Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., I KK 220/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., I KK 220/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Antoni Bojańczyk (przewodniczący)

4 SSN Anna Dziergawka

5 SSN Małgorzata Bednarek (sprawozdawca)

6 w sprawie B.Z. skazanego za czyn z art. 278 § 1 k.k. i in., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 13 października 2026 r.

7 kasacji wniesionej przez prokuratora na korzyść skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z 22 stycznia 2026 r., sygn. akt VII Ka 658/25 zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Opolu z 9 kwietnia 2025 r., sygn. II K 94/25

8 uchyla zaskarżony wyrok w jego punkcie I podpunkty 4 i 5 i w zakresie punktu I podpunkt 5 przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania.

9 Antoni Bojańczyk Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka

Uzasadnienie

10 Wyrokiem z 9 kwietnia 2025 roku, sygn. akt II K 94/25, Sąd Rejonowy w Opolu uznał oskarżonego B.Z. za winnego popełnienia:

1. zarzucanych mu czynów opisanych w punktach 1, 2, 3, 4, 6, 7 części wstępnej wyroku, przyjmując, iż zostały dokonane w krótkich odstępach czasu z wykorzystaniem tej samej sposobności, tj. ciągu przestępstw z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. i za to, na podstawie art. 278 § 1 k.k., wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;

2. zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie 5 części wstępnej wyroku, tj. przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 278 § 1 k.k. wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;

3. zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie 8 części wstępnej wyroku, tj. przestępstwa z art. 288 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 288 § 1 k.k. wymierzył mu karę 4 miesięcy pozbawienia wolności;

4. zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie 9 części wstępnej wyroku polegającego na tym, że 9 września 2024 roku w O., przy ul. [...], w sklepie Z., dokonał zaboru w celu przywłaszczenia dwóch paczek papierosów marki M. o łącznej wartości 39 zł, czym spowodował straty w wysokości 39 zł na szkodę M.H., tj. wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. i za to na podstawie art. 119 § 1 k.w. wymierzył mu karę 200 złotych grzywny;

5. zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie 10 części wstępnej wyroku, przyjmując, iż jest to wypadek mniejszej wagi, tj. przestępstwa z art. 62 ust. 3 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii i za to, na podstawie art. 62 ust. 3 ustawy z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii, wymierzył mu karę 150 stawek dziennych grzywny w wysokości 10 złotych każda;

6. zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie 11 części wstępnej wyroku przyjmując, iż w zakresie wypełnienia przez oskarżonego znamion czynu z art. 279 § 1 k.k. był to wypadek mniejszej wagi, a zatem przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 283 k.k. w zb. z art. 288 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to, na podstawie art. 288 § 1 k.k., wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności;

7. uznał oskarżonego B.Z. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu opisanego w punkcie 12 części wstępnej wyroku, tj. przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. wymierzył mu karę 3 pozbawienia wolności;

8. na podstawie art. 70 ust. 2 ustawy z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii orzekł wobec oskarżonego przepadek dowodu rzeczowego w postaci substancji psychotropowej opisanej w wykazie dowodów rzeczowych nr […] i zarządził jej zniszczenie;

9. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz:

1. S. S.A. z siedzibą w W. - kwoty 8.430 złotych;

2. R. sp. z o.o. z siedzibą w Ł. - kwoty 1.809,95 złotych;

3. N. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. - kwoty 1.210,96 złotych;

4. M.K. - kwoty 4.739,47 złotych;

5. M.H. - kwoty 39 złotych;

6. M.B. - kwoty 970 złotych;

7. na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych orzeczonych w punktach I-III, VI i VII sentencji wyroku orzekł karę łączną 1 roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności.

