Uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 1 września 2026 r., III Ca 1508/25

uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 1 września 2026 r., III Ca 1508/25

Tekst

1 Sygn. akt III Ca 1508/25

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi:

3 I. w sprawie z powództwa głównego T. M. przeciwko S. zasądził od S. na rzecz T. M. kwotę 1696,19 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 27 grudnia 2022 roku do dnia zapłaty (punkt 1.), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (punkt 2.), o kosztach procesu orzekł na podstawie art.100 k.p.c. dokonując ich stosunkowego rozdzielenia, przyjmując że powódka wygrała sprawę w 7%, a szczegółowe ich wyliczenie pozostawił Referendarzowi Sądowemu (punkt 3.);

4 II. w sprawie z powództwa wzajemnego S. przeciwko T. M. oddalił powództwo (punkt 1.), o kosztach procesu orzekł na podstawie art.98 k.p.c. obciążając nimi w całości powoda wzajemnego S., a szczegółowe ich wyliczenie pozostawia Referendarzowi Sądowemu (punkt 2.).

5 (wyrok – k.1096).

6 Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka – pozwana wzajemna, skarżąc go w części, tj. w zakresie punktu I ust 2 i 3. Wydanemu wyrokowi zarzuciła:

7 I. naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na treść wydane rozstrzygnięcia a to:

8 1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie jej w sposób sprzeczny z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, w szczególności:

9 a) poprzez nieuwzględnienie treści wiadomości SMS, z których jednoznacznie wynikało, że pozwany - powód wzajemny zobowiązał się do spłaty kredytu, a nie tylko kwoty 20.000,00 zł,

10 b) poprzez nieuwzględnienie okoliczności związanych z zaciągnięciem kredytu w 2018 r. wskazanych w zgromadzonym materiale dowodowym (przedłożonych dokumentach oraz przesłuchaniu powódki - pozwanej wzajemnej), w sytuacji kiedy powódka-pozwana wzajemna w 2018 r. zaciągnęła jeszcze jeden kredyt, z którego pieniądze przeznaczone zostały na spłatę długu pozwanego - powoda wzajemnego, a która z kolei została spłacona poprzez zaciągnięcie kredytu w 2019 r.,

11 c) przez bezpodstawne pominięcie ustaleń faktycznych przemawiających za przyjęciem szerszego zakresu wzbogacenia po stronie pozwanego, niż sama kwota przekazanych mu pieniędzy w wysokości 20.000,00 zł.

12 II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

13 1. art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c.- przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż zakres bezpodstawnego wzbogacenia ogranicza się wyłącznie do kwoty 20.000 zł przekazanej pozwanemu, z pominięciem korzyści w postaci zaoszczędzenia przez pozwanego kosztów kredytowych (odsetek, prowizji, opłat bankowych), które w całości poniosła powódka oraz, iż kwota ponad 20.000 zł została przeznaczona na spłatę wcześniejszego kredytu, którego środki były wydatkowane na dług pozwanego - powoda wzajemnego.

14 Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie I ust. 2 i 3 poprzez uwzględnienie powództwa w pozostałym zakresie oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu na rzecz powódki-pozwanej wzajemnej, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie od pozwanego - powoda wzajemnego na rzecz strony powodowej - pozwanej wzajemnej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

15 (apelacja - k.1115-1119).

16 W odpowiedzi na apelację pozwany - powód wzajemny wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od strony powodowej – pozwanej wzajemnej na rzecz pozwanego – powoda wzajemnego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepianych.

17 (odpowiedź na apelację – k.1144-1145).

18 Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

19 Apelacja jako bezzasadna, podlegała oddaleniu.

20 W ocenie Sądu Okręgowego, ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji są prawidłowe, znajdują pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, ocenionym przy tym bez naruszenia granic swobodnego uznania sędziowskiego (art. 233 § 1 k.p.c.). W związku z tym Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne i czyni podstawą także i swojego rozstrzygnięcia.

21 Sąd Okręgowy uznał za niezasadne zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. byłby skuteczny tylko wówczas, gdyby apelujący wykazał uchybienie podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt III CK 314/05, LEX nr 172176). Prawidłowo skonstruowany zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. powinien być połączony z zarzutem błędnych ustaleń faktycznych. W apelacji powinno zostać zatem wyjaśnione, które dowody, w jakim zakresie i dlaczego, zdaniem strony skarżącej, zostały przez Sąd ocenione z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji, które ustalenia faktyczne tego Sądu są wadliwe i jakie powinny być ustalenia prawidłowe, ewentualnie jakich ustaleń zabrakło w zaskarżonym wyroku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I ACa 719/16, LEX nr 2200318). Odmienna ocena strony apelującej przeprowadzonych w sprawie dowodów nie może podważyć uprawnienia sądu do dokonania oceny tego materiału według swego przekonania, przy zachowaniu reguł wynikających z przepisu art. 233 § 1 k.p.c., co też w okolicznościach rozpatrywanej sprawy niewątpliwie miało miejsce.

