Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2026 r., I C 915/25

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 24 kwietnia 2026 r., I C 915/25

Tekst

1 Sygn. akt: I C 915/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 24 kwietnia 2026 roku

3 Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSO Łucja Oleksy-Miszczyk

7 po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2026 roku w Gliwicach

8 na posiedzeniu niejawnym

9 sprawy z powództwa P. A., X. A.

10 przeciwko (...) Spółce Akcyjnie z siedzibą w P.

11 o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o ustalenie i zapłatę

12 1. ustala, że umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...)

13 z dnia 7 listopada 2008r. zawarta pomiędzy powodami P. A.

14 i X. A., a (...) w A., jest nieważna;

15 2. zasądza od pozwanego(...)Spółki Akcyjnej

16 w P. na rzecz powodów solidarnie kwotę 800,22 (osiemset dwadzieścia dwa) CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 października 2025r.;

17 3. oddala powództwo o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 47.780,16 zł i 17.383,01 CHF za okres od dnia 7 października 2025r. do dnia 6 lutego 2026r.;

18 4. w pozostałej części postępowanie umarza;

19 5. tytułem kosztów procesu zasądza od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę 11.800,- (jedenaście tysięcy osiemset ) złotych z ustawowymi odsetkami

20 za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku.

21 SSO Łucja Oleksy-Miszczyk

22 Sygnatura akt I C 915/25

Uzasadnienie

23 Powodowie X. A. i P. A. w ramach powództwa głównego wnieśli o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) (kredyt hipoteczny przeznczony na zakup lub na zamianę nieruchomości na rynku wtórnym) z dnia 7 listopada 2008 roku zawartej miedzy powodami i poprzednikiem prawnym pozwanego, tj. (...) S.A. oraz zasądzenie od (...) (...) S.A. w P. łącznie na ich rzecz kwoty 47.780,16 zł i 18.183,23 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty. Formułując żądanie ewentualne wynieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 40.067,72 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu pozwanemu do dnia zapłaty oraz ustalenie, że postanowienia umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powodów od chwili zawarcia umowy, zwłaszcza: § 1 ust. 1 części szczególnej umowy (CSU), § 1 ust. 2 oraz 3 pkt 1-2, § 12 ust. 2-3 oraz ust. 4 pkt 2, § 15 ust. 7 części ogólnej umowy (COU); § 1 pkt 18, § 6 ust. 5-7 ogólnych warunków udzielania przez (...) S.A. Kredytu (...). Uzasadniając żądania powołali się na abuzywność zapisów umownych, brak informacji o ryzyku kursowym i jego konsekwencjach, brak informacji o sposobie kształtowania kursów CHF przez bank oraz brak wpływu na treść umowy zawartej przy użyciu wzorca. Żądanie zwrotu nienależnych świadczeń oparli na teorii dwóch kondykcji.

24 Pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zaprzeczył aby umowa była nieważna, a co do roszczenia ewentualnego zaprzeczył aby umowa zawierała klauzule abuzywne. Podniósł, że powodowie zostali należycie poinformowani o zasadach funkcjonowania kredytu i związanym z nim ryzykiem, mieli wpływ na wybór rodzaju kredytu i treść umowy, a decyzja o zaciągnięciu kredytu została przez nich podjęta dobrowolnie. Nadto podniósł zarzut przedawnienia braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia (odpowiedź na pozew k.130 i nast.).

25 Pismem z dnia 12 stycznia 2026 roku (k.247 i nast.) powodowie dokonali modyfikacji powództwa i wnieśli o: ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy i zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 800,22 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty: 800,22 CHF od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty i od kwoty 47.780,16 zł i 17.383,01 CHF od dnia doręczenia pozwu do dnia wniesienia niniejszej modyfikacji powództwa, z jednoczesnym zastrzeżeniem w sentencji wyroku, że rozliczenie nieważnej umowy nastąpiło w oparciu o teorię salda. Sformułowali dwa żadania ewentualne , tj. wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 47.780,16 zł i 18.183,23 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty, ewentualnie o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 40.067,72 z k wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty oraz ustalenie, że postanowienia § 1 ust. 1 części szczególnej umowy (CSU), § 1 ust. 2 oraz 3 pkt 1-2, § 12 ust. 2-3 oraz ust. 4 pkt 2, § 15 ust. 7 części ogólnej umowy (COU); § 1 pkt 18, § 6 ust. 5-7 ogólnych warunków udzielania przez(...). Kredytu Mieszkaniowego (...) stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powodów od chwili zawarcia umowy.

