Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 7 października 2024 r., I C 115/24

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 7 października 2024 r., I C 115/24

Tekst

1 Sygn. akt I C 115/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 w brzmieniu po sprostowaniu

3 Dnia 7 października 2024 roku

4 Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

5 w składzie:

6 Przewodniczący:

7 Sędzia Sądu Okręgowego Katarzyna Banko

8 Protokolant:

9 protokolant sądowy Karolina Kot

10 po rozpoznaniu w dniu 23 września 2024 roku w Gliwicach

11 na rozprawie

12 sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości dłużnika M. H.

13 przeciwko W. G. (1)

14 o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną

15 1. uznaje za bezskuteczną w stosunku do Masy Upadłości dłużnika M. H. umowę o dożywocie zawartą w dniu 17 czerwca 2020r. przed notariuszem R. R. w jego Kancelarii Notarialnej w B., Repertorium (...)numer (...) pomiędzy dłużnikiem M. H. a pozwaną W. G. (1), której przedmiotem było przeniesienie własności nieruchomości położonej w O. przy ulicy (...) (obręb W., powiat (...), województwo (...)) w zamian za dożywocie, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Mikołowie prowadzi księgę wieczystą numer (...) – w celu zaspokojenia wierzytelności przysługujących wobec dłużnika M. H. w postępowaniu upadłościowym ozn. sygn. akt (...)

16 2. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.417,00 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono tytułem zwrotu kosztów procesu, zaś w pozostałym zakresie nie obciąża pozwanej powyższymi kosztami;

17 3. odstępuje od obciążenia pozwanej kosztami sądowymi.

18 SSO Katarzyna Banko

19 Sygn. akt IC 115/24

Uzasadnienie

20 Powód Syndyk masy upadłości M. H. wniósł o uznanie za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości M. H. umowy o dożywocie zawartej w dniu 17 czerwca 2020r. przed notariuszem R. R. w jego Kancelarii Notarialnej w B., Repertorium (...) numer (...), pomiędzy dłużnikiem M. H., a pozwaną W. G. (1), której przedmiotem było przeniesienie własności nieruchomości położnej w O. przy ul (...) (obręb W., powiat (...), województwo (...),) w zamian za dożywocie, dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w Mikołowie prowadzi księgę wieczystą numer (...) - w celu zaspokojenia wierzytelności przysługujących wobec dłużnika M. H. w postępowaniu upadłościowym ozn. sygn. akt (...)

21 Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

22 W uzasadnieniu powyższego żądania podano, że upadły z chwilą zawarcia umowy dożywocia rozpoczął proces wyzbywania się majątku celem uniemożliwienia wierzycielom skuteczne wyegzekwowanie zapłaty wymagalnych zobowiązań. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 14 sierpnia 2023r., została ogłoszona upadłość dłużnika M. H.. Syndykiem masy upadłości została wyznaczona A. B.. Wobec powstania stanu niewypłacalności dłużnika ogłoszona została jego upadłość. Powód w toku postępowania upadłościowego uzyskał informację, iż dłużnik M. H. w dniu 17 czerwca 2020r. przed notariuszem R. R. w jego Kancelarii Notarialnej w B., Repertorium (...) numer (...) zawarł ze swoją wnuczką - pozwaną umowę o dożywocie, której przedmiotem była nieruchomość położona w O., przy ulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Mikołowie prowadzi księgę wieczystą nr (...). Na podstawie ww. umowy M. H. przeniósł na rzecz pozwanej własność ww. opisanej nieruchomości. Konsekwencją przeniesienia na wnuczkę własności nieruchomości było pogłębienie się stanu niewypłacalności dłużnika. Dłużnik poza przedmiotową nieruchomością nie posiada znaczących składników majątkowych, z których wierzyciele mogą zostać zaspokojeni. Wobec tego została ogłoszona upadłość dłużnika.

23 Pozwana W. G. (1) wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu.

24 W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana podniosła, że powód nie wykazał, aby zostały spełnione przesłanki do uznania umowy dożywocia za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości.

25 Sąd ustalił, co następuje:

26 Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2023r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt (...) (...) ogłosił upadłość M. H. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Syndykiem masy upadłości została wyznaczona A. B., dowód: kopia postanowienia z dnia 14 sierpnia 2023r. k. 11-12

27 We wniosku o ogłoszeniu upadłości M. H. podał, że w dniu 4 maja 2015r. zarejestrował działalność gospodarczą pod firmą (...). Firma zajmowała się działalnością w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli. Zmiany w branży motoryzacyjnej spowodowały znaczny spadek obrotów i ciągłe ubywanie klientów, którzy zmieniali samochody na nowe brane w najem terminowy lub leasingi. Problemy pogłębiły się wraz z rozpoczęciem remontu węzła drogowego - autostradowego i obwodnicy G., który to objął również ulicę na której dłużnik prowadził działalność, tj. ul. (...). Permanentne objazdy, braki w dostawach internetu i utrudniony dojazd powodowały systematyczny dalszy spadek klientów i obrotów. Dalsze pogorszenie sytuacji spowodowane zostało pandemią koronawirusa. We wniosku M. H. wskazał m.in. zadłużenie w (...) w W. na kwotę 307.016,25 zł z terminem zapłaty 30 września 2020r., zadłużenie w (...) w K. na kwotę 189.459,47 zł z terminem zapłaty 26 października 2020r., zadłużenie w (...) S.A. w K. na kwotę 14.857 zł z terminem zapłaty 16 września 2020r. Na dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zadłużenie M. H. wynosiło około 700.000 zł. Nie był on właścicielem innych nieruchomości poza przekazaną umową dożywocia wnuczce. Nie posiadał żądnych wierzytelności, dowód: kopia wniosku o ogłoszenie upadłości k. 17-27 wraz z kopią spisu wierzytelności (...) Banku wraz z załącznikami w postaci: umowy rachunku bieżącego z dnia 14.12.2015 r., wyroku Sądu Rejonowego w Mikołowie z dnia 21 marca 2023r., 1 C528/22 k. 28 - 30, kopią spisu wierzytelności (...) S.A. wraz z załącznikami w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 202 lr., VII GC 1108/21 wraz postanowieniem dnia 28 marca 2022r.k. 31 -33, kopią spisu wierzytelności (...) wraz z załącznikami w postaci: umowy pożyczki gotówkowej z dnia 28 sierpnia 2019r.k. 34 - 45, kopią spisu wierzytelności (...) S.A. wraz z załącznikami w postaci: nakazu zapłaty Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy w’ W. z dnia 20 kwietnia 202lr. XVII GNc 2151/21, fakturą VAT nr (...), fakturą VAT nr (...) k. 46 - 48, kopią spisu wierzytelności (...) sp. z o.o. wraz z załącznikami w postaci: faktury nr (...), faktury nr (...), faktury nr (...), faktury nr (...), umowy nr (...) na wywóz odpadów komunalnych zawartej w dniu 7 września 2015r. k. 49 - 53, kopią spisu wierzytelności (...), wraz z załącznikami w postaci nakazu zapłaty Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15 listopada 202Ir., INS 234/21 k. 54 -56, kopią spisu wierzytelności (...) wraz z załącznikami w postaci wyciąg z ksiąg (...), umowa kredytu w rachunku bieżącym nr 1. (...) k. 56 - 61, kopią spisu wierzytelności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Z. wraz z załącznikami w postaci wykaz zaległości z dnia 13 sierpnia 2023r.k. 62 - 63, zeznania dłużnika M. H. - zapis audio - video przebiegu rozprawy w dniu 23 września 2024r. k. 130

28 Pozwana W. G. (2) jest wnuczką upadłego M. H.. Do momentu zawarcia umowy dożywocia pozwana wraz z matką zamieszkiwała w Wielkiej Brytanii.

29 W dniu 17 czerwca 2020r. przed notariuszem R. R. w jego Kancelarii Notarialnej w B. M. H. zawarł pozwaną W. G. (3) umowę o dożywocie, której przedmiotem była nieruchomość położona w O., przy ulicy (...), dla której Sąd Rejonowy w Mikołowie prowadzi księgę wieczystą nr (...). Na podstawie powyższej umowy M. H. przeniósł na rzecz pozwanej własność wskazanej nieruchomości, zaś pozwana zobowiązała się przyjąć M. H. jako domownika, dostarczać mu wyżywienie, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić odpowiednią pomoc i pielęgnację w chorobie oraz sprawić własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym, dowód: umow>a dożywocia Rep.(...) k. 13-14

