Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2012 r., II CSK 16/12

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2012 r., II CSK 16/12

Tekst

1 Sygn. akt II CSK 16/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 22 listopada 2012 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Antoni Górski (przewodniczący)

5 SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

6 SSN Maria Szulc

7 w sprawie z powództwa W. M.

8 przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko - Własnościowej "J." z siedzibą w P.

9 o zapłatę,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 listopada 2012 r.,

11 skargi kasacyjnej powódki

12 od wyroku Sądu Apelacyjnego

13 z dnia 1 września 2011 r.,

14 1. oddala skargę kasacyjną;

15 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 3600

16 (trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów

17 postępowania kasacyjnego.

18 2

Uzasadnienie

19 Powódka - W. M. wnosiła o zasądzenie od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko - Własnościowej „J.” w P. kwoty 3.039.310 zł obejmującej zwrot wartości wygasłego własnościowego prawa lokalowego w odniesieniu do dwóch lokali użytkowych, znajdujących się w budynku należącym do pozwanej spółdzielni. W związku z pożarem w tym budynku prawo to wygasło i powódka powinna otrzymać należność stanowiącą wartość rynkową tego prawa. Powódka wywodziła roszczenie z art. 171

20 ust. 1, 2 i art. 4711

21 ustawy z dnia

22 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, Dz. U. z 2003 r., nr 119, poz. 1116 ze zm., dalej - „u.s.m.”).

23 Sąd Okręgowy zasądził od pozwanej spółdzielni na rzecz pozwanej kwotę 2.630.630 zł z odsetkami, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo, ustalając następujący stan faktyczny.

24 Powódka nabyła w pozwanej Spółdzielni dwa własnościowe prawa do lokalu użytkowego (w 2002 i 2005 r.). W październiku 2002 r. przyjęta została w poczet członków Spółdzielni. W dniu 4 czerwca 2006 r. wybuchł pożar w pawilonie handlowym, w którym znajdowały się dwa lokale użytkowe; w wyniku pożaru zniszczeniu uległa większa część budynku, w tym też należące do powódki lokale. W karnym postępowaniu przygotowawczym ustalono, że do pożaru doszło na skutek działania sił przyrody, tj. wystąpienia siły wyższej. Przed wystąpieniem z pozwem powódka bezskutecznie żądała od Spółdzielni ustanowienie odrębnej własności lokalu, a także żądała odbudowy zniszczonego obiektu handlowego. Sąd Okręgowy przyjął, że spółdzielcze własnościowe prawo do dwóch lokali wygasło w dniu 4 czerwca 2006 r. w wyniku zniszczenia części budynku. Do chwili pożaru obowiązywał przepis art. 171

25 u.s.m. określający obowiązki stron umowy

26 o ustanowienie omawianego prawa rzeczowego. Według Sądu Okręgowego, roszczenie powódki znajduje swoje uzasadnienie w treści art. 1711 u.s.m., zgodnie

27 z którym w razie wygaśnięcia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, spółdzielnia wypłaca uprawnionej wartość rynkową lokalu. Wartość tę biegły ocenił na kwotę 2.630.630 zł i taka kwota została zasądzona na rzecz powódki. W ocenie 3

28 Sądu Okręgowego, przepis art. 1711

29 u.s.m. nie wyklucza skuteczności

30 wynikającego z niego roszczenia także w razie fizycznego zniszczenia budynku. Sąd Apelacyjny uwzględnił częściowo apelację pozwanej spółdzielni i zmniejszył zasądzoną od niej kwotę do sumy 378.232,07, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo i apelację (pkt I i II wyroku). W ocenie sądu drugiej instancji, podstawą roszczenia powódki nie mógł być przepis art. 1711 u.s.m.,

31 ponieważ uzależnia on skuteczność tego roszczenia od fizycznego bytu lokalu objętego spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu. Natomiast właściwą podstawą prawną żądania powódki mogły być przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.), skoro pozwana Spółdzielnia otrzymała świadczenia odszkodowawcze od ubezpieczyciela w związku z pożarem jej budynku. Po odjęciu od kwoty uzyskanego odszkodowania wydatków na usunięcie skutków pożaru, kwota 384.538,50 zł stanowi już bezpodstawne wzbogacenie w majątku pozwanej kosztem m.in. majątku powódki i podlega zwrotowi na podstawie art. 405 k.c. W związku z tym, że w spalonym budynku znajdował się jeszcze lokal należący do innego członka spółdzielni (o pow. 14,3 m2