26 Pozwany w piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2026 roku (k.259) podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie powództwa w całości, tj w zakresie wszystkich żądań zawartych w modyfikacji powództwa z dnia 12 stycznia 2026 roku jako oczywiście bezzasadnego. Pozwany oświadczył, ze powodowie dokonywali spłat w walucie PLN i CHF i w okresie dochodzonym pozwem uiścili łącznie 46.556,15 PLN i 17.953,61 CHF.

27 Sąd ustalił:

28 Powodowie poszukiwali środków remont zakupionego mieszkania i spłatę zaciągniętego już w tym celu kredytu (w 2005 roku powodowie zawarli umowę kredytu powiązanego z CHF na zakup mieszkania). W tym celu skorzystali z usług pośrednika – firmy (...), który zaproponował powodom, z uwagi na ich brak zdolności kredytowej w złotówkach, ofertę pozwanego banku jako najkorzystniejszą. Podpisując umowę byli świadomi, że ich zadłużenie wyrażone będzie w CHF i zdawali sobie sprawę, że decydując się na wypłatę kredytu w PLN i jego spłatę w PLN dojdzie do przeliczeń walutowych. Powodowie zdawali sobie także sprawę, że kurs przeliczeniowy ustalany będzie przez pozwany bank, zdawali sobie również sprawę, że waluta ma dwa kursy (kurs kupna i sprzedaży). Postanowienia dotyczące sposobu denominacji i zastosowanych do niej kursów waluty, a także postanowienia dotyczące wypłaty (uruchomienia) kredytu i sposobu jego spłaty nie były uzgadniane indywidualnie. Zasady dokonywania przeliczeń wartości wyrażonych w CHF na złote przy zawieraniu umowy nie zostały im dostateczne wyjaśnione. W kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona działalność gospodarcza. Powodowie spłacają zobowiązanie w PLN (zeznania powodów na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 roku k.242—244).

29 W dniu 16 września 2008 roku powodowie złożyli u pozwanego wniosek o udzielenie kredytu (wniosek k. 197 i nast.). Wniosek dotyczył kwoty 142.100 zł, jako walutę kredytu zaznaczono na wniosku CHF. Składając wniosek powodowie oświadczyli, iż zostali poinformowani przez (...). o ryzyku, wynikającym ze stosowania przy spłacie kredytu zmiennej stopy procentowej i to ryzyko akceptują, oświadczyli także, że są świadomi, iż ewentualny wzrost stopy procentowej spowodowuje wzrost raty kapitałowo – odsetkowej. Oświadczyli również, iż zostali poinformowani przez (...) S.A. o ponoszeniu ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko. Jednocześnie oświadczyli, że odrzucają ofertę (...) S.A. udzielenia kredytu w złotych.

30 W dniu 7 listopada 2008 roku powodowie zawarli z (...) S.A.

31 z siedzibą w A. – poprzednikiem prawnym pozwanego- umowę nr (...) (k.19 i nast.). Umowa składa się z dwóch części: części szczegółowej (CSU) i części ogólnej (COU).

32 Zgodnie z § 1 umowy kredytu jest to kredyt denominowany udzielony w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 53.027,73 CHF z przeznaczeniem na spłatę kredytu zaciągniętego w (...) Bank udzielonego na cel mieszkaniowy i remont nieruchomości (§ 1 ust. 2 CSU) oraz stanowiącej równowartość 15.946,59 CHF z przeznaczeniem na dowolny cel (§ 1 ust. 3 CSU).