30 Pozwana powróciła do Polski w 202lr. Zamieszkała wraz z babcią w mieszkaniu położonym w G. przy ulicy (...). Nadal mieszka w tym miejscu twierdząc, że z uwagi na pracę i studia wygodniejsze jest zamieszkiwanie w G.. Pozwana nie jest zorientowana w kosztach utrzymania nieruchomości, gdyż nie wie czy nieruchomość jest ubezpieczona, zaś podatek od nieruchomości opłaca M. H.. zeznania pozwanej - zapis audio - video przebiegu rozprawy w dniu 23 września 2024r. k. 130

31 Powyższe okoliczności faktyczne Sąd ustałił w oparciu o spójne i w pełni przekonujące wskazane wyżej dowody, w szczególności dokumenty, które nie były kwestionowane przez strony, a których prawdziwość nie budziła wątpliwości. Materiał dowodowy uzupełniły zeznania samych stron. Analizując zeznania stron wzięto pod uwagę te twierdzenia, które były niesporne, przyznane bądź niezaprzeczone. Sąd przesłuchał w niniejszym postępowaniu upadłego w charakterze strony, gdyż syndyk w postępowaniu sądowym, sądowoadministracyjnym, administracyjnym dotyczącym masy upadłości występuje w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego. Wszystkie czynności, których dokona w czasie postępowania na rzecz masy upadłości, mają bowiem skutek dla majątku upadłego (jest to bowiem nadal strona w znaczeniu formalnym - por. Piotr Zimmerman Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz Wyd. 7 Warszawa 2022).

32 Sąd zważył, co następuje:

33 Powództwo jako zasadne zasługiwało na uwzględnienie w całości.

34 Zgodnie z art. 527 k.c. gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć; czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności; jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

35 Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 528 k.c.).

36 Przedmiotem skargi pauliańskiej może być w zasadzie każda czynność prawna. Sposób dokonania i rodzaj wchodzących w grę czynności, które stanowić mogą przedmiot zaskarżenia w trybie art. 527 i nast. k.c. ujmowany jest szeroko. Mogą to być zatem czynności dokonane wyraźnie lub w sposób dorozumiany, zarówno umowy, jak i jednostronne czynności prawne, czynności odpłatne i nieodpłatne.

37 Uznanie za bezskuteczną czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli następuje w drodze powództwa lub zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która wskutek tej czynności uzyskała korzyść majątkową (art. 531 § 1 k.c.).

38 Przesłanką skuteczności zaskarżenia czynności dłużnika jest to, by spowodowała ona pokrzywdzenie wierzyciela - pokrzywdzenie wierzyciela polega na tym, że jego wierzytelność nie może być zrealizowana i zrealizowanie jej w przyszłości jest również wątpliwe; pokrzywdzenie wierzyciela nie jest tożsame z jego szkodą w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. - szkoda bowiem nie jest przesłanką skargi pauliańskiej. Pokrzywdzenie wierzyciela jest następstwem niewypłacalności dłużnika, a zatem dla wykazania pokrzywdzenia

39 wystarczające jest wykazanie niewypłacalności dłużnika, czyli braku możliwości wywiązania się przez dłużnika z zobowiązań finansowych. Przesłankami podmiotowymi skargi pauliańskiej są istniejąca w chwili podejmowania czynności świadomość dłużnika pokrzywdzenia wierzyciela oraz naganna postawa osoby trzeciej otrzymującej korzyść majątkową. Reguła z art. 527 § 1 k.c. wymaga, by dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, czyli zdawał sobie sprawę z tego, że jego czynność prawna może spowodować niemożliwość uzyskania zaspokojenia przez jego wierzycieli - nie chodzi tu zatem o zamiar pokrzywdzenia, a tylko o świadomość możliwości jego wystąpienia. Świadomość ta nie musi odnosić się do żadnego konkretnego wierzyciela (por. wyr. SN z dnia 29 maja 2015r., V CSK 454/14, Legalis). Konieczność udowodnienia świadomości pokrzywdzenia spoczywa na wierzycielu - wobec naturalnych ograniczeń w możliwości dowodzenia stanu świadomości danej osoby w praktyce ustala się ten fakt za pomocą domniemania faktycznego, opartego na dwóch innych faktach: że dłużnik wiedział o istnieniu wierzycieli oraz, że znał skutek dokonywanej czynności dla jego majątku (usunięcie lub nieuzyskanie określonych składników majątku), przy czym ten ostatni fakt przeważnie też ustala się przez domniemanie faktyczne, którego podstawą jest ogólna dojrzałość, sprawność umysłowa i doświadczenie życiowe dłużnika (por. komentarz do art. 527 k.c. w Kodeks cywilny. Komentarz red. prof. dr hab. Edward Gniewek, prof. dr hab. Piotr Machnikowski, wyd. BECK 2016).

