Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2026 r., IV KK 286/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2026 r., IV KK 286/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 6 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Andrzej Stępka (przewodniczący, sprawozdawca)

4 SSN Waldemar Płóciennik

5 SSN Marek Pietruszyński

6 po rozpoznaniu w dniu 6 października 2026 r. na posiedzeniu w sprawie J. W. skazanego z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. kasacji Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego od prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2025 r. o sygnaturze akt III K 1006/25, uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.

7 Marek Pietruszyński Andrzej Stępka Waldemar Płóciennik

Uzasadnienie

8 J. W. został oskarżony o to, że w okresie od 13 listopada 2023 r. do 26 marca 2025 r. w G. posiadał na nośnikach danych w celu rozpowszechniania oraz rozpowszechniał treści pornograficzne z udziałem małoletnich, tj. o przestępstwo z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

9 Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2025 r., o sygnaturze akt III K 1006/25, uznano oskarżonego J. W. za winnego popełnienia tego czynu, czym wyczerpał znamiona przestępstwa z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. - i za to na podstawie art. 202 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., przy zastosowaniu art. 37b k.k. w zw. z art. 34 § 1 i § 1a pkt 1 k.k. oraz art. 35 § 1 k.k. skazano go na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności polegającą na obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym. Na podstawie art. 43a § 3 k.k. orzeczono wobec oskarżonego świadczenie pieniężne w wysokości 10.000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, a na podstawie art. 41 § 1a pkt 2 k.k. orzeczono wobec niego środek karny w postaci zakazu zajmowania wszelkich stanowisk, wykonywania wszelkich zawodów i działalności związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi na okres 3 lat. Orzeczono również o przepadku dowodów rzeczowych oraz opłatach i kosztach sądowych.

10 Ponieważ wyrok nie został zaskarżony przez żadną ze stron, uprawomocnił się w pierwszej instancji z dniem 24 grudnia 2025 r.

11 Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny wniósł kasację od tego wyroku, zaskarżając go w całości na niekorzyść J.W.

12 Na podstawie art. 523 § 1 k.p.k. oraz art. 526 § 1 k.p.k. i art. 537 § 1 i § 2 k.p.k. zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 343 § 6 i 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 2 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwego wniosku prokuratora o skazanie J.W. bez przeprowadzenia rozprawy za popełnienie przestępstwa z art. 202 § 3 k.k. w zw. z art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., mimo, iż wniosek ten nie zawierał propozycji obligatoryjnego z mocy art. 41a § 2 k.k. orzeczenia wobec oskarżonego zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności, podczas gdy stosownie do treści powołanego przepisu art. 41a § 2 k.k., orzeczenie tego środka karnego było w tym przypadku obligatoryjne, co skutkowało wydaniem wyroku również z rażącą i mającą istotny wpływ na jego treść obrazą wskazanego przepisu prawa materialnego.

13 Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

14 Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się być w sposób oczywisty zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie przepisu art. 535 § 5 k.p.k. i uwzględnienia w całości.

15 Zgodnie z art. 41a § 2 k.k., sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób - również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego. Art. 41a § 2 k.k. został zmieniony przez art. 1 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2022 r., poz. 2600) i wszedł w życie w tym brzmieniu z dniem 1 października 2023 r. – podczas gdy przestępstwo przypisane skazanemu miało miejsce w okresie od 13 listopada 2023 r. do 26 marca 2025 r., a więc już w okresie jego obowiązywania.

16 Sąd rozpoznający sprawę, uznając J. W. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 202 § 3 k.k. i art. 202 § 4a k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., stanowiącego przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, a także wymierzając mu karę bezwzględnego pozbawienia wolności, niezależnie od tego, że nastąpiło to w trybie art. 37b k.k., stosownie do treści przywołanego wyżej art. 41a § 2 k.k., zobowiązany był do orzeczenia względem niego środka karnego w postaci zakazu przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

17 Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego jednoznacznie wynika, że przesłanka zastosowania zakazu przewidzianego w art. 41 § 1a pkt 2 k.k. wchodzi w grę w razie skazania za którekolwiek z przestępstw określonych w rozdziale XXV Kodeksu karnego, a więc także za przestępstwo pornografii z udziałem małoletniego z art. 202 § 4a k.k. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2024 r., III KK 57/24, LEX nr 3719687). Nie było wystarczające ograniczenie się do orzeczenia zakazu z art. 41 § 1a pkt 2 k.k., skoro ustawa wymagała obligatoryjnego orzeczenia dwóch rodzajów środków karnych. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie przez sąd przepisu o charakterze obligatoryjnym musi skutkować uznaniem, iż takie uchybienie ma charakter rażący i w sposób istotny wpłynęło na treść wydanego w sprawie wyroku. Brak obligatoryjnego rozstrzygnięcia w przedmiocie środków karnych stanowi rażącą obrazę art. 41a § 2 k.k. Użycie przez ustawodawcę sformułowania „orzeka” przesądza, że w przypadku zaktualizowania się przesłanek wymienionych w określonym przepisie karnomaterialnym zastosowanie środka karnego jest obligatoryjne. O obrazie prawa materialnego można bowiem zasadnie twierdzić m.in. w sytuacji niezastosowania określonego przepisu, gdy jego zastosowanie było obowiązkowe (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 października 2019 r., III KK 30/19, LEX nr 3561491; z dnia 13 lutego 2024 r., III KK 615/23, LEX nr 3672362; z dnia 6 listopada 2023 r., I KK 132/23, LEX nr 3622092).

18 Oznacza to, że aprobując wniosek prokuratora, Sąd Rejonowy w Gliwicach dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa karnego procesowego i materialnego, wskazanych w petitum kasacji. Złożony bowiem przez prokuratora w trybie art. 335 § 2 k.p.k. wniosek został sformułowany z naruszeniem art. 41a § 2 k.k., a jego uwzględnienie przez Sąd doprowadziło do rażącej obrazy tego przepisu prawa karnego materialnego. Przepis art. 343 § 7 k.p.k. obliguje sąd do dokonania kontroli poprawności wniosku złożonego w trybie art. 335 k.p.k., zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Kontrola, o której mowa, odnosi się nie tylko do zasadniczej kwestii sprawstwa czynu przez określoną osobę, ale do wszystkich istotnych okoliczności jego popełnienia, w tym mających znaczenie dla jego oceny prawnej (por. wyrok SN z dnia 28 października 2021 r., IV KK 334/21, LEX nr 3520694).

19 Reasumując, brak spełnienia przesłanek z art. 335 § 2 k.p.k. w zw. z art. 343 § 6 i § 7 k.p.k. umożliwiających wydanie orzeczenia na posiedzeniu, nie pozwalał Sądowi na uwzględnienie wniosku prokuratora. Sąd powinien był dostrzec i zasygnalizować stronom dostrzeżone przez siebie uchybienia, nie mógł jednak uwzględnić wniosku pozostającego w sprzeczności z konkretnym przepisem prawa karnego materialnego. Skoro jednak tego nie uczynił, to tym samym dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku (art. 523 § 1 k.p.k.) naruszenia przepisów prawa karnego procesowego, a w konsekwencji przepisu prawa karnego materialnego, wskazanego w zarzucie kasacyjnym.

20 W rezultacie, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego wniesioną na niekorzyść skazanego, na mocy art. 537 § 2 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.

21 Marek Pietruszyński Andrzej Stępka Waldemar Płóciennik