33 W myśl Części Ogólnej Umowy kredyt mieszkaniowy (...)jest udzielany w złotych (§ 1 ust. 1 Części Ogólnej Umowy, dalej COU, k. 20v). W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu wypłacana w złotych zostanie określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z tabelą kursów, obowiązującą w banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 1 ust. 2 COU). Z kolei z § 1ust. 3 wynika, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych. Ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca, z uwzględnieniem § 12 ust, 2-4 oraz § 20 ust. 6.

34 W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, wypłata środków następuje w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej (§ 12 ust. 2 COU). Do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu stosuje się kurs kupna waluty obcej według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty środków w momencie dokonywana przeliczeń kursowych (§ 12 ust. 3). Z kolei § 12 ust. 4 stanowi, że w przypadku kredytów denominowanych, gdy przyznana kwota kredytu, na skutek różnic kursowych, okaże się na dzień uruchomienia ostatniej transzy kredytu kwotą; 1) przewyższającą kwotę wymaganą do realizacji celu określonego w § 1 ust. 2 CSU, bank uruchomi środki w wysokości, stanowiącej równowartość w walucie kredytu kwoty niezbędnej do realizacji tego celu oraz dokona pomniejszenia salda zadłużenia poprzez spłatę kwoty niewykorzystanej, 2) niewystarczająca do realizacji celu, określonego w § 1 ust. 2 CSU, kredytobiorca zobowiązany jest do zbilansowania inwestycji ze środków własnych (k.22v).

35 W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej: 1) harmonogram spłat kredytu wyrażony jest w walucie, w której kredyt jest denominowany; 2) spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej; 3) do przeliczeń wysokości rat kapitałowo – odsetkowych spłacanego kredytu, stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 15 ust. 7 COU).

36 Zgodnie z definicją zawartą w „Ogólnych warunkach udzielania przez (...)kredytu mieszkaniowego (...)” (k.28 i nast.) tabela kursów to aktualna „tabela kursów walutowych (...).” obowiązująca w banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Tabela jest udostępniana klientom na tablicy ogłoszeń w placówkach banku oraz publikowana na stronie internetowej banku. Na życzenie klienta informacje o kursach walut obowiązujących w banku, udzielane są również telefonicznie (§ 1 pkt 18).

37 Kredyt został uruchomiony w transzach:

38 - w dniu 18 listopada 2008 roku w kwocie 23.489,83 CHF, co stanowiło równowartość kwoty 57.489 PLN, po kursie 2.4474;

39 - w dniu 25 listopada 2008 roku w kwocie 3.468,78 CHF, co stanowiło równowartość kwoty 8.400 PLN, po kursie 2.4216;

40 - w dniu 9 stycznia 2009 roku w kwocie 13.672,67 CHF, co stanowiło równowartość kwoty 35.914, po kursie 2.6267;

41 - w dniu 18 listopada 2008 roku w kwocie 23.489,83 CHF, co stanowiło równowartość kwoty 57.489 PLN, po kursie 2.4474;

42 - w dniu 5 lutego 2009 roku w kwocie 7.530,42 CHF, co stanowiło równowartość kwoty 22.897 PLN, po kursie 3.0406.

43 Łącznie powodowie otrzymali kwotę 124.700 PLN (zaświadczenie z banku z 12 grudnia 2024 roku k.34 i nast.). W okresie objętym żądaniem pozwu powodowie uiścili łącznie na rzecz pozwanego banku kwoty: 47.780,16 PLN i 18.183,23 CHF.

44 Pismem z 29 lutego 2024 roku (k.41 i nast.) powodowie wezwali pozwany bank wobec nieważności umowy kredytu nr (...) do uznania przez bank umowy za nieważną i jej rozwiązania ze skutkiem wstecznym oraz rozliczenia się ze świadczeń wzajemnych.

45 Opisany stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody w postaci dokumentów, zeznania świadka a w części również o przesłuchanie stron. Na zasadzie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłego uznając, że teza dowodowa zakreślona dla przeprowadzenia tego dowodu dotyczy okoliczność nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie prowadziłoby jedynie do przedłużenia postepowania.

