Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2026 r., I CSK 783/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2026 r., I CSK 783/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 27 sierpnia 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Dariusz Pawłyszcze

4 na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa E. sp. z o. o. w W. przeciwko V. sp. z o. o. w T. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej E. sp. z o. o. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 26 maja 2023 r., V AGa 146/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od E. sp. z o.o. w W. na rzecz V. sp. z o.o. w T. 2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

6 Wyrokiem z 11 lipca 2022 r., VI GC 243/18, Sąd Okręgowy w Toruniu zasądził od wykonawcy na rzecz podwykonawcy 11 412,54 zł z odsetkami tytułem wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane i oddalił powództwo w pozostałej części.

7 Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację podwykonawcy.

8 Sąd drugiej instancji ustalił, że wykonawca podjął się zadania inwestycyjnego składającego się na wykonanie trzech budynków mieszkalnych z lokalami użytkowymi wraz z parkingiem podziemnym. W tym celu zawarł z podwykonawcą umowę w oparciu o przedstawiony przez siebie projekt, na podstawie której podwykonawca zobowiązał się do wykonania na rzecz generalnego wykonawcy robót żelbetowych i murowych w oznaczonych budynkach. Umowa określała szczegółowy zakres robót, terminy, sposób rozliczenia i odbioru.

9 Zgodnie z umową generalny wykonawca miał prawo natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy podwykonawców, bez jego pisemnej zgody.

10 W czasie realizacji umowy wykonawca miał zastrzeżenia do podwykonawcy w zakresie jakości wykonanych prac, terminowości, a także wykonywania części prac przez innych podwykonawców. Ostatecznie 6 grudnia 2018 r. została wydana decyzja udzielająca inwestorowi pozwolenia na użytkowanie obiektu, a wykonawca zapłacił podwykonawcy wynagrodzenie w wysokości 2 045 391,21 zł.

11 Mimo problemów w realizacji pierwszej umowy strony zawarły drugą umowę o wykonanie przez podwykonawcę na obiekcie konstrukcji więźby dachowej oraz kompleksowe wykonanie elewacji budynku. Strony ustaliły przybliżoną wartość umowy netto, termin rozpoczęcia i termin zakończenia prac. W tej umowie również wskazano, że wykonawca ma prawo natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy kolejnych podwykonawców, bez jego pisemnej zgody. W czasie realizacji prac wykonawca ustalił, że podwykonawca posługiwał się innymi podwykonawcami, były to dwie spółki. Wykonawca uzyskał pisemne oświadczenie jednego z prezesów podwykonawczych spółek, z którego wynikało że wykonywał prace w zakresie pokrycia dachu więźby i robót elewacyjnych na podstawie ustnej umowy jako podwykonawca. W oparciu o te informacje wykonawca odstąpił od umowy ze skutkiem natychmiastowym.

12 Wynagrodzenie za prace elewacyjne zostało ustalone na 378 950,31 zł, prace o wartości 159 059,10 zł zostały wykonane i zaakceptowane przez pozwanego wykonawcę. Pozostała suma 245 345,69 zł została pomniejszona o wartość niezużytych materiałów (55%) i tym samym roszczenie z tytułu zapłaty za prace niewykonane z przyczyn leżących po stronie zamawiającego zostało określone przez podwykonawcę na 110 405,56 zł.

13 Sąd Apelacyjny uznał, że wykonawca był uprawniony do odstąpienia od drugiej umowy w świetle jej postanowień z uwagi na posłużenie się przez podwykonawcę innym podwykonawcą bez pisemnej zgody wykonawcy.

