Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 listopada 2023 r., IV Ka 405/23

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 3 listopada 2023 r., IV Ka 405/23

Tekst

1 Załącznik nr 4 do rozporządzenia

2 Ministra Sprawiedliwości

3 z dnia … 2019 r. (poz. …)

4 WZÓR FORMULARZA UZASADNIENIA WYROKU SĄDU ODWOŁAWCZEGO (UK 2)

§UZASADNIENIE

5 Formularz UK 2

6 Sygnatura akt

7 IV Ka 405 / 23

8 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

9 1.

CZĘŚĆ WSTĘPNA

10 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

11 Wyrok Sądu Rejonowego w Bełchatowie z dnia 6 kwietnia 2023 r. w sprawie II K 1024 / 22

12 1.2. Podmiot wnoszący apelację

13 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

14 ☐ oskarżyciel posiłkowy

15 ☐ oskarżyciel prywatny

16 ☐ obrońca

17 ☒ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

18 ☐ inny

19 1.3. Granice zaskarżenia

20 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

21 ☒ na korzyść

22 ☐ na niekorzyść

23 ☒ w całości

24 ☐ w części

25 ☐

26 co do winy

27 ☐

28 co do kary

29 ☐

30 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

31 1.3.2. Podniesione zarzuty

32 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

33 ☐

34 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

35 ☒

36 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

37 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

38 ☒

39 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

40 ☒

41 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

42 ☐

43 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

44 ☐

45 art. 439 k.p.k.

46 ☐

47 brak zarzutów

48 1.4. Wnioski

49 ☐

50 uchylenie

51 ☒

52 zmiana

53 Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

54 2.1. Ustalenie faktów

55 2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

56 Lp.

57 Oskarżony

58 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

59 Dowód

60 Numer karty

61 2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

62 Lp.

63 Oskarżony

64 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

65 Dowód

66 Numer karty

67 1.

68 2.2. Ocena dowodów

69 2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

70 Lp. faktu z pkt 2.1.1

71 Dowód

72 Zwięźle o powodach uznania dowodu

73 2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

74 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

75 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

76 Dowód

77 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

78 STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

79 Lp.

80 Zarzut

81 1. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 115 § 14 kk poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż pismo z dnia 6 lutego 2021 r. oraz jego zdjęcie wykonane przez E. S. można uznać za dokumenty w rozumieniu tego przepisu oraz za testament w rozumieniu przepisów prawa cywilnego;

82 2. obrazy przepisów postępowania karnego ( bez wskazania, których ), mających istotny wpływ na treść wyroku, poprzez:

83 - samodzielną ocenę przez sąd karny w/w pisma, która winna być zarezerwowana dla sądu cywilnego;

84 - bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych obrony, pozbawiających oskarżoną prawa do obrony;

85 3. błędną ocenę zebranych w sprawie dowodów wskutek bezzasadnego uznania za wiarygodne zeznań córek oskarżonej oraz odmowy przyznania waloru wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonej, prowadzącej do błędnych ustaleń faktycznych, mających wpływ na treść zaskarżonego wyroku, polegających na bezzasadnym przyjęciu, iż oskarżona zataiła istnienie w/w pisma i ukryła je oraz iż miała świadomość, iż nie stanowiło ono testamentu, a jedynie „ zwykłe zapiski ” pozostawione przez zmarłego E. S.