46 Sąd zważył:

47 Zgodnie z art.69 ust. 1 Prawa bankowego przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy kwotę środków pieniężnych a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

48 Sporna umowa ma charakter umowy denominowanej do waluty obcej. Konstrukcja spornej umowy jest taka, że denominacja nie jest przeprowadzona poprzez proste określenie kapitału kredytu w walucie denominacji i wypłatę w tejże walucie, ale pomimo określenia kapitału kredytu w CHF, wypłacie na sfinansowanie zobowiązań w kraju podlegała kwota wyłącznie w walucie polskiej, obliczona według wynikających z tabeli banku stawek kursowych na datę wypłaty, a dodatkowo ograniczona wartością celu kredytowania, określoną w złotych, ale nie wskazaną wprost w umowie (§ 12 ust. 4 COU).

49 Świadczenie banku wypłacane było w złotych, po przeliczeniu umownej sumy CHF wedle kursu kupna stosowanego przez bank w chwili uruchomienia kredytu, z zastrzeżeniem wynikającym z § 12 ust. 4 COU dotyczącym równowartości celu kredytowania. Kapitał miał być spłacany w ratach kapitałowo odsetkowych, przy czym dokonywano powtórnego przeliczenia wysokości raty na PLN, tym razem wedle kursu sprzedaży ustalanego przez bank.

50 Wysokość stawek kursowych (kupna i sprzedaży), była zależna od kredytodawcy, a wysokość kapitału uzależniona była nadto od wyrażonej w PLN, ale nie określonej wprost w umowie kwoty wymaganej do osiągnięcia celu kredytowania. Innymi słowy, pomimo określenia kapitału kredytu w treści umowy, nie została w umowie jednoznacznie określona wysokość świadczenia, podlegającego wykonaniu przez bank, gdyż jego rzeczywista wysokość, ustalana była w oparciu o tabele bankowe i według daty, w której następowała wypłata. Jednocześnie zgodnie § 12 ust. 4 pkt 1 COU wysokość zobowiązania banku ograniczona jest wartością celu kredytowania, określoną kwotowo w PLN. Zobowiązanie banku jest zatem w umowie określone dwojako: z jednej strony poprzez wyrażona w CHF kwotę kredytu wskazaną w § 1 ust. 2 CSU, z drugiej poprzez kwotę niezbędną do realizacji celu kredytowania, która stanowi wartość wyrażoną w PLN, przy czym pierwsza z tych kwot (wyrażona w CHF) podlega zgodnie z treścią umowy obligatoryjnemu przeliczeniu na PLN wedle zasad zarzucanych przez Bank, a druga (wyrażone w PLN) nie jest w umowie wprost określona.

51 Zgodnie z art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Zgodnie z art. 4 ust 2 dyrektywy ocenia nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

52 Z kolei zgodnie z art. 385¹ k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3).

53 Klauzula przeliczeniowa wpływająca bezpośrednio na wysokość świadczeń stron umowy stanowiła element określający wysokość tych świadczeń. Na wysokość świadczenia banku, a zarazem wysokość kapitału kredytu miała wpływ również klauzula odnosząca się do wartości celu kredytowania (§ 12 ust. 4 COU). Biorąc pod uwagę, że art. 69 prawa bankowego jako elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu wskazuje obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami stwierdzić należy, że klauzule te wprost określały świadczenie główne stron.

54 Możliwość uznania za niedozwolone dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron (w tym cenę lub wynagrodzenie), które nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W niniejszej sprawie postanowienia umowy, odwołujące się do bliżej nieokreślonych kursów obowiązujących w banku począwszy od uruchomienia kredytu, poprzez okres spłat poszczególnych rat nie określały stałego i jednoznacznego, obiektywnie weryfikowalnego kryterium przeliczeniowego i stanowiły scedowanie na rzecz banku prawa do arbitralnego kształtowania kryteriów przeliczeniowych (kursu waluty obcej w procesie wypłaty kredytu i jego spłaty) w taki sposób, że nie były one ani jasne ani zrozumiałe dla konsumenta. Również odwołanie do nieokreślonej jednoznacznie kwoty niezbędnej do realizacji celu kredytowania nie pozwala na ustalenie na podstawie treści umowy jaka jest rzeczywista wysokość zobowiązań stron. Tym samym postanowienia umowne określające główne świadczenia stron w postaci wypłaty świadczenia banku i obowiązku zwrotu kredytu i uiszczenia odsetek nie było jednoznacznie określone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. oraz art.4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

