Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2026 r., I CSK 3004/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2026 r., I CSK 3004/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 21 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Dariusz Pawłyszcze

4 na posiedzeniu niejawnym 21 października 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa K.S. i S.S. przeciwko Bank S.A. w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 12 czerwca 2025 r., I ACa 2452/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

2. zasądza od Bank S.A. w W. łącznie na rzecz K.S. i S.S. 2700 (dwa tysiące siedemset złotych) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu.

Uzasadnienie

6 Wyrokiem z 14 lipca 2023 r., I C 1266/21, Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim ustalił nieważność umowy kredytu z 24 maja 2006 r., zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego banku i powodami, zasądził od banku na rzecz powódki 80 700,04 zł z odsetkami i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

7 Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił apelację banku.

8 Sąd drugiej instancji ustalił, że 24 maja 2006 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 81 582,70 zł, denominowanego do franka szwajcarskiego, na okres 360 miesięcy. W umowie określono, że wysokość kredytu w CHF zostanie określona według kursu kupna CHF, zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu wypłaty. O wysokości wykorzystanego kredytu w CHF, wysokości odsetek w okresie karencji oraz wysokości rat kapitałowo - odsetkowych w wyżej wymienionej walucie bank miał informować kredytobiorcę w terminie 7 dni od dnia całkowitego wykorzystania kredytu na zasadach określonych w umowie.

9 Kredyt został wypłacony w złotych, w dwóch transzach, przy jednoczesnym przeliczeniu na CHF według kursu kupna obowiązującego w banku. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona została w CHF, a ich spłata następować miała w złotych po uprzednim przeliczeniu rat i należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w banku w dniu spłaty. Wyrokiem z 16 czerwca 2014 r. Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim rozwiązał przez rozwód związek małżeński kredytobiorców. Od podpisania umowy do października 2022 r. kredytobiorcy z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych uiścili na rzecz banku 80 700,04 zł, z tym, że po rozwodzie kredyt spłacała wyłącznie powódka.

10 Kredytobiorcy 7 kwietnia 2023 r. zawarli umowę, na mocy której powód przelał na rzecz byłej żony wierzytelność 17 685,52 zł przysługującą mu wobec banku z tytułu spłaty kredytu w okresie trwania związku małżeńskiego.

11 Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy nie były indywidualnie uzgodnione, gdyż swoboda kredytobiorców sprowadzała się do określenia sumy potrzebnego im kredytu i jego przeznaczenia. Treść umowy została przygotowana jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie, iż nie było indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają główne świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji, tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek informacyjny.

12 Sąd Apelacyjny ocenił, że postanowienia umowy odwołujące się w zakresie ustalania kursu waluty CHF do wewnętrznych tabel kursów banku są niedozwolone. Usunięcie abuzywnych postanowień z umowy skutkuje brakiem możliwości ustalenia kursu wymiany i oprocentowania, a w konsekwencji brakiem możliwości wykonywania umowy w obowiązującym dotychczas kształcie. Łącząca strony umowa, po wyeliminowaniu z niej postanowień niedozwolonych, które określają główne świadczenia stron i są elementami przedmiotowo istotnymi umowy kredytowej, nie może być w dalszym ciągu wykonywana, zaś w polskim systemie prawnym nie ma przepisu, który nadawałby się do uzupełnienia luki powstałej wskutek eliminacji abuzywnego postanowienia wprowadzającego do umowy klauzulę indeksacyjną.

13 Kredytobiorczyni przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych, jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu.

14 Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną i wniósł o jej przyjęcie do rozpoznania ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne tj., czy wobec treści wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r., C- 396/24, należy interpretować go w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, gdyż w uchwale Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 stwierdzono, że „jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron". Tymczasem z przytoczonego wyżej orzeczenia TSUE wynika, że w tego typu sprawach winno się stosować teorię salda.

15 Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazał również na potrzebę wykładni art. 410 w zw. z art. 405 i art. 385¹ § 1 i § 2 k.c. oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w zakresie, w jakim przepisy te odnoszą się do zasad rozliczeń stron nieważnej umowy kredytu hipotecznego (tj. do zastosowania tzw. teorii dwóch kondykcji albo teorii salda), w szczególności w kontekście orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

16 Skarżący ten sam problem przedstawił jednocześnie jako zagadnienie prawne oraz potrzebę wykładni przepisu prawnego. Potrzeba wykładni przepisu prawa zachodzi, gdy zakres jakiegoś pojęcia w przepisie nie jest jasny. Natomiast zagadnienie prawne w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. tym się różni od potrzeby wykładni przepisów prawnych (art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c.), że nie sprowadza się do rozumienia pojęcia użytego w przepisie prawnym. Zagadnienie prawne powstaje, gdy dokonanie prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego wymaga uwzględnienia kilku przepisów, niekiedy regulujących odrębne kwestie. Zagadnienie prawne powstaje zazwyczaj na tle wzajemnej relacji dwóch przepisów, tj. czy jeden nich wyłącza drugi, czy też stosuje się je niezależnie. Oczywiście może się zdarzyć, że po dokonaniu wykładni niejasnego przepisu powstaje zagadnienie prawne związane z wzajemną relacją już wyłożonych przepisów.

17 Teoria salda została odrzucona w punkcie trzecim uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w którym zaakceptowano konkurencyjną tzw. teorię dwóch kondykcji, stwierdzając, że jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. Na podstawie art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie. Wydanie przytoczonego przez skarżącego wyroku przez TSUE nie doprowadziło do ustania związania Sądu Najwyższego przyjętą wcześniej zasadą prawną.

18 Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 398⁹ k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

19 Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodom przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.