Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., II KK 458/26

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2026 r., II KK 458/26

Sentencja

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

1 Dnia 14 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w składzie:

3 SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący)

4 SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (sprawozdawca)

5 SSN Eugeniusz Wildowicz

6 w sprawie D.C., skazanego za czyn z art. 209 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 14 października 2026 r., w trybie art. 535 § 5 k.p.k., kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego, od wyroku Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 21 listopada 2025 r., II K 1059/24, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

7 Rejonowemu w Otwocku do ponownego rozpoznania.

8 Małgorzata Wąsek-Wiaderek Andrzej Tomczyk Eugeniusz Wildowicz

Uzasadnienie

9 Wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 21 listopada 2025 r., II K 1059/24, D.C. został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 11 czerwca 2024 r. uchylał się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego względem małoletniej G.C., określonego w wysokości 450 zł miesięcznie wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku, III RC 265/15, przy czym łączna wysokość powstałych na skutek tego zaległości przekracza równowartość trzech świadczeń okresowych, to jest za winnego czynu z art. 209 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Powyższy wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się.

10 Kasację od tego wyroku, w trybie art. 521 § 1 k.p.k., na korzyść skazanego, wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który zaskarżył go w całości i zarzucił „rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k., poprzez wydanie w dniu 21 listopada 2025 r. wyroku skazującego za czyn z art. 209 § 1 k.k., popełniony w okresie od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 11 czerwca 2024 r., podczas gdy za tożsamy występek, popełniony na szkodę tej samej małoletniej G.C., zamykający się w granicach od dnia 2 kwietnia 2022 r. do dnia 29 sierpnia 2022 r. i od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 29 marca 2023 r. oskarżony został już uprzednio prawomocnie skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie o sygn. akt II K 691/23, co ostatecznie doprowadziło do tożsamości czynu za okres od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 29 marca 2023 r.” i wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 20 maja 2024 r., II K 691/23 (k. 91 akt II K 691/23) oraz uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Otwocku do ponownego rozpoznania.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

12 Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co umożliwiło jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

13 Oczywista zasadność kasacji wynika z oczywistości uchybienia w niej wskazanego, którym było skazanie D.C. po raz drugi za ten sam okres przestępstwa niealimentacji, gdy czasokresy popełnionych przestępstw przypisanych mu w dwóch różnych wyrokach skazujących fragmentarycznie nachodziły na siebie. Trzeba jednak zauważyć, że nie jest to sytuacja, w której doszłoby do naruszenia art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. Orzekanie bowiem przez sąd, gdy postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone oznaczałoby zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. – co wykluczył sam Rzecznik Praw Obywatelskich w uzasadnieniu kasacji. W orzecznictwie trafnie podnosi się, że w wypadku przestępstw wielokrotnych, do których należy występek niealimentacji, nie ma stanu rzeczy osądzonej, jeśli uprzednie prawomocne skazanie dotyczy tylko fragmentu przypisanego później czynu. Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresie nieobjętym prawomocnym skazaniem jest już nowym czynem przestępnym, pociągającym dalszą odpowiedzialność karną, przy czym granice czasowe kolejnego przestępstwa powinny być dokładnie określone, z uwzględnieniem treści poprzedniego wyroku skazującego (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dni: 6 maja 2002 r., V KK 10/02; 26 kwietnia 2018 r., IV KK 149/18; 28 grudnia 2021 r., V KK 624/21). W tej sprawie doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, w tym wskazanego w kasacji art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k. oraz przepisów obligujących sąd do podjęcia wszelkich czynności mających na celu wyjaśnienie sprawy, prowadzących do prawidłowego sformułowania wyroku.

14 Z akt niniejszej sprawy oraz z akt sprawy II K 691/23 jednoznacznie wynika, że oprócz wyroku zaskarżonego kasacją w tej sprawie, wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Otwocku z dnia 20 maja 2024 r., II K 691/23, D.C. został uznany za winnego tego, że w okresie od dnia 2 kwietnia 2022 r. do dnia 29 sierpnia 2022 r. i od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 29 marca 2023 r. uchylał się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem małoletniej G.C., określonego w wysokości 450 złotych miesięcznie prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Otwocku, III RC 256/15, przy czym łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości przekraczała równowartość trzech świadczeń okresowych, tj. za czyn z art. 209 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 2 lat ograniczenia wolności, z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. W zaistniałej sytuacji D.C. został dwukrotnie skazany za przestępstwo niealimentacji popełnione na szkodę tego samego uprawnionego – małoletniej G.C., wynikające z tego samego tytułu alimentacyjnego, tj. wyroku ze sprawy III RC 256/15. Pierwszy chronologicznie z wydanych wyroków karnych (II K 691/23) obejmuje okres od dnia 2 kwietnia 2022 r. do dnia 29 sierpnia 2022 r. i od dnia 28 grudnia 2022 r. do dnia 29 marca 2023 r., zaś drugi (II K 1059/24) odnosi się do okresu od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 11 czerwca 2024 r. W rezultacie część okresu uchylania się od świadczeń alimentacyjnych, przypisana temu samemu sprawcy na mocy chronologicznie drugiego wyroku, konkretnie w granicach od dnia 13 lutego 2023 r. do dnia 29 marca 2023 r., w całości została już objęta skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio i prawomocnie zakończonej. Z akt spawy wynika, że ww. uchybienie było następstwem omyłki sędziego referenta, który nie pozyskał do akt wszystkich uprzednio wydanych wyroków skazujących oskarżonego za niealimentację. Nie czyniąc tego, Sąd meriti nie dopełnił ustawowego obowiązku wszechstronnej weryfikacji okoliczności sprawy i w efekcie dopuścił się zaniechania poczynienia prawidłowych ustaleń w przedmiocie całej faktycznej i prawnej sytuacji oskarżonego, a w konsekwencji nieprawidłowo ustalił okres niealimentacji za jaki D.C. mógł zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej w tej sprawie.

15 Przeprowadzając postępowanie ponownie, Sąd Rejonowy wnikliwie przeanalizuje możliwość przypisania D.C. przestępstwa niealimentacji w konkretnych okresach, uwzględniając wyrok zapadły w sprawie II K 691/23 Sądu Rejonowego w Otwocku, jak również ewentualne inne wyroki skazujące, o ile zostały wydane.

16 Mając na względzie powyższe okoliczności, należało orzec jak w sentencji. Małgorzata Wąsek-Wiaderek Andrzej Tomczyk Eugeniusz Wildowicz