Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2024 r., I C 640/22

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2024 r., I C 640/22

Tekst

1 Sygn. akt:I C 640/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 5 kwietnia 2024 roku

3 Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSO Piotr Suchecki

7 Protokolant:

8 sekretarz sądowy Małgorzata Bycka

9 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 roku w Gliwicach

10 sprawy z powództwa B. M.

11 przeciwko M. B.

12 o zapłatę

13 1. oddala powództwo;

14 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 6 917 zł (sześć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku tytułem zwrotu kosztów procesu;

15 3. nakazuje pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego

16 w Gliwicach) kwotę 727,34 zł (siedemset dwadzieścia siedem złotych i 34/100).

17 SSO Piotr Suchecki

18 Sygn. akt IC 640/22

Uzasadnienie

19 B. M. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od M. B. kwoty 156 666 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 lutego 2022 r. Wyjaśniła, że dochodzi od pozwanego uzupełnienia zachowku należnego jej po śmierci ojca stron, a obliczonego w oparciu o wartość darowizn, jakimi za życia rozdysponował cały swój majątek. Oświadczyła, że w drodze darowizny otrzymała od ojca nieruchomość o wartości 82 000 zł, a pozwany otrzymał nieruchomość o wartości 1 350 000 zł, a zatem łącznie wartość majątku na potrzeby obliczania zachowku wynosiła 1 432 000 zł. Jako jedna z trzech uprawnionych powinna otrzymać zachowek o wartości 238 666 zł, co przy uwzględnieniu wartości uzyskanej darowizny, uprawnia ją do dochodzenia roszczenia uzupełniającego od pozwanego.

20 M. B. domagał się oddalenia powództwa w całości. Potwierdził przedstawione przez powódkę okoliczności faktyczne, za wyjątkiem wartości darowanych stronom nieruchomości. Wskazując na stan faktyczny i prawny nieruchomości z chwili darowizny oświadczył, że nieruchomość darowana powódce szacuje na 117 390 zł, a nieruchomość, którą on został obdarowany szacuje na 576 210 zł. Zestawiając te wartości podnosił, że wartość darowizny na rzecz powódki wyczerpuje należny jej zachowek.

21 Stan faktyczny

22 W dniu 9 października 2008 r. J. B. darował swojej córce B. M. prawo własności nieruchomości, stanowiącą niezabudowaną działkę nr (...), o powierzchni 0,0903 ha, dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi Księgę Wieczystą nr (...).

23 W dniu 4 lutego 2011 r. J. B. darował swojemu synowi M. B. prawo własności nieruchomości, składającej się z działek nr (...), o powierzchni 1,2792 ha, zabudowanej domem mieszkalnym i budynkiem gospodarczym, dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi Księgę Wieczystą nr (...).

24 W dniu 5 czerwca 2019 r. J. B. zmarł, a spadek po nim na mocy ustawy nabyli – jego żona D. B., jego córka B. M. i jego syn M. B. – po 1/3 części każdy.

25 Darowizny nieruchomości dokonane na rzecz dzieci wyczerpywały cały majątek J. B.

26 W dniu 7 lutego 2022 r. B. M. wystosowała do M. B. wezwanie do zapłaty kwoty 156 333 zł tytułem należnego zachowku w terminie 7 dni, a w dniu 15 marca 2022 r. wystosowała do pozwanego przedsądowe wezwanie do zapłaty tej kwoty.

27 okoliczności niesporne

28 Aktualna wartość nieruchomości, będącej przedmiotem darowizny na rzecz powódki, dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi Księgę Wieczystą nr (...), według jej stanu faktyczno-prawnego z chwili darowizny, wynosi 112 000 zł.

29 Aktualna wartość nieruchomości, będącej przedmiotem darowizny na rzecz pozwanego, dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi Księgę Wieczystą nr (...), według jej stanu faktyczno-prawnego z chwili darowizny, wynosi 134 000 zł.

30 opinia biegłej A. D. – k. 82-149, 183-188 i zapis rozprawy z dnia 5 kwietnia 2024 r.

