Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., I CSK 897/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., I CSK 897/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A.Ś. i D.Ś. z udziałem A.S., syndyka masy upadłości B.S. o wpis, na skutek skargi kasacyjnej A.S. od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z 29 czerwca 2023 r., III Ca 783/21, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie

5 Postanowieniem z 29 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił apelację uczestniczki A.S. od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy w Mikołowie w dniu 27 kwietnia 2021 r. Wpis obejmował ujawnienie A.Ś. i D.Ś., na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej, jako współwłaścicieli nieruchomości w udziale wynoszącym jedną drugą, w miejsce B.S. Podstawę wpisu stanowiła umowa sprzedaży z 26 lutego 2021 r., sporządzona w formie aktu notarialnego, zawarta przez syndyka masy upadłości B.S. Udział A.S. pozostał ujawniony w dotychczasowej wysokości.

6 Sąd Okręgowy wskazał, że badanie dokumentu stanowiącego podstawę wpisu obejmuje także skuteczność materialnoprawną czynności, z zachowaniem ograniczeń wynikających z art. 626⁸ § 2 k.p.c. Odnosząc się do zarzutu niezawiadomienia uczestniczki o sprzedaży udziału, przywołał art. 313 ust. 6 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawa upadłościowego (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 913) oraz art. 1005 k.p.c. Uznał, że ewentualne uchybienia powinny zostać zgłoszone w postępowaniu upadłościowym oraz nie znalazł podstaw do przyjęcia, że niezawiadomienie powodowało nieskuteczność sprzedaży. Odnotował również dokonanie ogłoszeń i stanowisko syndyka dotyczące braku danych adresowych uczestniczki przebywającej za granicą. Nie stwierdził podstaw do przyznania jej prawa pierwokupu.

7 Uczestniczka postępowania A.S. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach, zaskarżając orzeczenie w całości i opierając skargę na podstawach naruszenia art. 626⁸ § 2 k.p.c.; art. 313 ust. 6 ustawy – Prawo upadłościowe oraz art. 5 k.c. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, także w celu rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

8 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uczestniczka powołała przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. Istotnego zagadnienia prawnego upatrywała w potrzebie wyjaśnienia skutków niezawiadomienia współwłaściciela przez syndyka, w szczególności tego, czy uchybienie obowiązkowi wynikającemu z art. 313 ust. 6 Prawa upadłościowego w związku z art. 1005 k.p.c. prowadzi do nieważności sprzedaży udziału albo jej bezskuteczności względem pozostałych współwłaścicieli. Podniosła ochronną funkcję zawiadomienia i powiązała ją z możliwością nabycia udziału oraz z uprawnieniami przewidzianymi w art. 958, 982 i 984 k.p.c.

9 Oczywistą zasadność skargi uczestniczka uzasadniała naruszeniem jej uprawnień jako współwłaścicielki, sprzecznością postępowania syndyka z zasadami współżycia społecznego oraz wadliwym, jej zdaniem, ograniczeniem kognicji sądu wieczystoksięgowego.

10 W sprawie nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia do rozpoznania.

13 Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania następuje, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania albo skarga jest oczywiście uzasadniona. Przedsąd służy zbadaniu tych przesłanek, a nie merytorycznemu rozstrzygnięciu o podstawach kasacyjnych. Skarga kasacyjna nie otwiera kolejnej instancji umożliwiającej ponowne rozpoznanie całego sporu (postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18, LEX nr 2508085).

14 Powołanie istotnego zagadnienia prawnego wymaga przedstawienia problemu prawnego o znaczeniu wykraczającym poza rozstrzygnięcie konkretnego sporu, pozostającego zarazem w związku z podstawą faktyczną i prawną zaskarżonego orzeczenia. Konieczne jest wskazanie poważnych wątpliwości oraz argumentów uzasadniających konkurencyjne sposoby ich rozwiązania. Samo określenie dziedziny sporu lub zakwestionowanie zastosowania przepisu do okoliczności sprawy nie realizuje tego wymagania (postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383).

15 Przedstawione przez skarżącą pytanie prawne pozostaje w związku z przedmiotem sprawy. Samo oznaczenie przepisów i wskazanie braku wyraźnego unormowania sankcji nie przesądza jednak o wystąpieniu istotnego zagadnienia prawnego. Skarżąca powinna wykazać, na czym polega trudność wymagająca wypowiedzi Sądu Najwyższego, wykraczająca poza zastosowanie ogólnych reguł oceny czynności prawnej do uchybienia popełnionego w toku jej przygotowania. Wywód uzasadniający wniosek koncentruje się na znaczeniu zawiadomienia dla ochrony interesów współwłaściciela. Funkcja ta nie jest obojętna dla wykładni. Nie zastępuje jednak wyjaśnienia, dlaczego z jej naruszeniem należałoby łączyć wskazane alternatywnie, odmienne skutki materialnoprawne. Wniosek nie przedstawia dostatecznie rozwiniętego uzasadnienia konstrukcji bezskuteczności względem niezawiadomionego współwłaściciela ani jej relacji do nieważności czynności. Nie określa też, na czym miałaby polegać kwalifikowana trudność zastosowania ogólnych reguł oceny ważności umowy do tego rodzaju uchybienia. Odwołanie do art. 958, 982 i 984 k.p.c. nie usuwa tego braku. Skarżąca przyjmuje ich zastosowanie przez art. 1004 k.p.c. i art. 313 ust. 6 Prawa upadłościowego, nie rozwijając zagadnienia granic odpowiedniego stosowania przepisów egzekucyjnych w odrębnym trybie likwidacji masy upadłości. Nie przedstawia wystarczającego wywodu łączącego określone uprawnienie do nabycia udziału z postulowanym skutkiem jego sprzedaży osobie trzeciej. Ocena ta dotyczy uzasadnienia przyczyny kasacyjnej, a nie rozstrzygnięcia o zastosowaniu tych przepisów do spornej umowy. Nie można przy tym przyjąć ogólnego założenia, że naruszenie reguł sprzedaży w postępowaniu upadłościowym nigdy nie wpływa na ważność umowy. W wyroku z dnia 11 lipca 2012 r., II CSK 597/11 (LEX nr 1215613), Sąd Najwyższy dopuścił ocenę sprzedaży dokonanej przez syndyka z punktu widzenia art. 58 k.c. Orzeczenie to nie dotyczyło jednak sankcji niezawiadomienia współwłaściciela na podstawie art. 1005 k.p.c. Wynika z niego konieczność powiązania konkretnego uchybienia z przesłankami oceny ważności czynności, nie zaś automatyczna nieważność każdej sprzedaży poprzedzonej naruszeniem obowiązków syndyka.

