Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 9 października 2018 r., XIII Ga 431/18

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 9 października 2018 r., XIII Ga 431/18

Tekst

1 Sygn. akt XIII Ga 431/18

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach zasądził

3 od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) z siedzibą w L. na rzecz B. S. kwotę 2.481,74 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 kwietnia 2016 roku do dnia zapłaty (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 2) i zasądził od powoda

4 na rzecz pozwanej kwotę 1.139,56 zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

5 Powód wniósł apelację od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

6 1. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w szczególności art. 489 § 1 k.c. w zw. z art. 17 i art. 32 Konwencji CMR poprzez przyjęcie, że powód jest odpowiedzialny względem pozwanej Spółki za dostarczenie towaru do odbiorcy we Francji oraz że pozwana spółka

7 ma legitymację do zgłaszania zarzutu potrącenia względem powoda,

8 2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału przez przyjęcie,

9 że odbiorca we Francji nie miał obowiązku sprawdzenia towaru w obecności kierowcy powoda zgodnie z art. 30 konwencji CMR,

10 3. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 232 k.p.c., art. 233 § 1 i 2 k.p.c., art. 316 § 1 k.p.c., polegające na dowolnej a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wnioski postępowania.

11 Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku oraz

12 o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów apelacji według norm przepisanych ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji

13 do ponownego rozpatrzenia, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.

14 Pozwana wniosła o oddalenie apelacji powoda w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji według norm przepisanych.

15 Prawomocnym postanowieniem z dnia 07 marca 2018 roku Sąd Rejonowy odrzucił apelację powoda co do punktu 1 zaskarżonego wyroku z uwagi na brak interesu prawnego

16 w zaskarżeniu tego rozstrzygnięcia.

17 Sąd Okręgowy zważył:

18 Przedmiotem rozpoznania Sądu II instancji jest wyłącznie apelacja w zakresie pkt 2 – tj. w części oddalającej powództw, a także pkt 3, tj. orzeczenia o kosztach procesu, będącego konsekwencją rozstrzygnięcia w zakresie żądania głównego pozwu.

19 Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.

20 Niniejsza sprawa była rozpoznawana w ramach postępowania uproszczonego (art. 505¹ - art. 505¹⁴ k.p.c.). W związku z tym, zgodnie z art. 505⁹ k.p.c. apelację można oprzeć

21 na zarzutach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy. Z kolei w myśl art. 505¹³ § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji, jeżeli nie przeprowadził postępowania dowodowego, zawiera jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. W sprawach rozpoznawanych

22 w postępowaniu uproszczonym Sąd II instancji oddala apelację również wtedy, gdy mimo naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania albo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu (art. 505¹² § 3 k.p.c.).

23 Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie – Sąd Rejonowy naruszył wskazane w pkt 1 apelacji przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że pozwana posiada legitymację

24 do zgłoszenia zarzutu potrącenia z tytułu wierzytelności odszkodowawczej za szkodę

25 w transporcie względem powoda, co skutkowało oddaleniem powództwa w pkt 2 zaskarżonego wyroku ponad kwotę 2.481,75 zł. Właściwą podstawą oddalenia roszczenia objętego pozwem w niniejszej sprawie winien być art. 358 § 1 k.c. statuujący zasadę walutowości. Zatem mimo naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w apelacji a także art. 358 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie, oraz błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

26 W tym miejscu wskazać należy, że sąd odwoławczy ma obowiązek zastosowania właściwych przepisów prawa materialnego, także mimo braku takiego zarzutu w środku zaskarżenia.

27 Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 489 § 1 k.c. w zw.

28 z art. 17 i art. 32 konwencji CMR Sąd Okręgowy pragnie podkreślić, że nie podziela stanowiska Sądu I instancji wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w zakresie zaprezentowanej wykładni powołanych przepisów.