27 Apelację od powyższego wyroku wywiódł prokurator zaskarżając go w zakresie czynów przypisanych oskarżonemu B.Z. w jego punktach I, V, VI wyroku w części dotyczącej orzeczenia o karze, a także w części dotyczącej środka kompensacyjnego orzeczonego w punkcie IX lit. d na niekorzyść oskarżonego zarzucając ww. wyrokowi:

1. rażącą niewspółmierność orzeczonej w punkcie I wyroku kary w wymiarze 10 miesięcy pozbawienia w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości oraz winy, wynikającą z orzeczenia zbyt niskiej kary w stopniu rażącym, co powoduje, że kara ta nie spełnia swej funkcji w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej i nie zaspokaja społecznego poczucia sprawiedliwości, zwłaszcza mając na uwadze okoliczność obciążającą wskazaną w art. 53 § 2a pkt 1 k.k. tj. uprzednią karalność oskarżonego za przestępstwa podobne umyślne,

2. rażącą niewspółmierność orzeczonej w punkcie V wyroku kary w wymiarze 150 stawek dziennych grzywny w wysokości 10 złotych każda w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości oraz winy, wynikającą z orzeczenia zbyt niskiej kary w stopniu rażącym, co powoduje, że kara ta nie spełnia swej funkcji w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej i nie zaspokaja społecznego poczucia sprawiedliwości, a także biorąc pod uwagę iż niecelowym jest orzeczenie kary grzywny, w sytuacji gdy oskarżony nie pracuje, i wykonanie kary grzywny przez oskarżonego należy poddać w wątpliwość, 3. rażącą niewspółmierność orzeczonej w punkcie VI wyroku kary w wymiarze 6 miesięcy pozbawienia w stosunku do stopnia społecznej szkodliwości oraz winy, wynikającą z orzeczenia zbyt niskiej kary w stopniu rażącym, co powoduje, że kara ta nie spełnia swej funkcji w zakresie prewencji ogólnej i szczególnej i nie zaspokaja społecznego poczucia sprawiedliwości, zwłaszcza mając na uwadze okoliczność obciążającą wskazaną w art. 53 § 2a pkt 1 k.k. tj. uprzednią karalność za przestępstwa podobne umyślne, 4. obrazę przepisów prawa materialnego, w postaci art. 91 § 1 k.k., mającą wpływ na treść wyroku, polegającą na przyjęciu w punkcie I wyroku, że podstawę wymiaru kary orzeczonej wobec B.Z. oskarżonego o czyny opisane w tym punkcie z art. 278 § 1 k.k. stanowi jedynie przepis art. 278 § 1 k.k. z jednoczesnym pominięciem art. 91 § 1 k.k. jako podstawy orzeczonej za te czyny - popełnione w warunkach ciągu przestępstw, kary 10 miesięcy pozbawienia wolności, co powoduje, że orzeczenie to nie odpowiada prawu, 5. obrazę przepisów prawa procesowego w postaci art. 49 § 3 k.p.k. mającą wpływ na treść wyroku polegającą na orzeczeniu w punkcie IX lit. d wyroku obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego zamiast na rzecz zakładu ubezpieczeń, w sytuacji, gdy zakład ubezpieczeń pokrył w całości szkodę wyrządzoną przez oskarżonego.

30 Prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

31 - wymierzenie na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k.

32 oskarżonemu B.Z. za przypisane mu w punkcie I wyroku przestępstwa kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

33 - wymierzenie na podstawie art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii oskarżonemu B.Z. za przypisane mu w punkcie V wyroku przestępstwo kary 3 miesięcy pozbawienia wolności,

34 - wymierzenie na podstawie 288 § 1 k.k. za przypisane mu w punkcie VI wyroku przestępstwo kary 1 roku pozbawienia wolności,

35 - wymierzenie na podstawie art. 85 § 1 k.k. w zw. z art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k. oskarżonemu B.Z. kary łącznej w miejsce kary za ciąg przestępstw z punktu I wyroku i kar jednostkowych orzeczonych w punktach II, III, V-VII wyroku w wymiarze 3 lat pozbawienia wolności,

36 - orzeczenie na podstawie art. 46 § 1 k.k. wobec oskarżonego obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz ubezpieczyciela P. S.A. kwoty 4 739,47 złotych.