32 ), a powódce przypadała powierzchnia

33 stanowiąca ok. 98,36% całej powierzchni wszystkich lokali, w takim też stosunku powinna być rozdzielona wspomniana kwota bezpodstawnego wzbogacenia między powódką i innego członka Spółdzielni. W konsekwencji Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanej kwotę 378.232,07 zł, tj. 98,36 % od sumy 384.538.50. W skardze kasacyjnej powódki podnoszono zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 1711

34 ust. 1 u.s.m. i w zw. z art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. (Dz.U. nr 125, poz. 878), art. 1711

35 u.s.m. w zw. z art. 2 ust. 4 u.s.m., art. 5

36 u.s.m. w zw. z art. 4 u.s.m. i w zw. z art. 417 k.c., art. 1 ust. 3 u.s.m. w zw. z art. 355 § 1 i § 2 k.c. wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony w pkt I i III. Skarżąca wnosiła o uchylenie tego wyroku w części zaskarżonej i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie – o jego uchylenie i przekazanie spawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

37 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

38 Istotnie Sąd Apelacyjny tego wyraźnie nie zaznaczył, ale konsekwencje prawne pożaru w pawilonie handlowym w zakresie ewentualnego roszczenia 4

39 przewidzianego w art. 1711

40 u.s.m. mogły być rozważane przy uwzględnieniu

41 brzmienia tego przepisu w dniu 4 czerwca 2006 r. (Dz.U. nr 2005, nr 122, poz. 1024). Zgodnie z tym przepisem, w wypadku wygaśnięcia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu spółdzielnia obowiązana jest uiścić uprawnionemu wartość rynkową tego prawa. Podnosząc naruszenie przez Sąd Apelacyjny tego przepisu w różnych konfiguracjach z różnymi innymi przepisami ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (pkt 3 – 6 skargi), strona skarżąca stara się bronić stanowiska, że dla prawnego powstania roszczenia wynikającego z art. 1711

42 zd. pierwsze u.s.m. (w brzmieniu poprzednim i obecnym) nie jest niezbędne istnienie fizyczne lokalu użytkowego, będącego substratem ograniczonego prawa rzeczowego w postaci własnościowego prawa do lokalu.

43 Stanowisko takie nie może być uzasadnione.

44 Wykładni takiej przeczy już sama treść art. 1711

45 u.s.m. i prawna konstrukcja

46 omawianego prawa rzeczowego. W przepisie tym wyraźnie chodzi o sytuację, w której własnościowe prawo do lokalu spółdzielczego, przysługujące członkowi spółdzielni mieszkaniowej, gaśnie jako prawo na rzeczy cudzej a spółdzielnia (właściciel budynku obciążonego tym prawem) może po wygaśnięciu prawa dysponować (rozporządzać) przedmiotem wygasłego prawa w formie dostępnej każdemu właścicielowi. Dysponowanie (rozporządzenie) także może odnosić się tylko do istniejącego przedmiotu (rzeczy, art. 45 k.c.), a byłemu uprawnionemu służy odpowiedni ekwiwalent stanowiący „wartość rynkową tego prawa”. Ponadto w art. 1711

47 ust. 3 u.s.m. wyraźnie wskazano na to, że warunkiem świadczenia ze strony spółdzielni (wypłaty wartości spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu) jest „opróżnienie lokalu”, a więc lokalu istniejącego (art. 7 ust. 1 u.s.m.). Oznacza to, że do czasu takiego opróżnienia spółdzielnia mieszkaniowa mogłaby wstrzymać ze spełnieniem świadczenia (zarzut dylatoryjny).

48 Należy także stwierdzić, że w odpowiedzi na skargę kasacyjną trafnie wskazywano na rozwiązania prawne poprzedzające obecną regulację art. 1711 u.s.m., które uzależniały powstanie obowiązku zwrotu wartości wygasłego własnościowego prawa do lokalu od istnienia lokalu jako przedmiotu tego prawa 5

49 i efektywnego rozporządzenia nim na rzecz innych podmiotów (s. 8-9 odpowiedzi na skargę).

50 Z przedstawionych względów należało oddalić skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną (art. 39815

51 k.p.c.) i orzec o kosztach postępowania kasacyjnego

52 (art. 98 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c.).