55 Otwiera to drogę do oceny kwestionowanych postanowień umownych pod kątem art. 385¹ § 1 zd.1 k.c. oraz art. 3 ust.1 Dyrektywy 93/13, który stanowi, że warunki umowy mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

56 Dobre obyczaje to także normy postępowania polecające nienadużywanie w stosunku do słabszego uczestnika obrotu posiadanej przewagi ekonomicznej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem przez działanie wbrew dobrym obyczajom należy rozumieć wprowadzenie do wzorca klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron, zaś rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na jego niekorzyść praw i obowiązków wynikających z umowy (tak m.in. SN w wyrokach: z 19 marca 2007 roku, III SK 21/06, z 29 sierpnia 2013 roku., I CSK 660/12 i z 13 sierpnia 2015 roku, I CSK 611/14).

57 Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem braku równowagi stron (wyrok Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2016 roku, I CSK 125/15). Klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej w istocie wysokości jego zobowiązania, jest klauzulą niedozwoloną.(wyrok SN z 4.04.2019 roku III CSK 159/17). Taki też wniosek przyjął TSUE w wyroku C 26/13 (Kasler) pkt 2: Artykuł 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku warunku umownego takiego jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne.

58 Podsumowując - ponieważ treść kwestionowanych postanowień umowy umożliwia kredytodawcy jednostronne kształtowanie sytuacji konsumenta w zakresie wysokości jego zobowiązań wobec banku, zakłócona zostaje równowaga pomiędzy stronami umowy, a takie postanowienie staje się sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz dodatkowo w sposób rażący narusza interesy konsumentów. Zostały więc spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 385¹ § 1 k.c., nakazujące uznać to postanowienie za niedozwoloną klauzulę umowną.

59 Konsekwencją abuzywności postanowień umownych jest brak związania nimi powodów, co determinuje konieczność pominięcia klauzul denominacyjnych odnoszących się do kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank. Skoro umowa nie przewidywała możliwości spłat w walucie kredytu (CHF) a świadczenia zarówno banku, jak i kredytobiorcy mogło być spełnione wyłącznie w PLN, istotnym elementem umowy były więc klauzule kursowe, bez zastosowania których nie jest możliwe określenie wysokości zobowiązań umownych. W umowie powstaje zatem luka, powodująca brak możliwości przeliczenia zobowiązania powodów z CHF na PLN i wysokości zadłużenia w poszczególnych okresach. Tym samym dochodzi do niemożności określenia zarówno wysokości wykorzystanego kapitału, jak i poszczególnych rat. Ponieważ klauzula waloryzacyjna stanowiła przedmiotowo istotny element umowy, stanowiący podstawę do zastosowania oprocentowania LIBOR właściwego dla waluty obcej, co niewątpliwie było głównym celem takiego, jak w przedmiotowej sprawie ukształtowania umowy, pominięcie tej klauzuli prowadzi do wynaturzenia całego stosunku prawnego i definitywnej zmiany charakteru umowy.

60 Zdaniem sądu w niniejszym przypadku brak jest podstaw, aby w miejsce abuzywnych klauzul waloryzacyjnych wprowadzać inny miernik wartości. Dopuszczalność zastąpienia klauzul niedozwolonych zgodnie z orzecznictwem TSUE, ze względu na cel „odstraszający” Dyrektywy 93/13, który w razie naruszenia równowagi stron umowy to stronie słabszej daje możliwości decyzyjne, uzależniona jest od woli konsumenta. W orzeczeniu Kasler (C-26/13) Trybunał dopuścił zastąpienie nieuczciwego warunku dyspozytywnym przepisem krajowym jedynie wówczas, gdy wyeliminowanie nieuczciwego warunku oznacza na mocy prawa krajowego unieważnienie całej umowy (co zdaniem sądu ma miejsce w niniejszej sprawie) oraz kumulatywnie jeżeli unieważnienie to naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (co jak wynika z jednoznacznego stanowiska strony powodowej w niniejszej sprawie oraz porównania ich sytuacji z tą, w jakiej znajdowaliby się przy utrzymaniu umowy nie występuje).

