Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2026 r., V KZ 31/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2026 r., V KZ 31/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 15 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek

4 w sprawie M. C., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 15 października 2026 r., zażalenia obrońcy skazanego na zarządzenie Przewodniczącego IV Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2026 r., WKK 20/26, IV Ka 239/26, o odmowie przyjęcia kasacji, na podstawie art. 437 § 1 k.p.k., postanowił:

1. zaskarżone zarządzenie utrzymać w mocy;

2. nie uwzględnić wniosku o przyznanie obrońcy zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skazanemu z urzędu w postaci sporządzenia i wniesienia zażalenia.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 6 maja 2026 r., IV Ka 239/26, został utrzymany w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2025 r., III K 253/25, którym M. C. został uznany za winnego czynu z art. 217 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 150 stawek dziennych grzywny, po 20 zł każda.

8 Obrońca skazanego wniósł kasację od wyroku Sądu odwoławczego, w której podniósł zarzuty rażącego naruszenia prawa, tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. (pkt 1), art. 433 § 2 k.p.k. (pkt 2), art. 457 § 3 k.p.k. (pkt 3 i 4), art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych (pkt 5), art. 628 pkt 1 k.p.k. (pkt 6).

9 Zarządzeniem Przewodniczącego IV Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2026 r., WKK 20/26, IV Ka 239/26, odmówiono przyjęcia kasacji. W zarządzeniu wskazano, że kasacja została oparta na innych podstawach niż wskazane w art. 523 § 1 k.p.k. w zw. z art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k. M. C. został bowiem prawomocnie skazany na karę grzywny. W tej sytuacji, zgodnie z przepisami art. 523 § 2 i 4 pkt 1 k.p.k., kasację na korzyść oskarżonego można wnieść tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. Obrońca w swej kasacji sformułował tylko zarzuty naruszenia przepisów prawa, nie wskazując na okoliczności stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą. Dlatego też, w ocenie Przewodniczącego Wydziału, należało odmówić przyjęcia tej kasacji.

10 Zażalenie na to zarządzenie wniósł obrońca skazanego, zaskarżając je w całości i zarzucając: „naruszenie następujących przepisów, mających istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, tj.:

11 a) art. 530 § 2 w zw. z art. 523 § 1 i 2 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu przez Sąd II instancji zarządzenia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej obrońcy Oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczy z dnia 6 maja 2026 r. podczas gdy z treści przepisu art. 530 § 2 k.p.k. wynika wprost, iż prezes sądu, do którego wniesiono kasację, odmawia jej przyjęcia, jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 120 § 2 lub w art. 429 § 1, albo gdy kasację oparto na innych powodach niż wskazane wart. 523 § 1,

12 b) art. 523 § 1 w zw. z art. 536 k.p.k. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż brak wskazania przez Skarżącego w skardze kasacyjnej przyczyn odwoławczych z art. 439 k.p.k. stanowił podstawę do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, podczas gdy skarga kasacyjna może zostać również oparta na innych przyczynach, w tym na rażącym naruszeniu innych przepisów prawa, co zostało wskazane w skardze kasacyjnej obrońcy, a Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną zgodnie z treścią art. 536 k.p.k. rozpoznaje kasację w granicach szerszych niż objętych przedmiotem skargi kasacyjnej – w przypadku naruszeń wskazanych w art. 439 k.p.k.”. Obrońca wniósł o „zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Przewodniczącemu Sądu Okręgowego w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania”, a także o przyznanie obrońcy zwrotu kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani i w części. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

13 Zażalenie okazało się niezasadne, co doprowadziło do utrzymania w mocy zaskarżonego zarządzenia.

14 Przewodniczący Wydziału trafnie uznał, że należało odmówić przyjęcia kasacji obrońcy skazanego z uwagi na oparcie jej na niedopuszczalnych zarzutach. Ze względu na fakt, że w tej sprawie wobec M. C. została prawomocnie orzeczona kara o charakterze wolnościowym – grzywna, podstawy kasacyjne były zawężone do bezwzględnych przyczyn odwoławczych z art. 439 § 1 k.p.k. (art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k.). Wobec jednoznacznej treści art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k., zarzuty kasacji dotyczące rażącego naruszenia prawa, są niedopuszczalne i, jako takie, nie mogły być rozpoznane jako kasacyjne. Żaden zarzut kasacji nie wskazywał na zaistnienie uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. nie tylko z uwagi na brak takiego wskazania w ramach ich stylistycznej redakcji, ale również merytorycznie. Zarzuty te dotyczą naruszenia prawa procesowego lub wskazują na błąd w ustaleniach faktycznych i są powiązane ze sferą postępowania dowodowego i ustaleń faktycznych co do pociągnięcia skazanego do odpowiedzialności karnej, a ostatni zarzut dotyczy kosztów procesu. W przypadku, gdyby obrońca uznawał te zarzuty za zasadne, jedyną drogą procesową prowadzącą do ich rozpoznania jest wnioskowanie do jednego z podmiotów szczególnych o wniesienie tzw. kasacji nadzwyczajnej z art. 521 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, że wskazał w kasacji na „szereg naruszeń prawa procesowego, które w jego ocenie miały wpływ na treść orzeczenia”, co utożsamił z bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. Niewątpliwie za „inną okoliczność wyłączającą ściganie” nie można uznać tego, na co wskazuje obrońca, tj. naruszeń prawa procesowego w zakresie postępowania dowodowego i ustaleń faktycznych. Tego typu argument stanowi wyłącznie próbę ujęcia zarzutów podniesionych w kasacji jako kwalifikowanego uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. Należy podkreślić, że jedynie formalne powołanie się na uchybienie przewidziane w art. 439 § 1 k.p.k., bądź całkowicie bezpodstawne nazwanie takim uchybieniem sytuacji, która bez wątpienia nie stanowi naruszenia prawa wymienionego w tym przepisie, nie czyni dopuszczalną kasacji podlegającej ograniczeniom określonym w art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 lipca 2024 r., IV KK 246/24).