31 Ustaleń w zakresie stanu faktycznego przyjętego za podstawę przeprowadzonych rozważań sąd dokonał kierując się dyrektywami wynikającymi z art. 233 § 1 k.p.c. i mając na uwadze, że wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, za wyjątkiem wartości darowanych nieruchomości, mają charakter niesporny. Dla ustalenia stanu faktyczno-prawnego darowanych stronom nieruchomości według chwili dokonania tych darowizn oraz ustalenia ich aktualnej wartości decydujące znaczenie miała opinia biegłej rzeczoznawcy A. D.. Jej opinia, uzupełniona pisemnymi, a także ustnymi wyjaśnieniami, wobec zawartych w niej jasnych i logicznych, a przede wszystkim stanowczych wniosków, wyprowadzonych z analizy całokształtu okoliczności sprawy zasługiwała na pełną aprobatę. W opinii tej nie sposób doszukać się jakichkolwiek nieścisłości, jest ona wynikiem wnikliwego przeanalizowania danych i pomiarów a także osobistych oględzin nieruchomości oraz doświadczenia zawodowego biegłej, która od wielu lat specjalizuje się w swojej dziedzinie. Zauważyć należy, że biegła dokonała kompleksowej analizy stanu nieruchomości pod względem faktycznym i prawnym, weryfikując dane obowiązujące w chwili darowizn co do charakteru nieruchomości, ich zagospodarowania i przeznaczenia w rejestrach i bazach zdjęć. Precyzyjnie wyjaśniła metodologię wyceny nieruchomości, jak ich obciążeń. W swoich wyjaśnieniach, zwłaszcza zaprezentowanych na rozprawie, biegła udzieliła wyczerpującej i jednoznacznej odpowiedzi na wszystkie zgłaszane przez powódkę zarzuty. Wyjaśnienia udzielone przez biegłą skutkowały gołosłownym oświadczeniem powódki o podtrzymywaniu dotychczasowych zastrzeżeń. Natomiast dla sądu rzetelne i kompletne wyjaśnienia biegłej stanowiły asumpt do wykorzystania tej opinii w ramach czynionych ustaleń i podejmowanych rozstrzygnięć. W judykaturze wielokrotnie podkreślano, że sąd nie ma obowiązku przeprowadzania dowodu z opinii kolejnego biegłego z tej przyczyny, że dotychczasowa opinia była dla strony niekorzystna oraz gdy strona nie zgadza się z wnioskami opinii już wydanej w sprawie i nie uznaje argumentacji biegłego co do podnoszonych przez nią zarzutów /vide np. wyrok Sądu Najwyższego z dn. 21 maja 2014 r. sygn. II CSK 441/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dn. 8 maja 2014 r. sygn. I ACa 1178/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dn. 23 kwietnia 2014 r. sygn. I ACa 71/14/. Opinia biegłej A. D., uzupełniona jej wyczerpującymi wyjaśnieniami, nie zawiera żadnych istotnych luk, odpowiada w koniecznym zakresie na postawione pytania tezy dowodowej, jest jasna, zrozumiała i należycie uzasadniona. Nie było zatem podstaw do dyskwalifikacji opinii tej biegłej i dlatego wniosek pozwanej o przeprowadzenie dowodu z udziałem innego biegłego sąd pominął na podstawie art. 235² § 1 pkt 5 k.p.c., jako zmierzający do zbędnego przedłużenia postępowania. Sąd na tej samej podstawie pominął wnioskowany ostatecznie tylko przez powódkę dowód z przesłuchania stron, albowiem w kontekście poczynionych dotychczas ustaleń wynikających przeprowadzanie tego dowodu nie miało już znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i zmierzało do jego nieuzasadnionego przedłużenia. Należy przy tym wyjaśnić, że zgodnie z art. 299 k.p.c. dowód z przesłuchania stron ma charakter subsydiarny i jego przeprowadzenie jest uzasadnione tylko, gdy miałby służyć ustaleniu faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a które nie zostały wyjaśnione mimo przeprowadzenia innych dowodów albo z powodu braku innych środków dowodowych. W innych przypadkach przeprowadzanie dowodu z zeznań stron jest zbędne, a nawet niedopuszczalne (wyrok SN z 18.08.1982 r., I CR 258/82). Dowód z przesłuchania strony nie służy też kwestionowaniu innych dowodów i nie ma charakteru obligatoryjnego w sprawach cywilnych, a ocena, czy konieczne jest jego przeprowadzenie, należy do sądu (wyroki SN: z 18.02.2010 r., II CSK 369/09, z 28.11.1997 r., II CKN 457/97).

32 Sąd zważył

33 Powództwo nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem wartość darowizny, jaką powódka otrzymała od spadkodawcy wyczerpuje należny jej zachowek (art. 991 § 2 k.c.).

34 Z opinii biegłej, niekwestionowanej w tym akurat zakresie przez żadną ze stron wynika, że powódka otrzymała od spadkodawcy darowiznę, która według stanu faktycznego i prawnego z chwili jej dokonania, przedstawia wartość 112 000 zł.

