Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., III Ca 959/18

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., III Ca 959/18

Tekst

1 Sygn. akt III Ca 959/18

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 marca 2018 r. wydanym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi w sprawie sygn. akt II C 332/16 z powództwa W. B. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty 19.200 zł:

3 1. oddalił powództwo,

4 2. nakazał zwrócić Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. ze środków Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi kwotę 1.500 zł tytułem niewykorzystanej zaliczki uiszczonej na poczet przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, zaksięgowanej pod pozycją 2411 161000, (...)/ (...).

5 Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając wydane rozstrzygnięcie w całości oraz zarzucając mu:

6 1. obrazę art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez błędne zastosowanie tych przepisów, przejawiające się bezzasadnym uznaniem, że ciężar udowodnienia okoliczności podnoszonych w toku procesu przez pozwanego spoczywa na powodzie, podczas gdy z treści tych przepisów wyraźnie wynika, iż to strona, która podnosi daną okoliczność w postępowaniu powinna ją udowodnić, a nie strona przeciwna, co w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy,

7 2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 231 k.p.c., które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez jego niezastosowanie i nieobjęcie konstrukcją domniemania faktycznego okoliczności, że wymienione w pozwie rzeczy należały do powoda oraz, że rzeczy te uległy zniszczeniu w pożarze, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz z zasad logiki i doświadczenia życiowego wynika, iż okoliczności te powinny być objęte domniemaniem,

8 3. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 227 k.p.c., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego z zakresu pożarnictwa oraz z opinii biegłego z zakresu wyceny ruchomości, zgłoszonych przez powoda w pozwie, co uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej wysokości szkody.

9 W związku z podniesionymi zarzutami powód wniósł o:

10 1. zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości,

11 2. ponowne rozpoznanie przez Sąd odwoławczy wniosków dowodowych powoda o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego z zakresu pożarnictwa oraz z opinii biegłego z zakresu wyceny ruchomości,

12 3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

13 W odpowiedzi na apelację pełnomocnik pozwanego wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

14 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

15 Apelacja podlegała oddaleniu jako niezasadna.

16 Na wstępie należy podkreślić, że w sposób nieprawidłowy został przez apelującego sformułowany zarzut naruszenia art. 6 k.c. w zw. art. 232 § 1 k.p.c. Wyjaśnić należy, że art. 232 k.p.c. jest adresowany do stron postępowania, gdyż określa ich obowiązki w zakresie wykazywania faktów, z których wywodzą skutki prawne. Przepisu tego Sąd Rejonowy nie mógł zatem naruszyć w sposób i w formie zarzucanej przez skarżącego. Przepis ten nie stanowi podstawy wyrokowania sądu i z tego względu nie może mieć wpływu na poprawność wydanego przez sąd rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., I CSK 426/07). Adresatem komentowanej normy są strony, a nie sąd, co oznacza, że to strony obowiązane są przedstawiać dowody, a sąd nie jest władny tego obowiązku wymuszać. Nie może również co do zasady zastępować stron w jego wypełnieniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2007 r., II CSK 293/07).

17 W związku z powyższym całkowicie chybiony jest również zarzut naruszenia art. 6 k.c. Przepis ten rozstrzyga o ciężarze dowodu w sensie materialnoprawnym i wskazuje, kogo obciążają skutki niewypełnienia obowiązku udowodnienia istnienia prawa. Do jego naruszenia dochodzi wtedy, gdy sąd orzekający przypisuje obowiązek dowodowy innej stronie, niż ta, która z określonego faktu wywodzi skutki prawne. Natomiast wbrew odmiennemu stanowisku wyrażonemu w apelacji poza dyspozycją tego przepisu pozostaje ocena, czy strona na której spoczywa obowiązek dowodowy w należyty sposób się z niego wywiązała. Tego rodzaju uchybienia mogą być zwalczane wyłącznie za pomocą zarzutów naruszenia prawa procesowego.

18 Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, nie budzi żadnych wątpliwości, że uznanie przez Sąd I instancji za udowodnione faktów przedstawionych w pozwie, nie może być w drodze apelacji skutecznie zwalczane za pomocą zarzutu naruszenia art. 6 k.c. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że wbrew argumentacji zawartej w apelacji, powództwo podlega oddaleniu ze względu na niewywiązanie się przez powoda z ciążących na nim obowiązków dowodowych, a dopiero w razie sprostania przez powoda obowiązkom dowodowym, to na stronie pozwanej spoczywa ciężar udowodnienia wszelkich faktów uzasadniających oddalenie powództwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2013 r., sygn. akt II PK 304/12, publ. LEX nr 1341274).

19 W dalszej kolejności wskazać należy, że z przyczyn natury formalnej nie mogą odnieść spodziewanego przez stronę skarżącą skutku sformułowane w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia przez sąd I instancji przepisów art. 227 k.p.c. ani też art. 231 k.p.c. poprzez niedopuszczenie wnioskowanych dowodów z zeznań powoda oraz opinii biegłego sądowego z zakresu pożarnictwa oraz wyceny ruchomości, a także nie objęcie domniemaniem, że rzeczy znajdujące się w mieszkaniu powoda stanowiły jego własność. Powołane postanowienia dowodowe Sądu Rejonowego, wydane na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r., są postanowieniami niezaskarżalnymi w drodze zażalenia – nie kończą bowiem postępowania w sprawie, nie są orzeczeniami wymienionymi enumeratywnie w treści art. 394 § 1 k.p.c. ani też nie podlegają zaskarżeniu na podstawie przepisów szczególnych. Niezaskarżalność powyższych postanowień Sądu I instancji nie oznacza jednak, że z chwilą ich ogłoszenia stały się one prawomocne. Zgodnie bowiem z treścią art. 363 § 2 k.p.c., mimo niedopuszczalności odrębnego zaskarżenia, nie stają się prawomocne postanowienia podlegające rozpoznaniu przez sąd II instancji, gdy rozpoznaje on sprawę, w której je wydano.

20 Badanie zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego w zakresie, w jakim prawo to zostało zastosowane w formie wydanego przez sąd I instancji postanowienia, odbywa się poprzez regulację przewidzianą w art. 380 k.p.c., a w trybie tym strona może poddać ocenie sądu odwoławczego wszelkie niezaskarżalne zażaleniem postanowienia, jeżeli tylko miały one wpływ na wynik sprawy. Jeśli jednak takie niezaskarżalne postanowienie sądu I instancji może być zmienione lub uchylone stosownie do okoliczności, strona nie może skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez ten Sąd przepisom postępowania skutkującego wydaniem takiego orzeczenia, o ile w myśl art. 162 k.p.c. nie zwróciła na nie uwagi sądu w toku posiedzenia, a w razie nieobecności – na najbliższym posiedzeniu, chyba że niezgłoszenie zastrzeżenia nastąpiło bez jej winy (tak np. w uchwale SN z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05, OSNC Nr 9 z 2006 r., poz. 144 i w wielu innych orzeczeniach). Do tego rodzaju orzeczeń należą bez wątpienia postanowienia oddalające wnioski dowodowe – i w tym przypadku zgłoszenie stosownego zastrzeżenia do protokołu jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym dla rozpoznania tych orzeczeń przez Sąd II instancji. Z art. 380 k.p.c. wynika bowiem jasno, że niezbędny jest tu również wniosek strony o dokonanie takiego rozpoznania, co znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wskazuje, że „warunkiem takiej kontroli niezaskarżalnego postanowienia, które miało wpływ na wynik sprawy, jest zamieszczenie stosownego wniosku w środku odwoławczym skierowanym przeciwko postanowieniu podlegającemu zaskarżeniu zażaleniem” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2014 r., II UZ 63/13, LEX nr 1418894). Choć bez wątpienia nie można wykluczyć sytuacji, kiedy wniosek taki zostanie uznany za skuteczny procesowo, choćby strona sformułowała go w sposób dorozumiany poprzez chociażby polemikę z wydanym postanowieniem zawartą w złożonym środku odwoławczym, to jednak z ustabilizowanej już linii orzeczniczej Sądu Najwyższego wynika jasno, że „gdy w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik, wniosek taki powinien być jednoznacznie sformułowany, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom przez niego wnoszonym treści wprost w nich niewyrażonych” (tak np. w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2008 r., II CZ 54/08, LEX nr 447663; z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CZ 13/08, Legalis nr 140149; z dnia 28 października 2009 r., II PZ 17/09, LEX nr 559946).

