Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 listopada 2018 r., III Ca 926/18

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 listopada 2018 r., III Ca 926/18

Tekst

1 Sygn. akt III Ca 926/18

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem zaocznym z dnia 3 listopada 2017 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo D. S.

3 i M. S. przeciwko J. B. o zapłatę kwoty 4 512,30 zł.

4 Sąd Rejonowy ustalił, że pozwany zawarł z powodami umowę zlecenia w dniu 9 czerwca 2016 roku. Umowa zakładała reprezentacje zleceniodawcy (pozwanego) w postępowaniu sądowym w sprawie o zapłatę z powództwa Prokura (...) z siedzibą w W., sygn. akt VI Nc – e (...) Sądu Rejonowego Lublin Zachód w Lublinie. W § 5 pkt 2 przedmiotowej umowy strony ustaliły, że zleceniobiorcy (powodom) przysługuje dodatkowe wynagrodzenie (premia za sukces) w wysokości 20 % kwoty oddalonego powództwa rozumianego jako sumę należności głównej, odsetek wyliczonych do daty wydania prawomocnego orzeczenia w sprawie a także kosztów procesu przyznanych powodowi w nakazie zapłaty, a w razie nie wydania nakazu zapłaty – kosztów, które byłby zasądzone od pozwanego na rzecz powoda w razie uwzględnienia powództwa w całości lub w części. W pkt 3 cytowanego zapisu wskazano, że dodatkowe wynagrodzenie należne jest zleceniobiorcy również w przypadku częściowego oddalenia powództwa,

5 a także umorzenia postępowania w całości lub w części w szczególności na skutek cofnięcia pozwu przez powoda lub nieuzupełnienia przez niego pozwu złożonego w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

6 Sprawa objęta zleceniem trafiła do Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi, gdyż stwierdzono brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu elektronicznym. Sprawie nadano sygn. akt II Nc 1144/16. Po przekazaniu jej do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Łodzi Widzewa

7 w Ł. postępowanie zostało umorzone, gdyż powód nie uzupełnił braków formalnych pozwu.

8 Na podstawie poczynionych ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy uznał, że powództwo podlega oddaleniu. Sąd pierwszej instancji wskazał, że sporna umowa zlecenia naruszała dyspozycje art. 353¹ k.c.

9 w zakresie roszczenia dochodzonego pozwem na podstawie § 5 pkt 3 umowy, godząc w naturę stosunku zlecenia i naruszając zasady współżycia społecznego, co czyni te zapisy umowne nieważnymi.

10 Apelację od powyższego wyroku wnieśli powodowie, zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając mu naruszenie:

11 1. prawa materialnego, tj. art. 734 § 1k.c. w zw. z art. 353¹ k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c. poprzez jego błędną interpretacje i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że § 5 pkt 3 umowy zlecenia, który jest podstawą dla dochodzonego przez powodów roszczenia narusza zasadę swobody umów, będąc w sprzeczności z naturą stosunku zlecenia, co

12 w konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy, podczas gdy przedmiotowy przepis umowy pozostaje w zgodzie ze wskazanymi przepisami;

13 2. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 98 k.p.c. przez błędną ocenę materiału dowodowego pod kątem istoty premii za sukces, która należy się powodom.

14 W konsekwencji zgłoszonych zarzutów skarżący wnieśli o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego dochodzonego w niniejszym postępowaniu roszczenia w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji

15 z uwagi na nierozpoznanie przez tenże Sąd istoty sprawy. Ponadto apelujący wnieśli o zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych.

16 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

17 apelacja jest zasadna.

18 Na wstępie rozważań należy wskazać, że Sąd II instancji rozpoznając apelację, ocenił stan faktyczny ustalony przez Sąd I instancji jako prawidłowy, a w konsekwencji na podstawie art. 382 k.p.c. przyjął jego ustalenia za własne. Można się zastanawiać czy istotne elementy spornej umowy nie powinny znaleźć się w faktach, a nie dopiero w rozważaniach prawnych. Niemniej Sąd Rejonowy rozważał te okoliczności, a więc de facto uczynił

19 z nich faktyczną podstawę rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy nie podziela jednak oceny prawnej dokonanej przez Sąd I instancji, który nietrafnie określił wynikające z poczynionych ustaleń konsekwencje prawne.

20 Zaskarżone rozstrzygnięcie oparte zostało na podstawie art. 353¹k.c.

21 w zw. z art. 734 k.c. i art. 58 k.c. Sąd Rejonowy uznał, że dochodzone pozwem dodatkowe wynagrodzenie na podstawie § 5 pkt 3 umowy narusza dyspozycję art. 353¹k.c., jest sprzeczne z naturą stosunku zlecenia,

22 a w pewnym zakresie (w części dotyczącej opłaty sądowej) także z zasadami współżycia społecznego. Stanowisko to nie jest prawidłowe.

23 Jak słusznie podniosła strona powodowa podjęte przez nią na rzecz

24 i w imieniu pozwanego działania doprowadziły do korzystnego rozstrzygnięcia w sprawie, w której był przez powodów reprezentowany. Umowa zlecenia nakładała na pozwanego obowiązek zapłaty wynagrodzenia obejmującego koszty zastępstwa procesowego w wysokości stawek minimalnych wynikających z rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz dodatkowego wynagrodzenia (premii za sukces) już po zakończeniu postępowania. Powodowie podnoszą, że w ten sposób uwzględnili trudności ekonomiczne pozwanego, mając jednocześnie przekonanie o zasadności podejmowanych w sprawie pozwanego działań i oczekując z tego tytułu wynagrodzenia za reprezentację pozwanego.

25 Ukształtowanie § 5 pkt 3 umowy nie jest niezgodne z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze ( t.j. Dz.U z 2017 roku, poz. 2368) oraz § 50 ust. 3 Kodeksu Etyki Adwokackiej. Niedopuszczalne jest zawieranie przez adwokata umowy z klientem, która przewidywałaby obowiązek zapłaty honorarium za prowadzenie sprawy uzależniony wyłącznie od ostatecznego wyniku sprawy. Natomiast adwokat może zastrzec w umowie z klientem dodatkowe honorarium za pozytywny wynik sprawy. Pamiętać należy też, że rozporządzenie z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. z 2015 roku, poz. 1800 ze zm.) przewiduje w § 2 stawki minimalne za prowadzenie sprawy, zakreślając górną granicę kosztów zastępstwa na poziomie sześciokrotności tej stawki (§ 15 ust. 3). Podkreślenia wymaga jednak, że § 15 komentowanego rozporządzenia stanowi podstawę ustalenia wysokości opłaty zasądzanej tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w ramach rozliczenia kosztów procesu od przeciwnika procesowego. Z uzasadnienia projektu komentowanego rozporządzenia wynika przy tym, iż ta „opłata nie stanowi wynagrodzenia adwokata. Jest jedynie ustaloną przez organ orzekający sumą pieniężną należną stronie wygrywającej od strony przegrywającej z tytułu zwrotu kosztów procesu” ( zob. Partyk, Aleksandra i Partyk, Tomasz. § 15. W: Opłaty za czynności adwokackie. Komentarz, wyd. II. System Informacji Prawnej LEX, 2016).

26 Podsumowując, w powołanych wyżej przepisach nie ma podstaw do uznania, że zapis umowny o dodatkowym wynagrodzeniu uzależnionym od pozytywnego wyniku sprawy jest sprzeczny z ustawą czy z naturą stosunku zlecenia. Nie można także uznać, że wynagrodzenie dodatkowe było zbyt wysokie, bo stanowiło prawie 20 % wartości dochodzonego od pozwanego roszczenia. Elementy, które powinny kształtować wysokość wynagrodzenia adwokata, Sąd Najwyższy wymienił w uchwale z dnia 25 maja 2011 roku, sygn. akt II CSK 528/10, wydanej właśnie na gruncie zarzutów nadmierności wynagrodzenia. Sąd Najwyższy podkreślił, że opłaty za czynności adwokackie ustala umowa z klientem w dowolnej wysokości, zgodnie uznanej przez umawiających się za stosowną. Odnieść należy się jednak do przepisów rozporządzenia w sprawie opłat adwokackich, zwracając uwagę, że nakazują one, aby pełnomocnik przy ustalaniu wynagrodzenia brał pod uwagę rodzaj