35 Spór dotyczył jedynie wartości darowizny, jaką otrzymał pozwany. Z opinii biegłej wynika, że według stanu faktycznego i prawnego z chwili jej dokonania, przedstawia on wartość 134 000 zł.

36 Zgodnie z regułami określonymi w art. 991 § 1 k.c. w zw. z art. 993 § 1 k.c. i 100 § 1 k.c., przy przyjęciu tych wartości nieruchomości, darowizna którą powódka otrzymała przewyższa wartość należnego jej zachowku.

37 Powódka bezzasadnie kwestionowała wartość nieruchomości, jaką w drodze darowizny otrzymał pozwany. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 995 § 1 k.c. wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku. W chwili dokonania darowizny nieruchomość powoda stanowiła jednolite funkcjonalnie gospodarstwo rolne i tak była użytkowana oraz oznaczona w obowiązującym wówczas miejscowym studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. W dacie darowizny w 2011 nie sposób było przewidywać jak ukształtują się realia faktyczno prawne tej nieruchomości w przyszłości. W szczególności nie można oceniać „potencjału” nieruchomości z punktu widzenia wiedzo dzisiejszym sposobie jej wykorzystywania. Stanowisko powódki bazujące na takim założeniu, oczekującym wyceny nieruchomości pod kątem „potencjału”, który w istocie ujawnił się po dokonaniu darowizny, jest niczym nieuprawnione, całkowicie abstrahuje od zasad wyceny majątku na potrzeby zachowku i byłoby sprzeczne z metodologią wyceny wartości nieruchomości. Pozwany otrzymał od ojca gospodarstwo rolne, składające z trzech działek gruntowych, z których jedna zabudowana była domem, w którym mieszkali darczyńca z żoną, druga o pomijanym znaczeniu (7m²) i funkcjonalnie związana z domem oraz trzecia stanowiąca rolę, z częścią przeznaczoną pod zabudowę jednorodzinną. Kompleksowo wszystkie te działki składały się funkcjonalnie na jedno gospodarstwo rolne. To właśnie gospodarstwo pozwany otrzymał w formie darowizny, z obciążeniem służebnością na rzecz rodziców. Pozwana otrzymała wolną od obciążeń nieruchomość budowlaną. W chwili dokonywania darowizn na rzecz dzieci (stron postepowania) J. B. dokonał na ich rzecz przysporzenia o porównywalnej wartości. Część nieruchomości darowanej pozwanemu zmieniła swoje przeznaczenie dopiero w 2018 r. po uchwaleniu (...), co w chwili darowizny było okolicznością nieznaną i niepewną. Powódka starała się kwestionować wartość obciążenia nieruchomości pozwanego służebnością na rzecz rodziców, którą biegła prawidłowo wyceniła na 246 000 zł. Biegła wyjaśniła, że prawo to winno być liczone z uwzględnieniem całej nieruchomości, z uwagi na jej charakter jako całościowego gospodarstwa rolnego, co jest uzasadnione miejscowymi zwyczajami. Wartość tej służebności nie ma jednak istotnego znaczenia, albowiem nawet przy jej całkowitym pominięciu i przyjęciu wartości przedmiotu darowizny na rzecz pozwanego bez tego ciężaru, tj. 380 000 zł, to i tak darowizna, jaką otrzymała powódka wyczerpywałaby należny jej zachowek – (380 000 zł + 112 000 zł = 492 000 zł) : 3 : 2 = 82 000 zł.

38 Wobec powyższego powództwo należało oddalić, a o kosztach postępowania pomiędzy stronami sąd rozstrzygnął zgodne z zasadami dotyczącymi obowiązku zwrotu kosztów niezbędnych do celowego prowadzenia procesu oraz odpowiedzialności za jego wynik, opierając się przy tym na treści art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Na kwotę zasądzoną na rzecz pozwanego tytułem zwrotu poniesionych przez niego kosztów procesu złożyły się zaliczka na poczet kosztów biegłej (1500 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej za prowadzenie sprawy przed sądem pierwszej instancji (5 400 zł) oraz opłata skarbowa od złożonego dokumentu pełnomocnictwa (17 zł).

39 O należnych Skarbowi Państwa kosztach, wynikających z obowiązku pokrycia wydatków na wynagrodzenie biegłej (wyniosły one 3 403,44 zł i 323,90 zł), które nie znalazły pokrycia w uiszczonych przez strony zaliczkach (po 1500 zł każda ze stron), zgodnie z wynikiem procesu, sąd rozstrzygnął na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1144), nakazując pobranie od powódki kwoty 727,34 zł.

40 SSO Piotr Suchecki