16 Istotne zagadnienie prawne nie może być redukowane do pytania i odpowiedzi, która nie wykracza poza zwykłą wykładnię i stosowanie prawa, zwłaszcza czy rozstrzygnięcie Sądu powszechnego jest prawidłowe w indywidualnej sprawie. Wówczas funkcja pierwszej podstawy przedsądu z art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. nie miałaby granic i postępowanie kasacyjne stałoby się powszechną instancją. Wskazana w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (zob. postanowienia SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22, LEX nr 3519094; z 30 listopada 2022 r., I CSK 2735/22, LEX nr 3559544; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23, LEX nr 3632291; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, LEX nr 3621070 i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22, LEX nr 3621674).

17 Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną.

18 Należy odróżnić oczywistość samego obowiązku zawiadomienia od oczywistości wpływu jego niewykonania na wynik postępowania o wpis. Nawet przy założeniu naruszenia obowiązku konieczne pozostaje uzasadnienie, że uchybienie powoduje wadliwość podstawy wpisu o takim charakterze, iż zaskarżone rozstrzygnięcie jest oczywiście błędne. Twierdzenie o doniosłości naruszenia praw współwłaścicielki nie zastępuje tego wywodu. Za oceną przeciwną nie przemawia odwołanie do art. 626⁸ § 2 k.p.c. Sąd wieczystoksięgowy bada także materialnoprawną skuteczność dokumentowanej czynności, w granicach właściwych temu postępowaniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 2 lipca 2004 r., II CK 265/04, LEX nr 188498 oraz z 15 lipca 2021 r., IV CSKP 96/21, LEX nr 3239902). Drugie z tych orzeczeń zostało powołane przez Sąd Okręgowy, który wyraźnie przyjął obowiązek kontroli materialnoprawnej. Uzasadnienie wniosku nie może więc skutecznie opierać oczywistej zasadności skargi na założeniu, że sąd odwoławczy uznał swoją rolę wyłącznie za rejestracyjną.

19 Nie oznacza to aprobaty dla generalnego wyłączenia badania skutków uchybień popełnionych w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli uchybienie wpływa na ważność czynności stanowiącej podstawę wpisu, ograniczenia postępowania wieczystoksięgowego nie zwalniają z jej oceny w dopuszczalnym zakresie. Wniosek nie wykazuje jednak w sposób oczywisty, że taki skutek wystąpił w rozpoznawanej sprawie. Trzeba też wspomnieć, że w doktrynie wskazuje się, iż obowiązek zawiadomienia o zajęciu udziału w nieruchomości pozostałych współwłaścicieli ma nie tyle na celu, chronienie interesu współwłaściciela, ile zmniejszenie ryzyka bezskuteczności egzekucji z powodu braku chętnych na nabycie udziału w nieruchomości. Dodaje się jednocześnie, że nawet uchybienie obowiązkowi zawiadomienia wszystkich współwłaścicieli nieruchomości w przypadku efektywnej egzekucji z udziału w nieruchomości nie powinno mieć negatywnych procesowych następstw dla toczącej się egzekucji, a w szczególności nie powinno też stanowić podstawy do odmowy udzielenia przybicia (tak: P. Blus, w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 730-1217, red. J. Świeczkowski, Warszawa 2025, art. 1005, pkt 7-8). Powyższą uwagę należy odnieść również do odpowiedniego stosowania art. 1005 k.p.c. w kontekście czynności zbycia dokonywanej przez syndyka. Dowodzi to również, że skarga nie może być uznana za oczywiście uzasadnioną.

20 Odwołanie do art. 5 k.c., więzi rodzinnych oraz osobistego znaczenia nieruchomości nie dowodzi oczywistej wadliwości wpisu. W postanowieniu z dnia 17 stycznia 2013 r., III CSK 75/12 (LEX nr 1293780), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zasadność wpisu w postępowaniu wieczystoksięgowym nie podlega ocenie przez pryzmat art. 5 k.c. Należy od tego odróżnić kontrolę ważności czynności na podstawie art. 58 k.c. Samo powołanie zasad współżycia społecznego, bez wykazania ich znaczenia dla skuteczności dokumentowanej czynności i wyniku sprawy w granicach tego postępowania, nie spełnia wymagań przesłanki oczywistej zasadności. Twierdzenia skarżącej o celowym zatajeniu informacji oraz możliwości uzyskania jej danych kontaktowych nie mogą ponadto zastąpić ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Ich weryfikacja nie należy do przedsądu. Z tych przyczyn, nie stwierdzając w przedstawionym materiale okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi z urzędu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

21 SSN Tomasz Szczurowski