61 Z uwagi na treść § 12 ust. 4 pkt 1 COU nie jest możliwym usunięcie z umowy klauz przeliczeniowych przy jednoczesnym pozostawieniu umowy w mocy w pozostałej części. Po wykreśleniu tych klauzul umowa nie byłaby możliwa do wykonania, a to ze względu na określenie wysokości zobowiązania banku w CHF, przy jednoczesnym zastosowaniu ograniczenia wysokości kwoty podlegającej wypłacie wartością określoną w PLN. Okoliczność, że wartość ta nie jest wprost w umowie wskazana czyni opisywane postanowienie umowne tym bardziej niejednoznacznym.

62 Ponieważ w chwili zawarcia umowy nie obowiązywały przepisy dyspozytywne, które mogłyby znaleźć zastosowanie w miejsce bezskutecznych klauzul abuzywnych nie istnieje możliwość zastąpienia tych klauzul rozwiązaniami wynikającymi z ustawy. Z kolei ponieważ wyeliminowanie wadliwej klauzuli indeksacyjnej całkowicie zmieniłoby charakter umowy stron, a w szczególności charakter świadczenia głównego kredytobiorców, to uznać należało, że nie jest możliwe dalsze jej utrzymanie. Jak wynika z orzeczenia TSUE w sprawie Dziubak (C-260/18: 1) artykuł 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

63 W orzecznictwie i doktrynie trwa spór co do sposobu rozliczania roszczeń przysługujących kredytodawcy i kredytobiorcom w sytuacji gdy umowa kredytu okazała się nieważna. Pojawiły się w tym zakresie dwie dominujące teorie, a mianowicie teoria dwóch kondykcji i teoria salda. Teoria dwóch kondykcji opiera się na założeniu, że świadczenie nienależne stanowi szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia uregulowany przez ustawodawcę odmiennie od zasad wynikających z art. 405 k.c. Jej zwolennicy przyjmują, że ustawodawca przesądził, iż samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa ani czy na skutek tego świadczenia majątek solvensa uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego - przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r. sygn. V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021r., sygn. II CZP 11/20, uchwała z 7 maja 2021r., sygn. II CZP 6/21).

64 W ocenie Sądu orzekającego pogląd ten formułowany jest całkowicie contra legem. Art. 410 § 1 k.c. brzmi: Przepisy artykułów poprzedzających (tj. art. 405 i nast.) stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Artykuł 410 § 1 k.c. nie formułuje żadnego domniemania, ani nie przesądza o braku potrzeby badania zakresu bezpodstawnego wzbogacenia. Przeciwnie – nakazuje stosowanie art. 405 i następnych w szczególności (nie odpowiednio) do świadczeń nienależnych. Oznacza to, że do zwrotu świadczenia nienależnego zastosowanie znajduje ogólna zasada przewidziana w art. 405 k.c., zgodnie z którą kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Należy się zgodzić z twierdzeniem, że świadczenie nienależne jest szczególnym przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia, ale jego odmienność nie wynika z niestosowania do świadczeń nienależnych art. 405 k.c., co byłoby sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 410 § 1 k.c. (nakazuje stosowanie przepisów poprzedzających w szczególności, a nie odpowiednio), ale z odrębnych zasad dotyczących świadczeń nienależnych określonych w art. 411 k.c. (podobnie K. Mularski, Kodeks cywilny. Tom II . Komentarz, red. Gutowski, 2019, Legalis, C.H. Beck- przywołane tam argumenty mają charakter uniwersalny, odrywający się od kazuistyki pojawiającej się w orzecznictwie na tle umów kredytowych).

