Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2026 r., II CSKP 334/25

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2026 r., II CSKP 334/25

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 12 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Dariusz Pawłyszcze

4 na posiedzeniu niejawnym 12 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Bank w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 listopada 2023 r., I ACa 244/23, w sprawie z powództwa J. P. i J. P.1

5 przeciwko Bank w W. o ustalenie i zapłatę,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2025 r., I CSK 1608/24, i odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Bank w W. łącznie na rzecz J. P. i J. P.1 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu.

Uzasadnienie

8 Wyrokiem z 26 października 2022 r., I C 272/20, Sąd Okręgowy Bydgoszczy ustalił nieważność umowy kredytu i zasądził od pozwanego banku łącznie na rzecz powodowych kredytobiorców 257 087,55 zł z odsetkami tytułem zwrotu spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych.

9 Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację pozwanego banku.

10 Sąd drugiej instancji ustalił, że 25 kwietnia 2008 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (CHF) na sumę 280 688 zł, która po wypłaceniu została przeliczona na CHF kursem kupna według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku w dniu wypłaty danej transzy kredytu. Kredytobiorcy zobowiązali się spłacić w złotych, w miesięcznych ratach, wyrażoną w CHF sumę kredytu z odsetkami, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w banku w dniu płatności raty kredytu.

11 Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron, lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.

12 Sąd Apelacyjny podkreślił, że konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy jest przyjęcie zasadności żądania zwrotu kwot, jakie kredytobiorcy świadczyli w jej wykonaniu (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.). Wobec skutecznego skorzystania przez nich z mechanizmów ochrony konsumenckiej przewidzianych w art. 385¹ § 1 k.c., odpadła podstawa prawna wzajemnych świadczeń, a co za tym idzie - świadczenia obu stron spełnione w oparciu o nieważną umowę stały się nienależne. Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występowanie istotnych zagadnień prawnych:

13 1) czy możliwe jest przesłankowe ustalenie nieważności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej wskutek uznania przez Sąd, że postanowienia umowy kredytu dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej przez odesłanie do tabeli kursowej stosowanej przez bank są sprzeczne z ustawą, zasadami współżycia społecznego lub abuzywne, jeżeli po ich usunięciu treść umowy nie wykracza poza granice swobody umów w rozumieniu art. 353¹ k.c. ani nie jest sprzeczna z treścią art. 69 ust. 1 i 2 pr. bank.;

14 2) czy art. 358 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 24 stycznia 2009 r. może zostać zastosowany, jako przepis dyspozytywny w miejsce postanowień umowy i regulaminu wyeliminowanych ze stosunku prawnego z powodu ich nieważności lub abuzywności.

15 Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r., I CSK 1608/24, Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną do rozpoznania.

16 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

17 Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone. Także skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie podważał niedozwolonego charakteru sposobu przeliczania złotych na CHF i odwrotnie.

18 Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże, to do oceny umowy tej stosuje się uchwałę składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (ONSC 2014, nr 12, poz. 118), która do rangi zasady prawnej podniosła następujące tezy:

19 1) w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, iż miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;

20 2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

21 Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym), uniemożliwiają uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie.

22 Na podstawie art. 385² k.c. dla stosowania art. 385¹ k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany nieważnej umowy lub stanu prawnego, chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.

23 Przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyjęcie skargi zagadnienia prawne już w chwil wydania postanowienia o przyjęciu nie stanowiły istotnych zagadnień, gdyż były już przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym wiążącej Sąd Najwyższy z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Zarazem nie zachodzą okoliczności określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c. Dlatego Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego zmienił postanowienie z 24 kwietnia 2025 r., I CSK 1608/24 i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

24 Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.