14 Podwykonawca nie wykazał, że wykonał roboty w zakresie szerszym niż przyznany przez wykonawcę, a na nim, w myśl art. 6 k.c. spoczywał ciężar wykazania faktu wykonania robót. Jak wskazał Sąd drugiej instancji zgodnie z art. 649⁴ § 3 k.p.c., jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) nie uzyska żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym przez siebie terminie, nie krótszym niż 45 dni, uprawniony jest do odstąpienia od umowy z winy inwestora ze skutkiem na dzień odstąpienia (§ 1 ). Brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora (§ 2). Inwestor nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora, jednak w wypadku takim inwestor może odliczyć to, co wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych (§ 3). Podwykonawca nie wykazał, aby był gotów wykonać niewykonane prace, ale też nie wykazał, że przeszkoda w ich wykonaniu nastąpiła z przyczyn leżących po stronie inwestora (wykonawcy). Podwykonawca nie wywiązywał się terminowo z powierzonych mu robót, a ich wykonanie obarczone było licznym i poważnymi usterkami, których nie usuwał lub usuwał z opóźnieniem. Nadto nie zapewniał wystarczającej liczby pracowników o odpowiednich kwalifikacjach dla terminowego i prawidłowego wykonywania robót. Zaprzestanie wykonywania robót, za które domagał się wynagrodzenie w oparciu o omawianą regulację, nastąpiło na skutek uzasadnionego wypowiedzenia umowy przez wykonawcę. W związku z powyższym na skutek oświadczenia o potrąceniu powództwo zostało uwzględnione jedynie w niewielkimi zakresie.

15 Podwykonawca wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na konieczność wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów tj. art. 649⁴ § 3 k.c., a także ze względu na jej oczywistą zasadność przez naruszenie powyższego przepisu. Skarżący podnosi, że przepis ten stosuje się we wszystkich przypadkach, gdy wykonawca robót budowlanych jest gotów do ich wykonania, lecz tego nie uczynił z przyczyn dotyczących inwestora.

16 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

17 Podstawy przyjęcia skargi do rozpoznania wzajemnie się wykluczają, tylko nieważność postępowania może zachodzić łącznie z inną podstawą. Jednak dopuszczalne jest alternatywne przypisanie tego samego zarzutu różnym podstawom z art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2 lub 4 k.p.c., gdyż granice między nimi nie są ostre.

18 Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, mający zastosowanie w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa, a wynikiem postępowania kasacyjnego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18).

19 Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący konsekwentnie wskazywał na błędne – w jego ocenie – przyjęcie przez Sądy obu instancji, że art. 649⁴ § 3 k.c. nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej jego roszczenia. Jednak to nie ta okoliczność zadecydowała o ostatecznym oddaleniu roszczenia w tej części. Bez znaczenia jest to, czy skarżący był gotów do dokończenia prac, czy też nie, gdyż odstąpienie od umowy nastąpiło w oparciu o umowę, zgodnie z którą generalny wykonawca miał prawo do natychmiastowego odstąpienia od umowy w przypadku, gdy podwykonawca wykonuje przedmiot umowy przy pomocy kolejnych podwykonawców, bez jego pisemnej zgody.

20 Tak więc zagadnienie zakresu stosowania art. 649⁴ § 3 k.c. nie powstało w tej sprawie, ponieważ zamawiający roboty miał prawo odstąpienia od umowy w zakresie robót niewykonanych. Ponadto nawet w przypadku bezpodstawnego odstąpienia od umowy przez zamawiającego nie ma potrzeby rozszerzającego stosowania tego przepisu, ponieważ bezpodstawne niedopuszczenie przez zamawiającego świadczenie niepieniężne do spełnienia tego świadczenia rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą z art. 471 k.c. Korzyściami, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. (utraconym zyskiem) jest utracone wynagrodzenie pomniejszone o zaoszczędzone koszty, tak jak to przewiduje art. 649⁴ § 3 k.c. Różnica w stosowaniu art. 471 i 649⁴ § 3 k.c. tkwi w możliwości podniesienia zarzutu – przy odszkodowaniu z art. 471 k.c. – przyczynienia się do zwiększenia szkody (art. 362 k.c.) przez niewykorzystanie możliwości wykorzystania potencjału wykonawcy robót do pozyskania innego zamówienia w miejsce bezpodstawnie utraconego. Przede wszystkim, jak wyżej wskazano, odstąpienie od umowy było zgodne z umową. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

21 Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wykonawcy przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.