22 Odnosząc się do zarzutów nie uwzględnienia przez Sąd Rejonowy okoliczności związanych z zaciągnięciem pożyczki przez powódkę w 2018 r., podkreślić należy, że przedmiotem rozpoznawania przez sąd są tylko żądania zgłoszone przez strony ( ne eat iudex ultra petita partium). Zarówno samo żądanie, jak i uzasadniające je okoliczności faktyczne - wyrażone jest w procesie po raz pierwszy w pozwie (art. 187 § 1 k.p.c.), stanowiąc jego treść. Zakaz orzekania ponad żądanie odnosi się bądź do samego żądania ( petitum), bądź do jego podstawy faktycznej ( causa petendi). Innymi słowy sąd nie może uwzględnić roszczenia w oparciu o inną podstawę faktyczną niż podana w pozwie, gdyż byłoby to dokonaniem przez sąd zmiany powództwa, do czego sąd nie jest uprawniony (por. orzeczenie Sadu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1954 r., I C 1729/53, W.). Sąd jest zatem związany zarówno samym żądaniem pozwu, jak i jego podstawą faktyczną – nie może zatem zasądzać czego innego od tego, czego żądała strona powodowa, więcej niż żądała, ani na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez stronę powodową (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2012 r., I PK 95/11, W., z dnia 23 lipca 2015 r., I CSK 549/14, Legalis). To przede wszystkim powódka, będąca inicjatorem procesu, określa przedmiotową podstawę powództwa, zakreślającą faktyczne granice kognicji Sądu w tej materii, które ulegają modyfikacji jedynie w takim zakresie, jaki wynika ze sposobu obrony przyjętego przez jego przeciwnika, przy czym modyfikacja ta nie może polegać na uczynieniu przedmiotem zainteresowania Sądu okoliczności wykraczających poza fakty, w oparciu o które konstruowane jest roszczenie. Kontradyktoryjny charakter procesu wyklucza przy tym, w szczególności w sprawach z udziałem profesjonalnych pełnomocników, możliwość ingerencji Sądu w określoną przez strony płaszczyznę faktyczną sporu, co oczywiście nie niweczy obowiązku dokonania przez Sąd jej komplementarnej oceny prawnej, zgodnie z zasadą dabis mihi factum, dabo tibi ius. Treść pozwu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że swoje roszczenie powódka wywodziła w oparciu o bezpodstawne wzbogacenie oraz, że podstawą faktyczną zgłoszonego roszczenia nie obejmowała zdarzeń poprzedzających zaciągnięcie przez nią pożyczki 20 maja 2019 roku. Powódka w treści pozwu wskazywała na przekazanie pozwanemu środków finansowych pochodzących z umowy pożyczki zawartej w 2019 roku, w czterech przelewach po 5000 zł każdy (20, 21, 22 i 23 maja 2019 r.) i które pozwany miał przeznaczyć na wykup mieszkania. Nadto powódka w toku procesu nie rozszerzyła powództwa, nie zmodyfikowała podstawy faktycznej żądania. Istotnie w zeznaniach stron obecny jest wątek pożyczki zaciągniętej przez powódkę w 2018 roku, ale pojawił się on w odpowiedzi na pozew wzajemny oraz w reakcji na zaprzeczenie przez S., by otrzymywał od powódki jakiekolwiek środki na wykup mieszkania, który miał miejsce w 2018 roku. Wobec braku stosownego żądania powódki - zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c. – Sąd Rejonowy nie mógł rozstrzygać kwestii jej zubożenia w związku z zaciągnięciem pożyczki w 2018 roku. W konsekwencji wcześniejsze zdarzenia, poprzedzające przekazanie pozwanemu 20 000 zł pochodzących z umowy pożyczki z dnia 20 maja 2019 rokiem, nie były także przedmiotem ustaleń Sądu I instancji, jako nieobjęte podstawą faktyczną powództwa głównego.