27 i zawiłość sprawy oraz potrzebny nakład pracy. Naruszenie tego wskazania podlega ocenie głównie w ramach zasad etyki ( por. uchwała SN z dnia

28 23 listopada 2000 r., III CZP 40/00, OSNC 2001, nr 5, poz. 66). Orzekając

29 o zwrocie kosztów procesu sąd nie ingeruje w umowę zawartą między klientem a adwokatem i nie kontroluje wysokości ustalonego w niej wynagrodzenia. Strona nie może jednakże otrzymać zwrotu kosztów procesu w dowolnej wysokości. Zasądzając je sąd przyjmuje za podstawę ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika kwotę umówioną z klientem, jednak w granicach określonych w powołanym rozporządzeniu. Bierze przy tym pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, charakter sprawy i wkład pracy adwokata

30 w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Przesłanki te stanowią, jak wskazuje Sąd Najwyższy, równocześnie właściwe kryteria dla oceny, czy zastrzeżone w umowie wynagrodzenie adwokata nie jest nadmierne w stopniu uzasadniającym uznanie umowy o jego ustaleniu za sprzeczną z naturą zlecenia czy zasadami współżycia społecznego.

31 Na nieporozumieniu polega argument Sąd Rejonowego, że pozwanego obciążono opłatą sądową, która nie podlegała uiszczeniu w sprawie objętej zleceniem. Koszty sądowe stanowiły tylko element podstawy do wyliczenia procentowej premii za sukces. Trudno uznać, że taki sposób ukształtowania podstawy wynagrodzenia narusza którąś z zasad współżycia społecznego.

32 Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zasądził od A. K. na rzecz D. S. i M. S. kwotę 4 512,30 zł wraz

33 z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 13 marca 2017 roku do dnia zapłaty. O odsetkach orzeczono w oparciu o przepis art. 481 k.c. oraz art. 455 k.c., uwzględniając obowiązującą od dnia 1 stycznia 2016 roku nowelizację art. 481 k.c., przewidującą wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2016 roku odsetek ustawowych z tytułu opóźnienia w zapłacie. Pozwany pozostawał w opóźnieniu od dnia następnego po dniu wskazanym w przedsądowym wezwaniu do zapłaty.

34 O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c..

35 Z uwagi na wynik kontroli instancyjnej Sąd Okręgowy orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i zasądził od A. K. na rzecz D. S. i M. S. kwotę 100 zł, na którą złożyła się opłata od apelacji.

36 Nadmienić należy, że zasądzając należne stronie powodowej kwoty Sąd Okręgowy miał na względzie, że w przypadku roszczeń przysługujących wspólnikom spółki cywilnej nie występuje solidarność czynna. Nie istnieje bowiem podstawa solidarności, o której mowa w art. 369 k.c. Wierzytelności te przysługują powodom łącznie w związku z występującą między nimi współwłasnością łączną. Proces o prawo majątkowe należące do majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej może toczyć się tylko przy łącznym udziale wszystkich wspólników takiej spółki, a brak któregokolwiek z nich powoduje brak legitymacji procesowej, która przysługuje tylko łącznie wszystkim wspólnikom spółki cywilnej. Jest to przykład współuczestnictwa materialnego koniecznego i jednolitego, o którym mowa w art. 72 § 2 w zw. z art. 72 § 1 pkt 1 k.c. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

37 11 października 2013 roku, sygn. I CSK 14/13, publ. LEX nr 1523343, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2011 roku, sygn. III CZP 130/10, publ. LEX nr 6888643). Sąd musi zatem prawidłowo stosując przepisy prawa materialnego zasądzić wierzytelności dotyczące majątku wspólników spółki cywilnej bez podziału na oznaczone części ( por. wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 9 lutego 2016 roku, sygn. VIII GC 155/11, publ. LEX nr 1993948).