21 Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika strony skarżącej apelacja nie zawiera w swojej treści ani stosownego wniosku, o którym stanowi art. 380 k.p.c., ani nawet nie odwołuje się w swej treści do tego przepisu. Ponadto w toku postępowania pierwszoinstancyjnego pełnomocnik skarżącego również nie zwrócił w trybie art. 162 k.p.c. we właściwym terminie uwagi Sądu Rejonowego na zachodzące, jego zdaniem, uchybienia przepisom postępowania przez Sąd Rejonowy, które znalazły swój wyraz w wydaniu postanowień oddalających wnioski dowodowe powoda, co pozostaje zupełnie niezrozumiałe dla Sąd II instancji, tym bardziej, że pełnomocnik powoda był obecny na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r. Podkreślić trzeba ponownie, że Sąd Odwoławczy nie może z treści samego zarzutu apelacyjnego samodzielnie wyprowadzić wniosku, że wolą podnoszącej taki zarzut strony skarżącej – reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika – jest złożenie wniosku o treści przewidzianej w art. 380 k.p.c. Rolą pełnomocnika dysponującego wiedzą prawniczą, zwłaszcza z zakresu procedury cywilnej, jest bowiem formułowanie wniosków procesowych w sposób jednoznaczny, nie zaś w sposób otwierający orzekającemu w sprawie Sądowi pole do ewentualnych spekulacji co do rzeczywistych intencji skarżącego w zakresie podejmowania lub niepodejmowania konkretnych czynności procesowych. W konsekwencji powyższego, wobec braku wniosku, o którym mowa w art. 380 k.p.c., przeprowadzenie przez Sąd II instancji merytorycznej kontroli postanowień dowodowych Sądu Rejonowego nie jest dopuszczalne (por. postanowienie SN z dnia 4 grudnia 2013 r., II CZ 83/13, LEX nr 1418728).

22 Powyższe okoliczności prowadzą ostatecznie do konkluzji, że Sąd odwoławczy kontrolą instancyjną objąć może prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia jedynie na gruncie faktycznie zgromadzonego przez Sąd I instancji materiału procesowego, co skutkowało brakiem możliwości wzruszenia skarżonego orzeczenia przez Sąd II instancji. Brak zarówno zgłoszenia zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. oraz brak podniesienia w apelacji wniosku z art. 380 k.p.c. zdeterminowało zakres możliwości przeprowadzenia kontroli instancyjnej.

23 Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 385 k.p.c., apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

24 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy rozstrzygnął w oparciu o art. 102 k.p.c., uznając że w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony. Ugruntowane jest stanowisko, że tylko trudna sytuacja majątkowa osoby przegrywającej sprawę nie może sama przez się stanowić podstawy do zastosowania dyrektywy zawartej w art. 102 k.p.c. Do przyjęcia, że w sprawie zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony konieczne jest także, aby przemawiały za tym fakty związane z przebiegiem procesu, oceniane przez pryzmat zasad współżycia społecznego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19.09.2013 r., I CZ 183/12, LEX nr 1388472). O wypadkach szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 102 k.p.c. można mówić również w sytuacji, gdy prowadzą one do przekonania, że ponoszenie kosztów pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego. Należą do nich okoliczności związane z przebiegiem sprawy – charakter zgłoszonego roszczenia, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie o zasadności roszczenia, przedawnienie roszczenia oraz leżące poza procesem – sytuacja majątkowa i życiowa strony (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 roku, sygn. V CZ 124/12, publ. LEX nr 1341727). Wszystkie te przesłanki w niniejszej sprawie zostały spełnione, a potwierdzeniem trudnej sytuacji majątkowej powoda są również dokumenty załączone do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz fakt, że postanowieniem z dnia 26 maja 2016 roku Sąd I instancji zwolnił powoda od kosztów sądowych w całości.