k.c. Zaś ustawodawca, nie naruszając zakazu retroakcji prawa, wprowadził przepis przejściowy – art. 2 nowelizacji ustawy o rybactwie śródlądowym z dnia 30 sierpnia 2013 r., zgodnie z którym w przypadku umów kończących się w terminie nie przekraczającym 6 miesięcy od dnia wejścia w życie art. 4 ust. 3 Prawa o rybactwie śródlądowym zainteresowany przedłużeniem umowy użytkownik musi złożyć oświadczenie w tym zakresie w terminie nie dłuższym niż 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy.

31 Przechodząc do rozważenia, czy cel ustawy zmieniającej nie uzasadnia odstępstwa od zasady lex retro non agit, należy mocno zaakcentować to, iż wnioskowanie o retroaktywności przepisu z celu ustawy musi być bardzo ostrożne. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 1999 r., sygn. akt I CKN 63/98 (Legalis nr 44518) stwierdzając, że przy wnioskowaniu z celu przepisów prawa cywilnego o ich mocy wstecznej należy zachować dużą ostrożność, zawsze w razie wątpliwości dając pierwszeństwo zasadzie lex retro non agit oraz normom prawa międzyczasowego, jeżeli istnieją i dają się zastosować. Celem zmiany ustawy o rybactwie śródlądowym było uszczegółowienie art. 4 ww. ustawy w zakresie stosowania prawa pierwszeństwa w zawieraniu umów na rybackie korzystanie z publicznych śródlądowych wód powierzchniowych. W uzasadnieniu do projektu nowelizacji wskazano, iż ,, wzięto pod uwagę, iż dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej ((...)) oraz organy nadzorujące wykonywanie przez nich zadań dotyczących korzystania z publicznych śródlądowych wód powierzchniowych płynących nie respektują wszystkich zasad zawartych w ustawie o rybactwie śródlądowym. W szczególności negowana jest poprawność i możliwość stosowania art. 4 ust. 3 i 4 wprowadzonego ustawą z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o rybactwie śródlądowym (Dz. U. Nr 200, poz. 1322), który dotyczy prawa pierwszeństwa w zawieraniu umów na rybackie korzystanie z publicznych śródlądowych wód powierzchniowych. Wbrew oczywistej intencji ustawodawcy przepis ten nie jest wykonywany. W związku z powyższym podjęta została inicjatywa ustawodawcza mająca na celu uszczegółowienie art. 4 w zakresie stosowania tego prawa. (…) Dotychczasowy termin złożenia oświadczenia wynoszący 30 dni od dnia upływu okresu na jaki została zawarta umowa, zastąpiono okresem do 6 miesięcy przed dniem upływu tej umowy. Powyższa zmiana daje szansę na zawarcie nowej umowy bez utraty ciągłości prowadzonej gospodarki rybackiej. Ponadto, w przypadku nie złożenia oświadczenia w terminie albo upływu terminu na jego złożenie, 6 miesięczny okres do końca trwania umowy umożliwia dyrektorom (...) przygotowanie konkursu ofert w celu wyłonienia nowego użytkownika rybackiego.” (vide: Druk nr (...), Komisyjny projekt ustawy o zmianie ustawy o rybactwie śródlądowym oraz ustawy - Prawo wodne. Dostępny na pod adresem: (...) (...)). Wychodząc z tych założeń – w ocenie Sądu Okręgowego – brak podstaw do uznania, iż cel ustawy uzasadnia stosowanie nowych przepisów do stanów faktycznych istniejących przed wejściem w życie tej regulacji.

32 Wobec wprowadzenia nowelizacji art. 4 ust. 3 i 4 ustawy o rybactwie śródlądowym w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 listopada 2013 r. nie jest trafny zarzut, że Sąd I instancji nie stosując ww. przepisu w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 października 2013 r., naruszył wyrażoną w art. 2 Konstytucji zasadę demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności wynikających z niej zasady: ochrony praw nabytych, zaufania obywatela do państwa i stanowionego przezeń prawa. Z zasady ochrony praw nabytych nie wynika - adresowany do ustawodawcy - zakaz zmiany przepisów określających sytuację prawną osoby w zakresie, w którym sytuacja ta nie wyraża się w przysługującym tej osobie prawie podmiotowym. W ocenie Sądu Okręgowego ww. przepis nie narusza praw nabytych powoda, ponieważ nie pozbawił go prawa do skorzystania z prawa pierwszeństwa w zawarciu umowy na dalszy okres poprzez złożenie w określonym terminie stosownego oświadczenia o skorzystaniu z ww. prawa. Ustawodawca zmienił tryb i termin wykonania ww. prawa podmiotowego.

33 Dalej, Sąd II instancji nie podzielił twierdzeń powoda, iż Sąd I instancji naruszył art. 5 k.c. Po pierwsze, niedopuszczalnym jest stosowanie klauzuli generalnej nadużycia prawa podmiotowego do skutków upływu terminu zawitego. Wprawdzie w orzecznictwie Sądu Najwyższego zajmowano niejednokrotnie stanowisko, w ramach którego nie sprzeciwiano się, co do zasady, stosowaniu klauzuli zasad współżycia społecznego w takim wypadku (tak np. w uchwale z dnia 10 marca 1993 r., III CZP 8/93, Legalis nr (...); w postanowieniu z dnia 6 listopada 2008 r., III CZP 104/08, Legalis nr (...); w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CZP 15/10, Legalis nr (...)), jednak w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2013 r., III CZP 2/13, (Legalis nr (...)), Sąd Najwyższy opowiedział się ostatecznie za poglądem przeciwnym. W uzasadnieniu tej uchwały zwraca się uwagę, że niewykonanie zobowiązania wygasłego wskutek prekluzji nie może być uznane za nadużycie prawa, a art. 5 k.c. ma zastosowanie wówczas, gdy dany stosunek prawny istnieje i istnieje też uprawnienie wchodzące w skład jego treści, czyli gdy konkretnej osobie przysługuje prawo podmiotowe, jednak korzysta ona z tego prawa pozostając w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Konieczne jest zatem spełnienie dwóch podstawowych przesłanek – przysługiwania prawa podmiotowego i działania polegającego na korzystaniu z tego prawa, czynienia z niego użytku, gdy tymczasem w przypadku zaistnienia prekluzji roszczenie wygasa i przestaje istnieć jedynie wskutek upływu czasu przewidzianego ustawą. Także przedstawiciele doktryny prawa opowiadają się przeciwko dopuszczalności stosowania art. 5 k.c. do terminów zawitych, zwracając uwagę, że skutek prekluzji występuje z mocy samego prawa i realizuje się bez jakiegokolwiek udziału podmiotu, przeciwko któremu roszczenie przysługiwało. Wykonywania prawa nie można dopatrzyć się w samym uchyleniu się od zadośćuczynienia roszczeniu, gdyż podmiot taki po prostu korzysta z ustawowych skutków upływu terminu. Ponadto, skoro konsekwencją upływu terminu zawitego jest wygaśnięcie uprawnienia z mocy ustawy, to w razie zastosowania przez Sąd konstrukcji nadużycia prawa mielibyśmy do czynienia z nabyciem prawa i byłoby ono niejako na nowo przyznawane przez Sąd ze skutkiem konstytutywnym. Sąd Okręgowy podziela to stanowisko oraz argumentację leżącą u jego podstaw i w jego przekonaniu Sąd Rejonowy trafnie nie zastosował w rozpoznawanej sprawie art. 5 k.c., gdyż w ustalonych okolicznościach nie sposób mówić o uczynieniu przez pozwanego jakiegokolwiek użytku – zgodnego czy też niezgodnego z zasadami współżycia społecznego – z przysługującego mu prawa, a fakt, że w chwili orzekania powodowi nie przysługiwało objęte pozwem roszczenie, nie jest konsekwencją wykonywania jakiegokolwiek uprawnienia przez pozwanego, ale wyłącznie upływu czasu.

34 W przekonaniu Sądu Okręgowego, należycie dbający o swe interesy podmiot prowadzący profesjonalną działalność winien wykazać się starannością w śledzeniu zmian prawa. Okoliczności sprawy prowokują wniosek, iż powód pozostawał bierny w tym zakresie. Znamiennym jest, iż przedmiotowa umowa dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego była zawarta na 30-letni okres, a jej termin upływał w dniu 28 marca 2025 r. Zaś ustawa z dnia 30 sierpnia o zmianie ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym weszła w życie w dniu 1 listopada 2013 r. Między wejściem w życie ww. ustawy a końcowym terminem na jaki została przedmiotowa umowa minęło ponad 11 lat. Mając powyższe na uwadze, brak podstaw to uznania, że nowelizacja przepisów prawa miała charakter nagły i była niezrozumiała. Przy tym podkreślić należy, iż nowelizacje przepisów prawa nie stanowią nadzwyczajnych okoliczności, ponieważ nie jest niczym zaskakującym, że prawo podlega zmianom.

35 Końcowo wskazać należy, iż brak przeszkód ku temu aby powód zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 6d ustawy o rybactwie śródlądowym ubiegał się o zawarcie umowy dzierżawy prawa użytkowania obwodu rybackiego.

36 Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt. I wyroku.

37 O kosztach postępowania apelacyjnego (pkt. II wyroku) Sąd Okręgowy orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt. 5) w zw. § 10 ust. 1 pkt. 1) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 215).

38 Sędzia Agnieszka Kluczyńska