23 Odnosząc się do zarzutów dotyczących zastosowania przepisów prawa materialnego, podkreślić należy, że normy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. k.c.) służą wyrównaniu przesunięć majątkowych, które nie znajdują oparcia w procedurach uznawanych za legitymizujące. Najważniejszą przesłaną jest wzbogacenie czyli uzyskanie korzyści majątkowej. Inaczej niż w przypadku odpowiedzialności odszkodowawczej, znaczenie ma wzrost majątku dłużnika, a nie uszczerbek wierzyciela. Nie chodzi zatem o naprawienie szkody, lecz o zwrot korzyści.

24 Stosownie do treści art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie zaś z treścią art. 410 § 1 i 2 k.c. przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

25 Z uwagi na fakt, iż nienależne świadczenie jest postacią bezpodstawnego wzbogacenia, ogólne przesłanki z art. 405 k.c. winny być spełnione również w wypadku nienależnego świadczenia. Jednak przesłanka wzbogacenia musi być tutaj rozumiana w sposób szczególny. Chodzi o sytuacje, gdy uzyskania korzyści następuje przez zachowanie samego zubożonego mające charakter świadczenia. Nienależne świadczenie i związana z nim kondykcja mogą obejmować wszystko, co może być przedmiotem świadczenia. Nie ma więc potrzeby analizować, czy dane zachowanie wzbogaciło accipiensa, jeśli doszło do świadczenia, które może być zwrócone. Przedstawiony pogląd trafnie ujął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.11.2011 r. (I CSK 66/11) przyjmując, że sam fakt spełnienia nienależnego świadczenia uzasadnia roszczenie kondykcyjne. W takim też przypadku nie zachodzi potrzeba badania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło osobę, na rzecz której świadczenie zostało spełnione (accipiensa), jak również, czy majątek spełniającego świadczenie (solvensa) uległ zmniejszeniu. Uzyskanie nienależnego świadczenia wypełnia bowiem przesłankę powstania wzbogacenia, a spełnienie tego świadczenia przesłankę zubożenia. Z chwilą też spełnienia świadczenia nienależnego powstaje roszczenie kondykcyjne, którego treścią jest obowiązek dokonania czynności faktycznej lub prawnej, stanowiącej świadczenie przeciwne do spełnionego. Nienależne świadczenie i kondykcja obejmują wszystko, co może być przedmiotem świadczenia.

26 Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że mamy do czynienia z nienależnym świadczeniem oraz, że przesunięcie majątkowe obejmowało kwotę 20.000 zł, która „wyszła” z majątku powódki i „przeszła” do majątku pozwanego. Natomiast nie było podstaw do przyjęcia, jak chce tego apelująca, że wzbogacenie pozwanego dotyczyło wyższej kwoty niż rzeczywiście otrzymane tj. pożyczki wraz z kosztami jakie pozostały do spłaty. W przypadku nienależnego świadczenia przedmiotem zwrotu jest to co było świadczone. Obowiązek wydania korzyści powstaje z chwilą jej uzyskania przez wzbogaconego, także, gdy jej przedmiotem jest od samego początku suma pieniężna. Suma ta powinna być przedmiotem świadczenia zwrotnego według wartości nominalnej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17.11.2011, IV CSK 68/11). W okolicznościach sprawy pozwany jest zatem zobowiązany zwrócić powódce jedynie sumę pieniężną, która była przedmiotem nienależnego świadczenia powódki. Prezentowana przez apelującą koncepcja zaoszczędzonych wydatków (kosztów kredytu) rozumianych jako przysporzenie, nie przystaje zdaniem Sądu odwoławczego do konstrukcji świadczenia nienależnego, którego przedmiotem była suma pieniężna. Należy podkreślić, że jeżeli do wzbogacenia doszło w wyniku świadczenia, to przypadek musi być analizowany pod kątem nienależnego świadczenia, z kolei, gdy określone przesunięcie majątkowe nie jest wynikiem świadczenia, nie może powstać roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia, lecz jedynie roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia na zasadach ogólnych (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 11.9.1997 r., III CKN 162/97). W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że przekazana przez powódkę pozwanemu łączna kwota 20 000 zł stanowiła świadczenie nienależne, zatem to ta kwota stanowi przedmiot świadczenia zwrotnego.

27 Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. apelację oddalił.

28 O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 i w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118) i zasądził od powódki - pozwanej wzajemnej na rzecz pozwanego – powoda wzajemnego kwotę 2700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, uwzględniając ustanowienie pełnomocnika pozwanego – powoda wzajemnego r.pr. U. U. w postępowaniu apelacyjnym. Odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od kosztów procesu zostały zasądzone stosownie do dyspozycji art. 98 § 1¹ k.p.c..