15 Skarżący wskazał także, iż „niezależnie od podniesionych przez obrońcę naruszeń, Sąd jest zobowiązany do podjęcia ex officio kontroli w zakresie potencjalnych naruszeń dokonanych przez Sąd odwoławczy przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia” w oparciu o art. 536 k.p.k. Skarżący starał się zatem wykazać, że niezależnie od dopuszczalności podniesionych w kasacji zarzutów istnieje konieczność skontrolowania orzeczenia objętego kasacją w zakresie wskazanym w art. 536 k.p.k., a więc m.in. co do uchybień z art. 439 § 1 k.p.k. Nie jest to stanowisko słuszne. Jak konsekwentnie wskazuje się w orzecznictwie, kasacja wniesiona wbrew ograniczeniom z art. 523 § 2 k.p.k., w której nie podniesiono uchybienia wymienionego w art. 439 k.p.k., jest niedopuszczalna i ma tu zastosowanie rozwiązanie przyjęte w art. 530 § 2 k.p.k. lub art. 531 § 1 k.p.k. Brak podniesienia uchybienia z art. 439 § 1 k.p.k. w takiej kasacji uniemożliwia jej rozpoznanie bez względu na faktyczne wystąpienie w sprawie naruszenia prawa stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2025 r., III KK 122/25). Należy podkreślić, że przepis art. 536 k.p.k. stanowi o szerszym niż w zarzutach zakresie rozpoznania kasacji, a więc dotyczy sytuacji, gdy kasacja jest rozpoznawana, a więc gdy jest dopuszczalna. Wniosek obrońcy o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej został nieprecyzyjnie sformułowany co do jego zakresu. Ograniczał się bowiem do wskazania, że obrońca domaga się „przyznania zwrotu kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu”. Sąd Najwyższy uznał, że obrońca w istocie wnioskuje o zasądzenie kosztów związanych ze sporządzeniem i wniesieniem zażalenia na zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji. W tej sprawie obrońca – autor zażalenia nie został wyznaczony do dokonania tej czynności, a do sporządzenia i wniesienia kasacji lub złożenia oświadczenia o braku podstaw do jej sporządzenia (zob. zarządzenie z dnia 25 maja 2026 r., karta nieponumerowana „teczki kasacyjnej”).

16 Należy więc uznać, że sporządzenie i wniesienie tego zażalenia nie jest odrębną czynnością, za którą należy przyznać obrońcy wynagrodzenie. Wniesienie zażalenia na zarządzenie o odmowie przyjęcia kasacji było czynnością, do której obrońca wyznaczony z urzędu był uprawniony, ale nie zobowiązany. Nie była ona – w przeciwieństwie do sporządzenia i wniesienia kasacji – obarczona przymusem adwokacko-radcowskim. Co więcej, była to czynność niejako przez tego obrońcę wykreowana, bowiem nastąpiła wskutek błędnego sformułowania zarzutów kasacji. Niezależnie od powyższego, należało także przyjąć, że zażalenie wniesiono w ramach czynności, do których obrońca został wyznaczny, związanych z wniesieniem kasacji. Natomiast właściwym do przyznania wynagrodzenia obrońcy za podejmowanie czynności, do których został on wyznaczony wspomnianym zarządzeniem z dnia 25 maja 2026 r., jest sąd, który wyznaczył go obrońcą z urzędu. Sąd Najwyższy w postępowaniu zażaleniowym nie jest właściwy do orzekania o kosztach związanych z wyznaczeniem obrońcy w celu sporządzenia i wniesienia kasacji lub sporządzenia oświadczenia w trybie art. 84 § 3 k.p.k.

17 Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.

18 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek