Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2026 r., IV KK 391/26

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2026 r., IV KK 391/26

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 Dnia 3 listopada 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Dariusz Świecki

4 w sprawie A. K. skazanego z art. 278 § 1 k.k.

5 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. w dniu 3 listopada 2026 r.

6 kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt VIII Kzw 345/25, zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt XII Ko 2151/25 i umarzającego postępowanie wykonawcze, w przedmiocie zarządzenia wobec A. K. wykonania warunkowo zawieszonej kary ośmiu miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt IV K 982/21, postanowił:

7 uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Uzasadnienie

8 Wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 7 marca 2022 r., sygn. akt IV K 982/21, A. K. został uznany za winnego przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. i skazany za to na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono oskarżonemu na okres próby 3 lat, oddając oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego i zobowiązując go do pisemnego informowania kuratora o przebiegu okresu próby w terminach co 3 miesiące. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 15 marca 2022 r. bez zaskarżenia. W dniu 13 lutego 2023 r. udzielono A. K. upomnienia w związku z uchylaniem się od dozoru kuratora.

9 Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach, postanowieniem z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt XII Ko 2151/25 (IV K 982/21), na podstawie art. 75 § 2a k.k., zarządził wykonanie kary 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wobec skazanego A. K. przywołanym wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 7 marca 2022 r. Postanowienie to zostało wydane z urzędu, w związku z ustaleniem przez Sąd, że A. K. został skazany na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności na mocy prawomocnego z dniem 4 czerwca 2025 r. wyroku Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt III K 199/25, za popełnienie w okresie od 1 stycznia do 27 maja 2024 r., a zatem w okresie próby, przestępstwa z art. 198 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.

10 Sąd Rejonowy w uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazał, że w niniejszej sprawie ziściła się przesłanka z art. 75 § 2a k.k., albowiem A. K. , pomimo udzielonego mu w dniu 13 lutego 2023 r. pisemnego upomnienia, popełnił przestępstwo, za które został skazany prawomocnym wyrokiem na karę bezwzględnego pozbawienia wolności. Sąd nie znalazł przy tym okoliczności, które pozwoliłyby odstąpić od obligatoryjnego zarządzenia wykonania kary wobec skazanego, a które stanowiłyby szczególne względy, o jakich mowa w powyższym przepisie, zaś termin wskazany w art. 75 § 4 k.k. jeszcze nie minął.

11 Po rozpoznaniu zażalenia skazanego A. K. na to postanowienie, Sąd Okręgowy w Katowicach, postanowieniem z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt VIII Kzw 345/25, uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie wykonawcze w przedmiocie zarządzenia w stosunku do A. K. wykonania warunkowo zawieszonej kary.

12 W części motywacyjnej orzeczenia Sąd odwoławczy wskazał, że podstawę prawną zarządzenia wykonania kary stanowił przepis art. 75 § 2a k.k. Następnie Sąd odwoławczy stwierdził, że w dniu 15 marca 2025 r. upłynął 3-letni okres próby orzeczony w sprawie, natomiast z dniem 15 września 2025 r., zgodnie z brzmieniem art. 75 § 4 k.k. przed nowelizacją, upłynął 6-miesięczny termin do zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności. Sąd odwoławczy zaaprobował przy tym pogląd, że w przypadku fakultatywnego zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności (art. 75 § 2 k.k., art. 75 § 3 k.k.) do zachowania terminu określonego w art. 75 § 4 k.k. konieczne jest uprawomocnienie się postanowienia, w którym zarządzono do wykonania warunkowo zawieszoną karę pozbawienia wolności, bowiem z brzmienia art. 178 § 5 k.k.w. wynika, że postanowienia o zarządzeniu wykonania kary wydane na podstawie art. 75 § 2 i 3 k.k. stają się wykonalne z chwilą uprawomocnienia. W dalszej kolejności Sąd odwoławczy stwierdził, że wprawdzie zaskarżone postanowienie wydano z zachowaniem 6-miesięcznego terminu od upływu okresu próby, to jednak wobec jego nieuprawomocnienia się w okresie, o jakim mowa w art. 75 § 4 k.k., nie było możliwości zarządzenia wykonania wobec skazanego kary i dlatego też koniecznym było uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania wykonawczego w sprawie.

13 Z kasacją od powyższego postanowienia wystąpił Prokurator Generalny, zaskarżając je w całości na niekorzyść skazanego A. K. . Skarżący zarzucił mu: rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 92 k.p.k., art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 98 § 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu przez Sąd Okręgowy wadliwej kontroli odwoławczej orzeczenia Sądu I instancji, w rezultacie której, mimo dostrzeżenia na wstępie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia postanowienia Sądu ad quem, iż Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach zarządził wykonanie wymierzonej wobec A. K. kary 8 miesięcy pozbawienia wolności na podstawie art. 75 § 2a k.k., Sąd odwoławczy przyjął następnie w istocie, iż podstawę zarządzenia tejże kary stanowił przepis o charakterze fakultatywnym, co skutkowało niesłusznym uznaniem, że do postanowienia Sądu Rejonowego znajduje zastosowanie regulacja określona w art. 178 § 5 k.k.w., wobec czego termin przewidziany w art. 75 § 4 k.k. upłynął, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonego postanowienia i umorzeniem postępowania wykonawczego w sytuacji, kiedy rozstrzygnięcie Sądu I instancji zapadło na podstawie art. 75 § 2a k.k. i w terminie określonym w art. 75 § 4 k.k., a zatem stało się wykonalne z chwilą jego wydania, ponieważ Sąd, który je wydał, jak i Sąd powołany do rozpoznania zażalenia, nie wstrzymały jego wykonania, co nadto skutkowało niezasadnym umorzeniem postępowania wykonawczego na podstawie art. 15 § 1 k.k.w.

14 W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach w postępowaniu odwoławczym.

15 Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

16 Kasacja jest oczywiście zasadna w całości, dlatego mogła być rozpoznana na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Podzielić bowiem należało stanowisko jej autora, że zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym naruszeniem przepisów prawa wskazanych w zarzucie kasacji.

17 Lektura uzasadnienia zaskarżonego kasacją orzeczenia prowadzi do wniosku, że pomimo stwierdzenia w jego części, iż Sąd Rejonowy zarządził wykonanie orzeczonej w stosunku do A. K. kary pozbawienia wolności na podstawie art. 75 § 2a k.k., to w istocie jednak, na co wskazuje już dalsza cześć uzasadnienia, Sąd Okręgowy w Katowicach wadliwie przyjął, że postanowienie Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach zostało wydane na podstawie fakultatywnej - art. 75 § 2 lub 3 k.k. Tymczasem zapoznanie się z aktami sprawy wskazuje, że podstawę tę bezsprzecznie stanowił przepis art. 75 § 2a k.k. Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach w podstawie prawnej wydanego postanowienia wyraźnie przywołał przepis art. 75 § 2a k.k. Z treści postanowienia wynika ponadto, że Sąd ten uwzględnił okoliczność, iż w dniu 13 lutego 2023 r. sądowy kurator zawodowy udzielił A. K. pisemnego upomnienia, którego powodem było uchylanie się przez skazanego od dozoru.

18 Zarządzenie wykonania kary miało zatem w sprawie charakter obligatoryjny, co oznacza, że nie znajdował zastosowania przepis art. 178 § 5 k.k.w., statuujący wykonalność postanowień z chwilą uprawomocnienia, gdyż dotyczy on wyłącznie orzeczeń wydanych na podstawie art. 75 § 2 i 3 k.k. W sprawie tej nie doszło przy tym do wstrzymania wykonania orzeczenia. Postanowienie Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 lipca 2025 r. było zatem po myśli art. 9 § 3 k.k.w. wykonalne z chwilą wydania i - co istotne - zapadło w czasie pozwalającym na skuteczne zarządzenie wykonania orzeczonej wobec A. K. kary. Biorąc bowiem pod uwagę, że wyrok Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach o sygn. IV K 982/21, na mocy którego kara ta została zasądzona, uprawomocnił się w dniu 15 marca 2022 r., a orzeczona nim kara została zawieszona na 3-letni okres próby, zarządzenie wykonania kary było dopuszczalne - w myśl art. 75 § 4 k.k. w poprzednim brzmieniu, które należało w sprawie zastosować - do dnia 15 września 2025 r.

19 Podzielić bowiem należało przekonujący pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2013 r., I KZP 3/13, zgodnie z którym postanowienie o zarządzeniu wykonania kary wydane na podstawie art. 75 § 1, § 1a i § 2a k.k. staje się wykonalne z chwilą wydania przed upływem okresu wskazanego w art. 75 § 4 k.k., chyba że sąd wydający postanowienie albo sąd powołany do rozpoznania zażalenia wstrzyma jego wykonanie; w wypadku takiego wstrzymania wykonanie postanowienia może nastąpić dopiero po jego uprawomocnieniu, o ile nastąpi przed upływem terminu do zarządzenia wykonania kary.

20 Sąd odwoławczy w rezultacie wadliwie przeprowadzonej kontroli instancyjnej, mimo, że dostrzegł na wstępie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia wydanego orzeczenia, że Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach zarządził wykonanie wymierzonej wobec A. K. kary pozbawienia wolności na podstawie art. 75 § 2a k.k., to następnie przyjął jednak w istocie, iż podstawą zarządzenia tejże kary był przepis o charakterze fakultatywnym (art. 75 § 2 lub 3 k.k.), co skutkowało niesłusznym uznaniem, że do postanowienia Sądu Rejonowego znajduje zastosowanie wspomniany art. 178 § 5 k.k.w., wobec czego termin przewidziany w art. 75 § 4 k.k. miał upłynąć, co z kolei doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania wykonawczego.

21 Tymczasem - jak już wspomniano - postanowienie wydane na podstawie art. 75 § 2a k.k. staje się wykonalne z chwilą wydania, chyba że sąd wydający postanowienie albo sąd powołany do rozpoznania zażalenia wstrzyma jego wykonanie. W przypadku zatem postanowienia wydanego na podstawie art. 75 § 2a k.k., sześciomiesięczny termin przewidziany w art. 75 § 4 k.k. liczony od końca okresu próby, po upływie którego nie jest możliwe zarządzenie wykonania, kary, jest co do zasady zachowany, jeżeli przed jego upływem orzeczenie to zostało wydane, nawet jeżeli uprawomocniło się po upływie tego terminu (por. np. postanowienie SN z dnia 23 czerwca 2022 r., III KK 259/22).

22 W sprawie niniejszej nie wstrzymano wykonania postanowienia Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 lipca 2025 r. o sygn. akt XII Ko 2151/25 przed rozpoznaniem zażalenia, a zatem przewidziany w art. 75 § 4 k.k. w poprzednim brzmieniu sześciomiesięczny termin został zachowany, ponieważ orzeczenie o zarządzeniu wykonania kary zostało wydane przed dniem 15 września 2025 r., tj. przed upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

23 Stwierdzone przez Sąd Najwyższy uchybienie, jakiego dopuścił się Sąd Okręgowy w Katowicach uznać należy za rażące i mające istotny wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, albowiem w jego następstwie doszło do niezasadnego umorzenia prowadzonego postępowania wykonawczego. Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W postępowaniu ponownym Sąd ten uwzględni powyższe zapatrywania prawne.

24 Z tych wszystkich względów orzeczono jak na wstępie.