Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 523/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 523/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 19 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Renata Żywicka

4 w sprawie z odwołania W.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu o składki, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 598/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. odstępuje od obciążania ubezpieczonego kosztami postępowania.

Uzasadnienie

6 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu, decyzją z 16 października 2023 roku, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stwierdził, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności opodatkowanej według stawki liniowej dla W.S. wynosi za rok 2022 - 109 564,38 zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W.S., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej zmianę, poprzez stwierdzenie, że jako komornik sądowy przy ustalaniu składki na ubezpieczenie zdrowotne podlega dyspozycji art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w przypadku ewentualnego reprezentowania płatnika składek przez profesjonalnego pełnomocnika. Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie i zasądzenie od odwołującego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami.

7 Sąd Okręgowy we Włocławku wyrokiem z 5 kwietnia 2024 r., IV U 536/23 zmienił decyzję z dnia 16 października 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Toruniu, w ten sposób, że stwierdził, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonego, zgodnie z art. 81 ust. 2za ustawy z 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stanowi kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

8 Wyrokiem z dnia 5 lutego 2025 r., III AUa 598/24 Sąd Apelacyjny w Gdańsku w Gdańsku zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie (pkt 1.), zasądził od W.S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu kwotę 2.700 zł z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (pkt 2.); zasądził od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 2.025 zł z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (pkt 3.).

9 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił naruszenie: 1. art. 81 ust. 2, ust. 2c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.) w związku z przepisem art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2224, z późn. zm.) w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497) oraz art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie; 2. art. 81 ust. 2 za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w zw. z art. 81 ust. 2, 2e, 2z, 2 zaa ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki, zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

10 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił występowaniem istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

11 Skarżący podniósł, że z uwagi na wydane już, opozycyjne względem siebie orzeczenia sądów powszechnych na terenie kraju zachodzi pełne uzasadnienie do udzielania przez Sąd Najwyższy jednoznacznej odpowiedzi na następujące zagadnienie: Czy do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komornika sądowego ma zastosowanie przepis art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Oz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.), czy też podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne komornika sądowego ustala się na podstawie przepisu art. 81 ust. 2 za wskazanej ustawy.

12 Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uwzględnienie, przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej i zmianę wyroku Sądu drugiej instancji poprzez oddalenie apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu złożonej od wyroku Sądu Okręgowego we Włocławku, alternatywnie o uchylenie wyroku z dnia 5 lutego 2025 r. i przekazanie sprawy do Sądu drugiej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia, w tym rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego, a także o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych - za wszystkie instancje, w tym koszty zastępstwa procesowego w zakresie postępowania kasacyjnego.

13 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania.

16 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

17 W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej odwołuje się do występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeby wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub rozbieżności w orzecznictwie sądów. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga wskazania za pomocą wywodu prawnego, na kanwie jakich norm (przepisów) zagadnienie powstało, jakie są możliwe interpretacje problemu i jakie jego rozstrzygnięcie proponuje skarżący (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2009 r., II PK 66/09, LEX nr 553691). Zagadnienie prawne jest to problem, który wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub procesowego, którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, ale także dla rozstrzygnięcia konkretnej, jednostkowej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2012 r., I PK 158/11, LEX nr 1215116). Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało ono sformułowane, i przytoczenie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen.

18 Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne" (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 Nr 1, poz. 11; z dnia 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP 2004 Nr 9, poz. 158; z dnia 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51; z dnia 10 stycznia 2012 r., I UK 305/11, LEX nr 1215784; z dnia 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z dnia 10 września 2014 r., I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr 1622307; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II PK 217/14, LEX nr 678073; z dnia 28 października 2015 r., I PK 17/15, LEX nr 2021940; z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, LEX nr 2090999). Jednocześnie obowiązkiem skarżącego jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr 1102817).

19 Sformułowanie zagadnienia powinno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, przez ochronę obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i ujednolicanie praktyki stosowania prawa pozytywnego. Nie każde więc orzeczenie, nawet błędnie wydane, zasługuje na kontrolę w postępowaniu kasacyjnym (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147, z dnia 18 marca 2004 r., I PK 620/03, LEX nr 513011, z dnia 8 lipca 2004 r., II PK 71/04, LEX nr 375715 i z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883). Nie spełnia określonego w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. wymagania sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w sposób ogólny i nieprecyzyjny, a zwłaszcza ograniczenie się do samego postawienia pytania, bez odniesienia się do problemów interpretacyjnych przepisów (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 332/07, LEX nr 452451 i z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538).

20 Ponadto twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy po pierwsze, przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468) oraz po drugie, jego wyjaśnienie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 248/09, LEX nr 736732). W konsekwencji nie można uznać, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob.

21 postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934).

22 Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (zob.:

23 postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351). Ponadto nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. Nr 13, poz. 5; z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578). Każda z przyczyn wniesienia skargi kasacyjnej określona w 398⁹ § 1 k.p.c. (a więc także pkt 2 tego przepisu), musi być powiązana z ustalonym w sprawie stanem faktycznym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CZP 76/01, LEX nr 53308 i postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 2009 r., II PZP 3/09, LEX nr 519963; z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PZP 5/08, OSNP 2009 Nr 1516, poz. 203 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r., III UK 98/12, LEX nr 1619123). Dlatego kontrowersje dotyczące dokonanych w sprawie ustaleń, nie stanowią przedmiotu kontroli kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2014 r., I UK 412/13, LEX nr 1646934).

24 W związku z przedstawionymi powyżej wywodami należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać występowania tak rozumianych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż podnoszone przez niego kwestie zostały już rozstrzygnięte w wyroku z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26. W wyroku tym Sąd Najwyższy przyjął, że w przypadku, gdy skarżący opłaca podatek dochodowy na zasadach określonych w art. 30c ustawy o podatku dochodowym (podatek liniowy) i jednocześnie uważany jest za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej z uwagi na regulację art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach, do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne będzie miał do niego zastosowanie art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy, który stosuje się do osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa.

25 Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy w oparciu o art. 398⁹ § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

26 Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły z art. 102 w związku z art. 398²¹ k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi kasacyjnej orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite.