Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 507/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2026 r., I USK 507/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 19 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Renata Żywicka

4 w sprawie z odwołania B.A. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu o emeryturę górniczą, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 19 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 151/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2. zasądza od B.A. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziału w Poznaniu kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Wyrokiem z 12 grudnia 2023r., III U 703/23 Sąd Okręgowy w Koninie oddalił odwołanie B.A. od decyzji z dnia 7 kwietnia 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Poznaniu (pkt 1) i zasądził od odwołującego na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku).

7 Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 11 marca 2025 r., III AUa 151/24 oddalił apelację ubezpieczonego (pkt 1.) oraz zasądził od niego na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (pkt 2.).

8 W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ubezpieczony zarzucił naruszenie: 1. art. 50ba pkt 2 w zw. z art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm., dalej: ustawa emerytalna) w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (dalej: p.g.g.); 2. art. 50ba ustawy emerytalnej w zw. art. 110 p.g.g. i załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie planów ruchu zakładów górniczych (Dz. U. poz. 2293 ze zm.); 3. art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej.

9 Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił potrzebą wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości, a to art. 50ba pkt 2 ustawy emerytalnej - co do znaczenia odesłania do treści art. 6 ust. 1 pkt 18p.g.g. Skarżący podkreślił, że ustawodawca - kształtując definicję legalną odkrywki nie przyjął przyjmowanej dotąd w orzecznictwie wąskiej wykładni tego pojęcia sprowadzającej się do uznawania za odkrywkę „wkopu” (pojęcie nieznane żadnej z ustaw) czy wyrobiska górniczego (art. 6 ust. 1 pkt 17 Prawa geologicznego i górniczego). Zamiast powyższego, za odkrywkę został uznany odkrywkowy zakład górniczy w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 18 Prawa geologicznego i górniczego, tj. wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej kopaliny do sprzedaży, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów albo podziemnego składowania dwutlenku węgla, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Ustawodawca jednoznacznie opowiedział się więc za szerszym wariantem interpretacyjnym znajdującego się w ustawie emerytalnej pojęcia odkrywki.

10 Na tle tej regulacji ujawnia się w związku z tym problem co do jej rozumienia - funkcjonalnego albo miejscowego - i zastosowania takiego ujęcia dla potrzeb prawa do emerytury górniczej.

11 Z odesłaniem do przytaczanej regulacji Prawa geologicznego i górniczego wiąże się także drugi problem - co do rozumienia „zespołu środków służących do prowadzenia działalności regulowanej” i ich umiejscowienia.

12 Rozstrzygnięcia wymaga pytanie, czy chodzi tu jedynie o obszar terytorialny zakładu górniczego (rozumiany jako jego granice przestrzenne w ujęciu posiadanych nieruchomości), czy o wszystkie środki, służące do prowadzenia działalności. Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, a następnie o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie skarżącemu prawa do emerytury górniczej, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

13 W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, a w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu przypadkach o zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest uzasadniony. Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

16 Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 398⁴ § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 398⁹ § 1 k.p.c.

17 Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance z art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., ale skarżący nie wykazał jej występowania. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (zob.: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351). Ponadto nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5; z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578).

18 Każda z przyczyn wniesienia skargi kasacyjnej określona w 398⁹ § 1 k.p.c. (a więc także pkt 2 tego przepisu), musi być powiązana z ustalonym w sprawie stanem faktycznym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CZP 76/01, LEX nr 53308 i postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 2009 r., II PZP 3/09, LEX nr 519963; z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PZP 5/08, OSNP 2009 nr 15- 16, poz. 203 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r., III UK 98/12, LEX nr 1619123). Dlatego kontrowersje dotyczące dokonanych w sprawie ustaleń, nie stanowią przedmiotu kontroli kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2014 r., I UK 412/13, LEX nr 1646934).

19 W związku z przedstawionymi powyżej wywodami należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać występowania tak rozumianej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż przedstawiona w niej „potrzeba wykładni przepisów prawnych” jest pozorna. Po pierwsze, przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania wątpliwości na tle wymienionych w nim przepisów pozostają w oderwaniu od okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie przez Sąd Apelacyjny, którymi Sąd Najwyższy jest związany. Wynikało z nich, że ubezpieczony od początku zatrudnienia w KWB K. był pracownikiem oddziału kolei górniczych. Początkowo od dnia 1 maja 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. pracował jako pomocnik ślusarza, wykonywał on w oddziale eksploatacji lokomotyw elektrycznych i spalinowych naprawy lokomotyw elektrycznych. Od 1 stycznia 1996r. został zatrudniony na stanowisku pomocnik maszynisty elektrowozu w oddziale TKR - Oddział Ruchu Kolejowego, a do jego obowiązków należało prowadzenie lokomotywy spalinowej w obecności maszynisty. Następnie od 1 stycznia 1997r. do nadal wykonuje prace maszynisty elektrowozu na oddziale TKR. Nazwa stanowiska pracy odwołującego ulegała zmianie, ale nie jego zakres obowiązków i tak od 1 maja 2007 r. został maszynistą kolei górniczych na odkrywkach, a od 1 października 2015 r. jako starszy maszynista kolei górniczych na odkrywce (TKR). Jako maszynista kierował elektrowozem, do którego doczepionych było 10 wagonów kolejowych, były to tzw. składy węglowe. Składy węglowe były podstawiane pod załadownie na danej odkrywce, tam wagony były ładowane węglem, a następnie po ich załadowaniu węgiel był transportowany drogą kolejową do elektrowni P. i K. Odwołujący pracował w systemie czterobrygadowym, do jego podstawowych obowiązków należała obsługa przydzielonego pociągu, prowadzenie dokumentacji znajdującej się na lokomotywie, przeprowadzanie próby hamulców, dokonywanie kontroli prawidłowości działania urządzeń czujności i radiołączności. Po dostarczeniu węgla do elektrowni i jego wyładowaniu odwołujący wracał składem węglowym do załadowni, tam ponownie węgiel był ładowany na wagony i następnie odstawiany drogą kolejową do elektrowni. Odwołujący obsługiwał odkrywki L., J., B., D., obecnie pracuje w T. Praca na wszystkich trasach przebiegła tak samo. Na zmianie wykonywał od 5 do 6 kursów, a obecnie wykonuje 2 lub 1 kurs, transportuje także złoże dostarczane do stacji PKP K. z kopalni S.

20 Mając powyższe ustalenia na uwadze Sąd drugiej instancji uznał, że odwołujący nie wykonywał pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, a przede pracy na odkrywce, przez którą należy rozumieć odkrywkowy zakład górniczy. Zakładem górniczym jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje. Praca odwołującego nie służyła bezpośrednio do wykonywania działalności regulowanej ustawa w zakresie wydobywania kopaliny ze złóż.

21 Według poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych skarżący zajmował się natomiast transportem węgla w przeważającej części poza zakładem górniczym. W konsekwencji, formułując potrzebę wykładni przepisów w przedstawionej kwestii, skarżący zmierzał de facto wyłącznie do podważenia ustalonego przez Sąd orzekający stanu faktycznego sprawy, co usuwa się spod rozeznania i kontroli kasacyjnej (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2012 r., II PK 278/11, LEX nr 1214574, czy wyrok z dnia 5 lutego 2014 r., V CSK 140/13, LEX nr 1458681), gdyż Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi oraz oceną materiału dowodowego dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

22 Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., 98 § 1¹ k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. art. 391 § 1 k.p.c. i art. 398²¹ k.p.c.