29 Konwencja CMR literalnie wymienia jedynie odbiorcę przesyłki, jako uprawnionego

30 do odszkodowania z tytułu strat w substancji towaru – zgodnie z art. 13 ust. 1 Konwencji CMR, po przybyciu towaru do miejsca przewidzianego dla jego wydania, odbiorca ma prawo żądać od przewoźnika wydania za pokwitowaniem drugiego egzemplarza listu przewozowego oraz towaru. W orzecznictwie nie budzi jednak wątpliwości, że postanowienia Konwencji CMR nie określają w sposób wyczerpujący, kto jest uprawniony do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wobec przewoźnika. W szczególności brak wskazania podmiotu uprawnionego do dochodzenia roszczeń w art. 17 Konwencji nie oznacza, jak przyjął Sąd Rejonowy, zupełnej dowolności w określeniu kręgu tych podmiotów w zależności

31 od konkretnego stanu faktycznego. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie siedziba przedsiębiorstwa powoda, jak i miejsce załadunku towaru miały miejsce w Polsce – subsydiarnie wobec Konwencji CMR należy stosować prawo polskie do umowy przewozu łączącej powoda i pozwaną. Kwestia ta, jak słusznie wskazał powód, została przesądzona

32 w orzecznictwie Sądu Najwyższego w orzeczeniach z dnia 03 września 2003 roku, II CKN 415/01 i z dnia 05 grudnia 2003 roku, IV CK 264/02.

33 Art. 1 ust. 3 prawa przewozowego stanowi, że przepisy przywołanej ustawy stosuje się do przewozów międzynarodowych, jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. Pozwala to zatem sięgnąć do dyspozycji art. 75 ust. 3 pkt 2 prawa przewozowego, zgodnie

34 z którym to przepisem roszczenia przeciwko przewoźnikowi przysługują z tytułu umowy przewozu przesyłek towarowych: o zwrot należności lub jej części – nadawcy lub odbiorcy zależnie od tego, który z nich dokonał zapłaty, zaś o inne roszczenia z tytułu umowy przewozu – nadawcy lub odbiorcy zależnie od tego, któremu z nich przysługuje prawo rozporządzania przesyłką. W celu ustalenia, komu przysługuje prawo rozporządzania przesyłką zachodzi konieczność ponownego odwołania się do przepisów Konwencji CMR – wedle jej art. 12 ust. 1 i 2 nadawca ma prawo rozporządzać towarem, a w szczególności zażądać od przewoźnika wstrzymania przewozu, zmiany miejsca przewidzianego dla wydania towaru albo też wydania go odbiorcy innemu niż wskazany w liście przewozowym; to prawo wygasa z chwilą, kiedy drugi egzemplarz listu przewozowego został wydany odbiorcy

35 lub kiedy ten ostatni skorzystał z prawa przewidzianego w artykule 13, ustęp 1; od tej chwili przewoźnik powinien stosować się do zleceń odbiorcy. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że z chwilą przejścia uprawnienia do rozporządzania przesyłką na odbiorcę, nadawca przestaje być uprawnionym do odszkodowania za utratę przesyłki; takie uprawnienie przysługuje bowiem wyłącznie odbiorcy przesyłki. Potwierdzenie powyższego stanowiska znajduje wyraz z najnowszym orzecznictwie. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2016 r., II CSK 338/15, które Sąd rozpoznający apelację w pełni podziela, osobą legitymowaną do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód w substancji towaru jest - z mocy przepisów Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) sporządzonej w Genewie dnia

36 19 maja 1956 r. (Dz.U. z 1962 r. Nr 49, poz. 238 ze zm.) - nadawca albo odbiorca,

37 w zależności od tego, któremu z nich przysługuje prawo rozporządzania towarem. Prawo

38 to wygasa po stronie nadawcy z mocy art. 12 ust. 2 Konwencji CMR z chwilą wykonania przez odbiorcę uprawnień, o których mowa w art. 13 ust. 1 Konwencji CMR, a postacią substytutu tego prawa do rozporządzania towarem jest m.in. dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Z chwilą więc bezspornego przekazania odbiorcy za pokwitowaniem przesyłki wraz z drugim egzemplarzem listu przewozowego to już tylko odbiorca,

39 a nie nadawca uprawniony jest do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód

40 w przesyłce i to nawet niezależnie od tego, gdzie ta przesyłka się znajduje (Leagalis numer 1444970). W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Najwyższy wskazał także, że regulacja Konwencji jest wyczerpująca i wyklucza zastosowanie normy ogólnej art. 471 k.c. dotyczącej odpowiedzialności kontraktowej.

41 Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy pozwanej, będącej nadawcą przesyłki, nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze z tytułu szkody w przewożonym towarze, ponieważ odbiorca towaru odebrał go wraz z drugim egzemplarzem listu przewozowego,

42 i to on z tą chwilą, tj. z dniem 22 marca 2016 roku, nabył uprawnienia do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od powoda jako przewoźnika towaru. Nie mogło zatem dojść do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanej z tytułu odszkodowania za szkodę

43 w towarze, ponieważ pozwanej taka wierzytelność nie przysługiwała.

44 Powództwo o zapłatę przewoźnego podlegało jednak oddaleniu z innych przyczyn.

45 Jeżeli przedmiotem zobowiązania, tak jak w niniejszej sprawie, jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, a dłużnik nie dokonał wyboru innej waluty, to wierzyciel nie jest uprawniony do dochodzenia roszczenia w walucie polskiej (art. 358 § 1 i 2 k.c.).

46 Sąd rozpoznający sprawę nie może samodzielnie zmienić roszczenia powoda i zasądzić

47 na rzecz powoda kwoty wyrażonej w innej walucie niż wskazana w pozwie, bowiem stanowiłoby to naruszenie art. 321 k.p.c.

48 Skoro w umowie łączącej strony wynagrodzenie za przewóz należne powodowi zostało ustalone na kwotę 1.480 euro netto (zlecenie transportowe k.5) i na taką kwotę netto (1.820,40 euro brutto) została wystawiona faktura VAT (przeliczenie na złoty polski jest konieczne w celu ustalenia wysokości należnego podatku VAT i jego odprowadzenia),

49 to roszczenie powódki zgłoszone w pozwie zapłaty 7.755,45 zł nie znajdowało uzasadnienia w treści łączącego strony stosunku zobowiązaniowego. Zgłaszając zarzut potrącenia wierzytelności (nieskuteczny) także w walucie euro dłużnik (pozwany), jako jedyny uprawniony, dokonał wyboru waluty obcej, a nie polskiej jako właściwej do wzajemnych rozliczeń z łączącej strony umowy przewozu.

50 Wierzyciel nie może bez zgody dłużnika żądać w procesie zasądzenia w złotych polskich niezapłaconej należności wyrażonej w euro. Skoro w umowie nie zastrzeżono

51 dla wierzyciela prawa wyboru waluty, a dłużnik nie wyraził zgody na zapłatę w złotych polskich, to powód mógł żądać wyłącznie, zgodnie z treścią umowy łączącej strony,

52 a potwierdzonej dokumentem zlecenia i fakturą VAT, zapłaty kwoty 1.820,40 euro (zlecenie transportowe k. 5, faktura VAT nr (...)/marzec k. 4). Pozwana także potwierdziła walutę płatności obciążając powoda kwotą 15.135,00 euro (pismo pozwanej k. 45). Nie można zatem mówić aby w tym przypadku doszło do choćby konkludentnego wyboru przez pozwaną (dłużnika) innej niż waluta umowy waluty płatności.

53 W takim stanie faktycznym, żądanie zapłaty kwoty 7.755,45 zł nie było uzasadnione

54 na gruncie art. 358 § 1 k.c., w oparciu o przytoczoną w pozwie podstawę faktyczną roszczenia i determinowało przedmiot oceny Sądu. Z tych względów Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy orzekł w pkt 2 wyroku o treści żądania wyrażonego w pozwie, w kontekście podstawy faktycznej żądania oraz wskazanej przez powoda i ustalonej w umowie waluty płatności, mimo błędnego uzasadnienia rozstrzygnięcia.

55 Wobec powyższego bezprzedmiotowe okazały się pozostałe zarzuty podniesione

56 w apelacji.

57 Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację powoda na podstawie

58 art. 505¹² § 3 k.p.c.

59 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1

60 i 3 k.p.c., obciążając nimi powoda jako stronę przegrywającą w postępowaniu przed Sądem II instancji. Zasądzona kwota stanowi wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej, będącego adwokatem, ustalone na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800, ze zm.).