Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2011 r., V CNP 74/10

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2011 r., V CNP 74/10

Tekst

1 Sygn. akt V CNP 74/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 22 września 2011 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Iwona Koper

5 SSN Kazimierz Zawada

6 w sprawie ze skargi M. G.

7 o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

8 wyroku Sądu Okręgowego

9 z dnia 30 stycznia 2008 r., wydanego w sprawie

10 z powództwa M. G.

11 przeciwko Gminie R.

12 o zapłatę,

13 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 września 2011 r.,

14 1) stwierdza, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30

15 stycznia 2008 r. jest niezgodny z prawem;

16 2) zasądza od Gminy R. na rzecz M. G. kwotę 917 zł

17 (dziewięćset siedemnaście) tytułem kosztów

18 postępowania.

Uzasadnienie

19 2

20 Sąd Rejonowy Sąd Grodzki – uwzględniając powództwo M. G. o waloryzację świadczenia pieniężnego i zapłatę – wyrokiem z dnia 10 października 2007 r. zasądził na jej rzecz od pozwanej Gminy R. kwotę 8.409 zł z odsetkami od daty uprawomocnienia się wyroku, oddalając roszczenie odsetkowe w części pozostałej i orzekając o kosztach procesu.

21 Sąd ustalił, że powódka decyzją z dnia 18 września 1969 r. otrzymała przydział lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ul. E.[…], uiszczając tego dnia kaucję mieszkaniową w wysokości 6.924 zł, stanowiącą wielokrotność (3,18) średniego ówczesnego wynagrodzenia. W dniu 8 października 2001 r. kupiła ten lokal, po ustanowieniu jego odrębnej własności, co uprawniało ją do zwrotu uiszczonej kaucji mieszkaniowej. W 2003 r. pozwana Gmina zwróciła powódce kaucję w nominalnej wysokości 2,03 zł, nie zgadzając się na waloryzację tego świadczenia.

22 Sąd Rejonowy stwierdził, że do kaucji mieszkaniowych wpłaconych przed dniem 12 listopada 1994 r. miał zastosowanie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 71, poz. 733), niewyłączający waloryzacji. Powódka uprawniona więc była do skorzystania z art. 3581 § 3 k.c. z racji

23 znacznego obniżenia wartości pieniądza, a zwrot kaucji w wysokości nominalnej, stanowiącej 0,09% przeciętnego wynagrodzenia, nie był należytym wykonaniem zobowiązania (art. 354 k.c.).

24 Po uwzględnieniu wskaźnika waloryzacyjnego (3,18) oraz przeciętnego wynagrodzenia z chwili orzekania (2.644,34 zł) powódka zasadnie domagała się – zdaniem Sądu – zwrotu kwoty 8.409 zł.

25 Sąd Okręgowy– uwzględniając apelację strony pozwanej – wyrokiem z dnia 30 stycznia 2008 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.

26 Sąd ten podkreślił, że ustawową zasadą jest spełnienie świadczenia pieniężnego w wysokości nominalnej (art. 3581

27 § 1 k.c.). Zwracając kaucję

28 mieszkaniową po denominacji złotego w takiej wysokości (2,03 zł) pozwana Gmina 3

29 spełniła świadczenie (art. 354 k.c.). Powódka przyjęła je bez zastrzeżeń, nie domagając się waloryzacji i nie oświadczyła, że dokonaną wpłatę uważa za częściowe spełnienie świadczenia, a z żądaniem waloryzacji wystąpiła dopiero po czterech latach. Dłużnik nie powinien pozostawać w stanie długotrwałej niepewności, dlatego przyjęcie świadczenia pieniężnego bez „zastrzeżenia waloryzacyjnego „ powoduje – zdaniem Sądu – wygaśnięcie zobowiązania. Prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2008 r. został zaskarżony przez powódkę skargą o stwierdzenie jego niezgodności z prawem (art. 4241

30 i następne k.p.c.).

31 Wyrok ten. zdaniem skarżącej, w sposób oczywisty i rażący narusza art. 354 k.c. i art. 3581

32 § 3 k.c. przez uniemożliwianie skorzystania przez nią z ustawowych uprawnień, w następstwie sformułowania wobec niej – osoby 80-letniej, nieznającej prawa – wymagań nieprzewidzianych w ustawie.