86 ☐ zasadne

87 ☐ częściowo zasadne

88 ☒ niezasadny

89 ☐ zasadne

90 ☐ częściowo zasadne

91 ☒ niezasadny

92 ☐ zasadne

93 ☐ częściowo zasadne

94 ☒ niezasadny

95 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

96 Ad. zarzutów z punktów 2 i 3.

97 Ustalenia sądu I instancji, na których oparto zaskarżony wyrok, należało zaakceptować, podobnie jak poprzedzającą je ocenę dowodów. Trudno stawiać sądowi I instancji zarzut, iż ustaleń tych nie czynił posiłkując się wyjaśnieniami oskarżonej, skoro wyjaśnień tych nie wspierał żaden inny dowód oraz, że nie jawiły się one jako przekonywujące i wiarygodne w kontekście reguł logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a do tych właśnie kryteriów odwołuje się art. 7 kpk, nakazujący je sądowi uwzględniać przy ocenie dowodów. Skrótowo przypomnieć należy, iż z wyjaśnień tych wynikało, jakoby oskarżona od razu podzieliła się z córkami informacją o tym, iż E. S. przed śmiercią sporządził opisany w akcie oskarżenia dokument, po czym – po zapoznaniu się z jego treścią – podjęły wspólnie decyzję o jego nieujawnianiu, a tym samym, że nie będą go wykorzystywać na użytek określenia sposobu dziedziczenia po zmarłym. Jednakże podkreślić należy, iż córki konsekwentnie zaprzeczały tej wersji, zaś wywód sądu I instancji rozsądnie przekonuje, że jedyną osobą mogącą mieć żywotny interes w tym, by pozostawiony przez E. S. dokument nie ujrzał światła dziennego, a w szczególności, by nie mógł stanowić podstawy do ustalenia komu, na jakiej podstawie i w jakiej części przyznany zostanie majątek spadkowy, była wyłącznie oskarżona. Ona też miała sposobność, by ten niewygodny dla niej dokument schować i ukryć, zanim na miejsce ujawnienia zwłok zmarłego dotrą inne, aniżeli ona, osoby Z kolei jej córki nie miały najmniejszego powodu, by ten o niezwykle korzystnej dla nich w swojej wymowie dokument ukrywać. To oskarżona, a nie one, miała podstawy obawiać się, że w razie uznania tego dokumentu za testament ( czy choćby tylko zapis windykacyjny ) znacznemu pogorszeniu ulegnie sytuacja prawna w postępowaniu o dziedziczenie po zmarłym. Oceniając łączną wymowę tych faktów i okoliczności, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozumowanie nie uchybia ani logice, ani doświadczeniu życiowemu, będąc jedynym akceptowalnym, jaki w oparciu o zebrane w sprawie dowody oraz przedstawione wyżej kryteria ich oceny można było wyprowadzić.

98 Zastrzeżeń sądu odwoławczego nie budzi także decyzja sądu I instancji o oddaleniu wniosku dowodowego o poddaniu oględzinom i badaniom przez biegłego telefonu, przy pomocy którego zmarły E. S. przed śmiercią miał wykonać zdjęcie opisanego w akcie oskarżenia dokumentu i w pamięci którego plik graficzny został następnie zapisany. Bez zasięgania po wiedzę specjalistyczna biegłego stwierdzić bowiem można, że bazując o tzw. metadane zdjęć cyfrowych zapisanych w pamięci tego rodzaju urządzenia, pozyskać można informacje o czasie i miejscu jego utworzenia, zmiany lub usunięcia oraz o technicznych aspektach samej fotografii oraz urządzenia, przy pomocy którego została ona wykonana. Metadane pliku nie zapisują już jednak tego, kiedy tego rodzaju plik został otwarty po raz pierwszy oraz otwierany w kolejnych przypadkach, jak również, czy był wykorzystywany na użytek wydruku lub przesłania. Także przedstawiony przez pełnomocnika oskarżycielek posiłkowych wydruk graficznej postaci metadanych pliku zapisanego w pamięci urządzenia, za pomocą którego zdjęcie wykonano ( k. 54 – 55 ) nie wskazują na możliwość pozyskania informacji szerszych. Podkreślić też należy, iż oskarżona nie kwestionowała, iż widziała omawiany dokument po tuż po przybyciu do mieszkania zmarłego męża oraz zapoznania się z jego treścią. Nie podnosiła, by treść ta odbiegała od tej, jaką odczytać można z wydruku sporządzonych cyfrowo fotografii.

99 Nie było także uchybieniem ze strony sądu I instancji prowadzenie i rozpoznanie niniejszej sprawy bez oczekiwania na zakończenie postepowań cywilnych związanych z ustalaniem sposobu oraz porządku dziedziczenia po E. S., albowiem stosownie do treści art. 8 kpk sąd karny wszelkie występujące w sprawie zagadnienia faktyczne i prawne ma powinność rozstrzygać samodzielnie.

100 Badanie, czy oskarżona przed śmiercią E. S. pozostawała w związku pozamałżeńskim z innym mężczyzną, w ocenie sądu odwoławczego nie ma żadnego znaczenia z punktu widzenia badania zasadności któregokolwiek ze stawianych jej zarzutów.

101 Ad. zarzutów z punktu I.

102 Ukrytego przez oskarżoną pisma, którego treść i formę E. S. utrwalił w postaci fotografii cyfrowej przy wykorzystaniu aparatu telefonicznego, nie sposób nie uznać za dokument w rozumieniu art. 115 § 14 kpk, a w konsekwencji także art. 276 kk. Stosownie do pierwszego z przywołanych przepisów, dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne. Tymczasem zawarte we wspomnianym piśmie treści wskazywały na to, że E. S. wyraził w nich wolę określonego rozporządzenia poszczególnymi składnikami majątku na wypadek śmierci. Pismo to zostało przy tym przez niego wprost oznaczone jako testament. To zaś oznacza, że niezależnie od tego, czy w toku prowadzonych postępowań cywilnych dokument ów zostanie finalnie uznany za ważny i skuteczny testament własnoręczny ( choćby z uwagi na podnoszone przez skarżącą zastrzeżenia co do tego, czy został on należycie podpisany, jak i w związku z wątpliwościami, czy zawiera on rozporządzenie odnoszące się do całego jego majątku, czy też odpowiednio dużej jego części ), to był to dokument, który bezwzględnie winien zostać ujawniony w toku notarialnego postępowania o wydanie aktu poświadczenia dziedziczenia. Oskarżona zaś nie mogła – pod rygorem odpowiedzialności karnej, o której była przez notariusza pouczona – zatajać, że zmarły dokument o takiej nazwie i treści pozostawił. Powołując się na licznie przywoływane poglądy piśmiennictwa i orzecznictwa zawarte w komentarzu do art. 95c i 95d ustawy Prawo o notariacie pod red. K. Osajdy ( K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Prawo o notariacie. Komentarz. Wyd. 4, Warszawa 2021, publ. Legalis el. ) przypomnieć należy, iż uczestnicy tego rodzaju czynności przed notariuszem zobowiązani są złożyć w toku spisywania protokołu dziedziczenia oświadczenia o znanych im testamentach spadkodawcy, ze wskazaniem tego, jaka jest ich ewentualna treść, kiedy zostały otwarte i ogłoszone oraz gdzie przechowywany jest ich oryginał. W razie złożenia testamentu notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia, chyba że otwarcie i ogłoszenie testamentu już nastąpiło. Z otwarcia i ogłoszenia testamentu sporządza się protokół. Dokonując otwarcia i ogłoszenia testamentu, notariusz nie dokonuje oceny prawnej jego ważności lub skuteczności i w żaden sposób nie określa tego w treści protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu. Samo otwarcie i ogłoszenie testamentu nie przesądza też w jakikolwiek sposób o prawach do spadku lub przedmiotu zapisu windykacyjnego osób w takim testamencie wskazanych. Celem tej czynności jest bowiem jedynie publiczne ujawnienie treści takiego dokumentu. W konsekwencji, za testament podlegający otwarciu należy uznać każde oświadczenie spadkodawcy ujęte w postać dokumentu i mające mieć charakter rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci. Nie musi być ono nawet określone przez samego spadkodawcę jako testament lub zawierać takie słowo w swojej treści – ewentualnie zawierać słowo zbliżone, np. "dyspozycja majątkiem na wypadek śmierci" itp. Może być nawet zawarte np. w liście. W licznie przywoływanym w tym komentarzu orzecznictwie Sądu Najwyższego uznano także konieczność ogłoszenia jako testamentu pisma zawierającego w swojej treści słowo testament, lecz już prima facie mającego charakter niedopuszczalnej w prawie polskim umowy o zapis między osobami żyjącymi, gdyż podpisanej przez spadkodawcę, zapisobiercę oraz świadków. Innymi słowy, otwarciu i ogłoszeniu podlegają również testamenty, co do których ważności można mieć prima facie wątpliwości, a nawet pewność, że nie będą stanowiły podstawy dziedziczenia (np. testament wydrukowany na kartce papieru i jedynie podpisany przez spadkodawcę). Ich ewentualna ( czy wręcz spodziewana ) nieważność nie wpływa na konieczność ich otwarcia i ogłoszenia przez notariusza. W konsekwencji oczywistym jest, że tego rodzaju oceny ważności i skuteczności dokumentu mającego cechy testamentu nie może dokonywać sam uczestnik czynności notarialnej – ciąży na nim prawny ( pod rygorem odpowiedzialności karnej za występek z art. 233 § 6 kk ) obowiązek poinformowania notariusza o istnieniu takiego dokumentu. Niewywiązanie się z takiego obowiązku przez oskarżoną słusznie uznane zostało w kategoriach realizacji znamion występku z art. 233 § 6 kk.

103 Wniosek

104 o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej od zarzuconego czynu lub ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

105 ☐ zasadny

106 ☐ częściowo zasadny

107 ☒ niezasadny

108 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

109 z powodów wyżej opisanych.

OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

110 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

111 5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

112 1.

113 Przedmiot utrzymania w mocy

114 W całości

115 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

116 Omówiono powyżej

117 5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

118 1.

119 Przedmiot i zakres zmiany

120 Zwięźle o powodach zmiany

121 5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

122 5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

123 1.1.

124 -

125 ☐ art. 439 k.p.k.

126 Zwięźle o powodach uchylenia

127 -

128 2.1.

129 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

130 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

131 Zwięźle o powodach uchylenia

132 -

133 3.1.

134 Konieczność umorzenia postępowania

135 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

136 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

137 -

138 4.1.

139 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

140 Zwięźle o powodach uchylenia

141 -

142 5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

143 -

144 5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

145 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

146 Przytoczyć okoliczności

147 Koszty Procesu

148 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

149 Przytoczyć okoliczności

150 2 i 3.

151 Z uwagi na nieuwzględnienie apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonej na podstawie art. 636 § 1 kpk obciążono ją kosztami procesu za postępowanie odwoławcze.

PODPIS