40 Po ogłoszeniu upadłości dłużnika wyłączna legitymacja czynna do wniesienia skargi pauliańskiej przysługuje syndykowi. W takim przypadku Sąd nie określa zakresu wierzytelności, której zaspokojeniu ma służyć wyrok uwzględniający skargę pauliańską. Zwrot „w stosunku do masy upadłości’' oznacza, że sumy uzyskane z egzekucji wchodzą do masy upadłości na zasadach ogólnych. Syndyk bowiem działa w imieniu wszystkich wierzycieli.

41 Jak wynika z treści wniosku o ogłoszenie upadłości oraz zeznań upadłego na dzień 17 czerwca 2020r. upadły nie wykonywał swoich wymagalnych zobowiązań a zadłużenie z tego tytułu wynosiło około 500.000 złotych. Okoliczność tę potwierdza wniosek M. H. o ogłoszenie upadłości sporządzony przez niego w dniu 28 października 2022r. Z treści tego wniosku wynikają także dalsze zadłużenia upadłego oraz to, że nie posiada on żadnego majątku.

42 Umowa dożywocia została zawarta w dniu 17 czerwca 2020r. pomiędzy osobami bliskimi. Wymaga zatem wyjaśnienia w niniejszej sprawie czy pozwana uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela.

43 W wyroku z dnia 12 czerwca 2002 r., III CKN 1312/00 (niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że podział czynności prawnych na czynności odpłatne i nieodpłatne może być dokonywany w dwojaki sposób. Po pierwsze, możliwe jest przyjęcie kryterium czysto formalnego: jeżeli świadczeniu jednej strony odpowiada świadczenie drugiej strony, czynność ma charakter odpłatny niezależnie od tego, jak przedstawia się relacja obiektywnie ocenianej wartości obu świadczeń. Przy przyjęciu tego kryterium zbycie prawa za symboliczną złotówkę będzie czynnością odpłatną. Zastosowanie tego kryterium niewątpliwie prowadzi zawsze do jednakowych rezultatów. Niebezpieczeństwo tego podejścia wyraża się w tym, że przy zastosowaniu kryterium formalnego wyłącznie wola stron decyduje o odpłatnym bądź nieodpłatnym charakterze dokonanej czynności.

44 Prezentowane jest także drugie stanowisko, zgodnie z którym o odpłatności lub nieodpłatności czynności decydują pewne względy o charakterze gospodarczym. Za czynność nieodpłatną można w takiej sytuacji uznać sprzedaż za symboliczną złotówkę, a za czynność odpłatną darowiznę obciążoną poleceniem. O odpłatności lub nieodpłatności decydować przy tym będą zarówno kryteria obiektywne (wartość gospodarcza obu świadczeń), jak i kryteria subiektywne. W literaturze wskazuje się przy tym, że zawsze gdy w grę wchodzi sytuacja prawna nie tylko stron czynności, ale także osób trzecich, należy stosować kryteria obiektywne. Powszechnie przyjmowane jest to ostatnie stanowisko.

45 Za czynność uzasadniającą zastosowanie art. 528 k.c. uznano w orzecznictwie przeniesienie własności nieruchomości z jednoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą na rzecz zbywającego dłużnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2013 r., I CSK 543/12, LEX nr 1353063).

46 Odnosząc powyższe wskazania orzecznictwa do okoliczności niniejszej sprawy, uznać należy, że zawarta przez strony umowa dożywocia jest czynnością nieodpłatną. Na skutek umowy pozwana stała się bowiem właścicielką zbudowanej budynkiem mieszkalnym nieruchomości o powierzchni 899 m². Budynek mieszkalny został wzniesiony w 1986r., a rozbudowany w 2002r. W zamian za przeniesienie własności tej nieruchomości ustanowiono prawo do dożywotniego świadczenia polegające na przyjęciu M. H. jako domownika, dostarczaniu mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, pomocy w razie choroby, a przypadku śmierci - sprawieniu jej własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom. Pozwana stała się zatem właścicielką nieruchomości nie ponosząc w związku z jej nabyciem żadnych wydatków. Należy więc przyjąć, że świadczenia, do jakich pozwana zobowiązała się w związku z przyjęciem dziadka na domownika, dostarczeniem mu wyżywienia, opału światła odzieży, leków pomocy w razie choroby i sprawienie pogrzebu, nie odpowiadają świadczeniu M. H.. Strona pozwana nie przedstawiła zresztą jakichkolwiek dowodów pozwalających na odmienną ocenę tych kwestii. Nadto z zeznań pozwanej wynika, że nie ponosi obecnie żadnych kosztów utrzymania nieruchomości. Nieodpłatny charakter umowy dożywocia ma ten skutek, że powód może żądać uznania jej za bezskuteczną, chociażby osoba trzecia (pozwana) nie wiedziała lub i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzycieli (art. 528 k.c.).

47 Ustawodawca przewidując trudności wierzyciela w wykazaniu u osoby trzeciej uzyskującej korzyść świadomości działania dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela wprowadził w art. 528 k.c. ułatwienia, zgodnie z którymi fakt, że osoba trzecia wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć o tym, że dokonując czynności prawnej dłużnik działał z pokrzywdzeniem wierzycieli, nie ma znaczenia w sytuacji, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie. Zatem nie ma potrzeby wykazywania świadomości osoby trzeciej. Pozwana nie może bronić się przez wykazanie, że nie wiedziała lub nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że M. H. dział z pokrzywdzeniem wierzycieli. W orzecznictwie utrwalony jest bowiem pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy bezpłatne korzyści przypadają osobom bliskim dłużnika, należy zastosować wyłącznie art. 528 k.c. jako przepis dalej idący, z pominięciem art. 527 § 3 k.c.

48 Mając powyższe ustalenia i rozważania na względzie orzeczono jak w sentencji wyroku.

49 Pomimo uwzględnienia powództwa Sąd odstąpił od obciążania pozwanej kosztami sądowymi i częścią kosztów zastępstwa procesowego pozwanego.

50 Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Regulacja art. 102 k.p.c. stanowi wyjątek od wynikającej z treści art. 98 k.p.c. zasady odpowiedzialności stron za wynik procesu, zgodnie z którą pozwana zobowiązana byłaby do uiszczenia opłaty sądowej od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony z ustawy oraz do zwrotu kosztów procesu poniesionych przez powoda. Powyższe koszty obejmowałyby koszty zastępstwa procesowego powoda.

51 W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że kwestia zastosowania art. 102 k.p.c. pozostawiona jest sądowi orzekającemu, z odwołaniem się do jego kompetencji, bezstronności, doświadczenia i poczucia sprawiedliwości. Ocena w tym zakresie ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowany własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności i może być podważona przez sąd wyższej instancji jedynie wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt I Cz 66/12, nie publ.). Nie ulega wątpliwości, że do wypadków szczególnie uzasadnionych należą okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich sytuację majątkową i życiową strony. Oczywistym jest przy tym, że dla zastosowania omawianej normy nie jest wystarczające powołanie się jedynie na ostatnią z tych okoliczności, nawet jeżeli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt I CZ 34/12 nie publ.).

52 W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające przyjęcie, że wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od obciążenia pozwanej kosztami procesu. Pozwana co prawda nabyła nieopłatnie nieruchomość, jednakże jej wartość jest niższa aniżeli wysokość zadłużenia upadłego. Uznanie umowy dożywocia za bezskuteczną w stosunku do masy upadłości spowoduje możliwość zaspokojenia wierzycieli z tej nieruchomości. Obecnie pozwana mieszka u babci, studiuje, ma co prawda stałe źródło utrzymania, jednakże jej dochody nie są wysokie. Mając te okoliczności na względzie Sąd na podstawie art. 113 ust. 4 u.k.s.c. odstąpił od obciążenia pozwanej opłatą sądową, zaś w zakresie kosztów zastępstwa procesowego powoda Sąd uznał, że zasadnym będzie zastosowanie art. 102 k.p.c.

53 Gliwice, dnia 21 października 2024r.

54 SSO Katarzyna Banko

55 .