65 Ostatecznie jednak, niezależnie od wykładni przepisów krajowych, spór co do sposobu rozliczenia roszczeń przysługujących kredytodawcy i kredytobiorcy przeciął TSUE w wyroku z dnia 19 czerwca 2025r., sygn. C-396/24 i to na niekorzyść teorii dwóch kondykcji. W orzeczeniu tym wskazano, że teoria ta pociąga za sobą obowiązek zwrotu przez konsumenta całej kwoty kredytu, niezależnie od kwoty spłat już dokonanych, w tym w przypadku gdy spłacił on całą nominalną kwotę kredytu lub nawet dokonał płatności przekraczających tę kwotę. Prowadzi to do sytuacji, w której konsument, mający zamiar powołać się na ochronę gwarantowaną poprzez dyrektywę 93/13, musi liczyć się z możliwością, że kredytodawca zażąda od niego zwrotu całości kwot zapłaconych w wykonaniu nieważnej umowy, a niespełnienie tego żądania będzie uprawniało kredytodawcę do wytoczenia powództwa o zapłatę tych kwot wraz z odsetkami i kosztami procesu. Takie skutki teorii kondykcji TSUE uznał za niedopuszczalne, uznając, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.

66 Na skutek wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r., sygn. C-396/24, Sąd Najwyższy zmienił swoje dotychczasowe stanowisko, przyjmując, że do rozliczenia roszczeń w przypadku nieważności umowy kredytu zastosowanie znajduje teoria salda (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2025r., sygn. akt I CSK 3697/23, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2025r., sygn. I CSK 652/25, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2025r., sygn. I CSK 812/25). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2025r., sygn. I CSK 812/25 wskazano również, że „przyjęcie teorii salda oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia, powstaje w tym samym czasie, a więc opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość świadczenia zwrotnego drugiej strony (…). W przypadku teorii salda postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c.”.

67 W tych warunkach roszczenie główne powodów o zapłatę tytułem zwrotu kwot uiszczonych tytułem rat kapitałowo – odsetkowych, po modyfikacji związanej z częściowym cofnięciem powództwa, zasługiwało na uwzględnienie. Powodowie otrzymali od pozwanego 124.700 zł. W okresie objętym przytoczoną w pozwie podstawą faktyczną żądania wpłacili natomiast kwotę 47.780,16 PLN i 18.183,23 CHF, co po przeliczeniu po średnim kursie NBP z chwili zamknięcia rozprawy tj. 4,6170 daje to 83.951,97 PLN. Powodowie zatem wpłacili na rzecz pozwanego łącznie równowartość 131.732,13 PLN (47.780,16 PLN plus 83.951,97 PLN). Pozwany jest zatem wzbogacony kosztem powodów, o kwotę 7.032,13 PLN (131.732,13 minus wypłacony kapitał tj. 124.700), co po przeliczeniu po średnim kursie NBP z dnia zamknięcia rozprawy stanowi 1.523,09 CHF. W tej sytuacji w oparciu o przepisy art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. zasądzono od pozwanego na rzecz powodów zgodnie z żądaniem pozwu kwotę 800,21 CHF.

68 Orzeczenie o odsetkach oparto o przepis art. 481 k.c., naliczając je zgodnie z żądaniem pozwu od dnia doręczenia odpisu pozwu (7 października 2025 roku).

69 Co do odsetek od kwoty 47.780,16 zł i 17.383,01 CHF od dnia doręczenia pozwu do dnia wniesienia modyfikacji powództwa żądanie podlegało oddaleniu. Przyjęty przez Sąd sposób rozliczenia stron nie daje podstaw do domagania się przez powodów od pozwanego kwot nieprzekraczających różnicy między świadczeniem wykonanym przez powodów i świadczeniem pozwanego, a co za tym idzie do naliczania odsetek od jakichkolwiek kwot tej różnicy nieprzekraczających.

70 Wobec zgłoszonej modyfikacji żądania pozwu na zasadzie art. 355 k.p.c. umorzono postępowanie w pozostałej części.

71 Orzeczenie o kosztach procesu oparto o przepis art. 100 k.p.c. mając na względzie, ze powodowie utrzymali się ze swoim roszczeniem co do zasady, a zmieniające się orzecznictwo nie dawało im w chwili wytoczenia powództwa możliwości oceny rozstrzygnięcia jakie może zapaść co do wysokości zadania. Na zasądzoną kwotę składają się koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłata od pozwu.

72 SSO Łucja Oleksy-Miszczyk