33 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

34 Jest oczywiste, że w wyniku znanego procesu inflacyjnego doszło w Polsce do istotnego spadku siły nabywczej złotówki, a powódka została dotknięta tym procesem w sposób drastyczny. Niewątpliwym celem unormowania określonego w art. 3581

35 § 3 k.c. było złagodzenie skutków inflacji, dlatego powódka była uprawniona do skorzystania z niego, skoro kaucja mieszkaniowa w chwili wpłaty stanowiła wielokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (3,18), a w chwili orzekania po zwrocie stanowiła znikomą wielkość wynagrodzenia (0,09%= 2,03 zł).

36 Sąd Rejonowy trafnie zauważył, że waloryzacja kaucji mieszkaniowej wpłaconej przez najemcę przed dniem 12 listopada 1994 r. nie jest wyłączona (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 26 września 2002 r., III CZP 58/02, OSNC 2003, Nr 9, poz. 117). Znalazło to wyraz w praktyce orzeczniczej.

37 Stanowisko Sądu Okręgowego, który oddalił powództwo, opiera się na założeniu, że zapłata sumy nominalnej świadczenia pieniężnego (tu: zwrotu kaucji mieszkaniowej w wysokości nominalnej) stanowi spełnienie świadczenia i jest właściwym sposobem wykonania zobowiązania (art. 354 k.c.). Ze stanowiskiem tym, sformułowanym w sposób uniwersalny, nie można się zgodzić. Jest ono 4

38 nieuzasadnione w przypadku zwrotu świadczeń pieniężnych podlegających waloryzacji (art. 3581

39 § 3 k.c.). W judykaturze podkreśla się, iż wówczas spełnienie świadczenia w wysokości nominalnej nie stanowi właściwego wykonania zobowiązania w rozumieniu art. 354 k.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1992 r., II CZP 14/92, OSNC 1992, nr 9, poz. 161, z dnia 3 kwietnia 1992 r., I PZP 19/92, OSNCP 1992, nr 9, poz. 166, z dnia 28 września 1993 r., I CRN 74/93, OSNC 1994, nr 7-8, poz. 162 i z dnia 5 lutego 2003 r., II CKN 1245/00, niepubl.). Sąd Okręgowy pominął, że spełnienie świadczenia pieniężnego w wysokości nominalnej następuje wówczas, gdy przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 3581

40 § 1 k.c.). Wyjątkiem od tej zasady jest w szczególności art. 3581 § 3 k.c., mający wprost zastosowanie w sprawie o waloryzację kaucji mieszkaniowej powódki. Uchybieniem Sądu Okręgowego jest również wybiórcze odczytanie art. 354 k.c., „wyłączające” jego istotną treść, zgodnie z którą właściwym sposobem wykonania zobowiązania jest spełnienie go w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego. W tym kontekście nie można zaaprobować stanowiska, że właściwym sposobem wykonania zobowiązania pozwanej Gminy był zwrot kaucji mieszkaniowej w rozmiarze 2,03 zł. Niezrozumiała i dowolna jest przy tym sugestia, że powódka uznała taką wpłatę za wykonanie zobowiązania.

41 Sąd Okręgowy pominął również, iż pozwana Gmina w istocie uznała powództwo częściowo, powołując się na uchwałę Rady Miasta umożliwiającą waloryzację kaucji mieszkaniowej w wysokości 65%. Na tym tle należy wskazać, że art. 3581

42 § 3 k.c. mówi m.in. o potrzebie rozważenia interesów obu stron, dlatego w judykaturze zazwyczaj uwzględniany jest „podział” między stronami negatywnych skutków inflacji w odpowiedniej proporcji.

43 Wyrażone w kwestionowanym wyroku Sądu Okręgowego stanowisko, że pozwana Gmina wykonała w całości zobowiązanie z tytułu zwrotu kaucji mieszkaniowej, narusza w konsekwencji - co do zasady - przepisy art. 354 i 3581 § 3 k.c. w sposób istotny i rażący, gdyż godzi w ukształtowaną w judykaturze wykładnię tych przepisów. W konsekwencji uzasadnia konkluzję, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 stycznia 2008 r. (sygn. akt III Ca 1308/07) jest niezgodny z prawem (art. 42411

44 § 2 k.p.c.).

45 5

46 O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 i 108 § 1 k.p.c.