37 Na skutek apelacji prokuratora, wyrokiem z 22 stycznia 2026 r., Sąd Okręgowy w Opolu, sygn. akt VII Ka 658/25, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że w jego punkcie I:

1. uchylił rozstrzygnięcie z punktu X części dyspozytywnej o wymierzeniu oskarżonemu kary łącznej pozbawienia wolności oraz rozstrzygnięcie z punktu XI o zaliczeniu na jej poczet okresów rzeczywistego pozbawienia wolności,

2. uchylił rozstrzygnięcie z punktu IX d części dyspozytywnej, na rzecz M.K., wydane na podstawie art. 46 § 1 k.k.,

3. w miejsce rozstrzygnięć z punktów I, II i VII części dyspozytywnej uznał oskarżonego B.Z. za winnego popełnienia czynów opisanych w punktach 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 i 12 części wstępnej wyroku, tj. występków z art. 278 § 1 k.k. oraz z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. z tą zmianą, iż przyjął, że zostały one popełnione w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej sposobności i zostały popełnione w warunkach ciągu przestępstw, i za to, na podstawie art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 14 § 1 k.k. i przy zast. art. 91 § 1 k.k., wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, 4. w miejsce rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV części dyspozytywnej uznał oskarżonego B.Z. za winnego popełnienia czynu opisanego w pkt. 9 części wstępnej wyroku, tj. występku z art. 278 § 3a k.k. i za to na podstawie art. 278 § 3a k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, 1. na podstawie art. 91 § 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzeczone wobec oskarżonego B.Z. w pkt. 3 i 4 wyroku oraz w punktach III i VI części dyspozytywnej wyroku sądu I instancji jednostkowe kary pozbawienia wolności połączył i orzekł wobec niego karę łączną 2 lat pozbawienia wolności,

II. w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

42 W punktach III i IV omawianego orzeczenia Sąd Okręgowy w Opolu orzekł o kosztach sądowych.

43 Kasację od powyższego wyroku wywiódł Prokurator Rejonowy w Opolu, który w złożonym środku zaskarżenia zarzucił:

44 naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 434 § 1 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez wydanie orzeczenia reformatoryjnego, tj. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uznanie oskarżonego B.Z., w miejsce rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV części dyspozytywnej - tj. uznania go za winnego popełnienia wykroczenia z art. 119 § 1 k.w., za winnego popełnienia czynu opisanego w punkcie 9 części wstępnej wyroku, tj. występku z art. 278 § 3a k.k. i za to na podstawie art. 278 § 3 a k.k. wymierzenie mu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności, w sposób sprzeczny z treścią wymienionych przepisów, tj. nie znajdujący oparcia w treści zarzutów sformułowanych przez oskarżyciela publicznego w apelacji wniesionej na niekorzyść oskarżonego z zachowaniem ustawowego terminu dla dokonania tej czynności, a także jednocześnie sprzeczny z dyspozycją art. 455 k.p.k. dopuszczającą możliwość zmiany błędnej kwalifikacji prawnej, ale jedynie przy zachowaniu w niezmienionej formie poczynionych w skarżonym rozstrzygnięciu ustaleń faktycznych, a także bez dokonywania innych korekt, w tym w zakresie wymiaru kary. Autor kasacji wniósł o uchylenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w jego punkcie I podpunkcie 4 i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania w tym zakresie.

45 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

46 Kasacja prokuratora okazała się oczywiście zasadna, tym samym mogła zostać rozpoznana i uwzględniona na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma autor kasacji, iż zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, a to art. 434 § 1 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k., które miało istotny wpływ na treść orzeczenia, co doprowadziło do niezasadnego wydania orzeczenia reformatoryjnego w tym zakresie, skutkującego zmianą wyroku sądu I instancji na niekorzyść oskarżonego B.Z. poprzez uznanie go w miejsce rozstrzygnięcia zawartego w punkcie IV części dyspozytywnej - tj. uznania go za winnego popełnienia wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. - za winnego popełnienia czynu opisanego w punkcie 9 części wstępnej wyroku, tj. występku z art. 278 § 3a k.k. i za to na podstawie art. 278 § 3a k.k. wymierzenie mu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności.

47 W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec wniesienia apelacji przez prokuratora na niekorzyść oskarżonego, niedopuszczalna była bowiem zmiana kwalifikacji prawnej przez sąd odwoławczy wobec zmiany ustaleń faktycznych i wymierzenie oskarżonemu surowszej kary jednostkowej za czyn z punktu IV części dyspozytywnej wyroku sądu I instancji, gdyż na przeszkodzie tego stał zakaz reformationis in peius określony w art. 434 § 1 k.p.k. Zakaz ten dotyczy nie tylko orzekania na niekorzyść oskarżonego przy wniesieniu środka odwoławczego wyłącznie na jego korzyść (poza wyjątkiem z art. 434 § 3 k.p.k.), ale również zabrania orzekania na niekorzyść oskarżonego poza zakresem zaskarżenia i podniesionych zarzutów w wypadku wniesienia środka odwoławczego na niekorzyść oskarżonego. Oczywiście zakaz ten nie dotyczy ustawowych podstaw do orzekania poza zakresem zaskarżenia, jednakże w niniejszej sprawie brak było podstaw do orzekania poza zakresem zaskarżenia. Do zmiany bowiem wyroku w zaskarżonej kasacją części doszło na skutek de facto zmian w ustaleniach faktycznych, pod pozorem rzekomej konieczności poprawienia błędnej kwalifikacji prawnej w oparciu o przepis art. 455 k.p.k. Sąd ad quem nie mógł – co należy podkreślić - orzec na niekorzyść oskarżonego i to zarówno w zakresie przyjęcia surowszej kwalifikacji prawnej, jak i wymierzenia za czyn opisany w punkcie 9 części wstępnej wyroku sądu I instancji polegający na tym, że 9 września 2024 roku w O. przy ul. [...] dokonał kradzieży szczególnie zuchwałej polegającej na tym, że po uprzednim wejściu do sklepu Z., w obecności sprzedawcy M.P., okazując mu rażące lekceważenie, dokonał zaboru w celu przywłaszczenia dwóch paczek papierosów marki M. o łącznej wartości 39 zł, czym spowodował straty w wysokości 39 zł na szkodę M.H. (punkt I podpunkt 4 zaskarżonego wyroku) - kary pozbawienia wolności w miejsce innej rodzajowo kary, jaką jest przecież kara grzywny orzeczona przez sąd I instancji przy przyjęciu przez ten sąd kwalifikacji prawnej określonej w art. 119 § 1 k.w. Wymierzenie surowszej kary za ten czyn było zatem niedopuszczalne z uwagi na brak w tym zakresie zaskarżenia wyroku sądu a quo. Oskarżyciel publiczny w pisemnej apelacji nie kwestionował bowiem wymierzenia oskarżonemu rażąco łagodnej kary jednostkowej orzeczonej w punkcie IV części dyspozytywnej wyroku sądu I instancji i nie domagał się jej zaostrzenia, ani też zmiany kwalifikacji prawnej na surowszą.

48 Mając na względzie powyższe, Sąd Najwyższy uznając kasację za zasadną, uchylił wyrok w zaskarżonej części i w zakresie uchylonego punktu I podpunkt 5 zaskarżonego wyroku przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Przy ponownym rozpoznaniu apelacji prokuratora sąd odwoławczy winien na nowo ukształtować karę łączną za przypisane skazanemu przestępstwa.

49 Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.

50 Antoni Bojańczyk Małgorzata Bednarek Anna Dziergawka

51 [r.g.