Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 231/24

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2026 r., II CSKP 231/24

Sentencja

POSTANOWIENIE

1 13 października 2026 r.

2 Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:

3 SSN Tomasz Szczurowski

4 na posiedzeniu niejawnym 13 października 2026 r. w Warszawie na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 czerwca 2022 r., I ACa 335/21, w sprawie z powództwa P.Z. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę i ustalenie,

1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2024 r. w ten sposób, że odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania;

2. zasądza od Banku Spółki Akcyjnej w W. na rzecz P.Z. kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.

Uzasadnienie

7 Wyrokiem z 14 czerwca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach oddalił apelacje obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 19 lutego 2021 r. oraz wzajemnie zniósł między stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny nr […] z 17 czerwca 2008 r., zawarta między P.Z. a Bankiem, jest nieważna, oddalił natomiast powództwo o zapłatę. Sąd Apelacyjny przyjął, że udzielony powodowi kredyt w kwocie 182 000 zł był kredytem indeksowanym do franka szwajcarskiego. Postanowienia umowy i regulaminu odsyłały przy uruchomieniu kredytu i przy jego spłacie do kursów kupna i sprzedaży CHF określanych w tabelach kursowych banku, nie wskazując obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów ich ustalania. Sąd drugiej instancji uznał te postanowienia za niedozwolone, a po ich wyeliminowaniu stwierdził brak możliwości dalszego wykonywania umowy. Nie znalazł także podstaw do zastąpienia mechanizmu umownego innym sposobem oznaczania kursu, w szczególności kursem średnim NBP. Apelacja powoda w zakresie żądania zapłaty została oddalona, ponieważ dochodził on zwrotu świadczeń w CHF, podczas gdy ustalono, że świadczenia spełniał w złotych polskich.

8 Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej jego apelację. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł na przesłankach określonych w art. 398⁹ § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. W ramach art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący przedstawił sześć grup pytań. Dotyczyły one: po pierwsze, znaczenia uchwały Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22 (OSNC 2022, Nr 11, poz. 109), dla określenia wymagalności roszczeń kredytobiorcy i kredytodawcy w sytuacji, w której sąd przyjął nieważność umowy; po drugie, możliwości uzupełnienia stosunku prawnego po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień kursowych przez zastosowanie przepisów dyspozytywnych, w szczególności art. 358 § 2 k.c., art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, art. 24 ustawy o Narodowym Banku Polskim, art. 41 Prawa wekslowego albo art. 65 k.c.; po trzecie i czwarte, obowiązku uwzględniania zasady proporcjonalności przy ocenie skutków abuzywności oraz zgodności skutku w postaci upadku umowy z celami dyrektywy 93/13; po piąte, znaczenia motywów konsumenta występującego o ustalenie nieważności umowy po zmianie kursu CHF oraz ewentualnej możliwości zastosowania art. 357¹ k.c.; po szóste, zakresu odstraszającego skutku orzeczenia w rozmaitych wariantach faktycznych dotyczących ekonomicznej opłacalności kredytu i zachowania kredytobiorcy w okresie wykonywania umowy.

9 Powołując art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c., pozwany wskazał natomiast na potrzebę wykładni art. 385¹ § 1 k.c. w związku z art. 65 § 1 i 2 k.c., pytając, czy pojęcie postanowienia umownego należy rozumieć w taki sposób, że stwierdzenie abuzywności jednego elementu klauzuli prowadzi do eliminacji całej jednostki redakcyjnej, czy też możliwe jest usunięcie jedynie części objętej wadliwością. Drugie zagadnienie interpretacyjne dotyczyło art. 358 § 2 k.c. i możliwości wykorzystania tego przepisu do zastąpienia zakwestionowanego sposobu ustalania kursu w umowie zawartej przed wejściem tego przepisu w życie.

10 Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a na wypadek przyjęcia skargi - o jej oddalenie i zasądzenie kosztów.

11 Postanowieniem z 26 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy przyjął skargę kasacyjną pozwanego do rozpoznania.

12 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

13 W sprawie zastosowanie znajduje art. 20 ustawy z 29 maja 2026 r.

14 o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. z 2026 r. poz. 985), obowiązującej od 7 sierpnia 2026 r. Stosownie do art. 20 ust. 1 tej ustawy, jeżeli przed dniem jej wejścia w życie przyjęto do rozpoznania skargę kasacyjną kredytodawcy, Sąd Najwyższy może zmienić postanowienie o przyjęciu skargi i odmówić jej przyjęcia, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości albo wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, a zarazem nie zachodzą przesłanki określone w art. 398⁹ § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.

15 Przesłanki te należy oceniać według stanu istniejącego w chwili ponownego dokonywania przedsądu. W szczególności znaczenie ma rozwój orzecznictwa po wydaniu wcześniejszego postanowienia o przyjęciu skargi. Jeżeli problem prawny został w międzyczasie autorytatywnie rozstrzygnięty, odpada publicznoprawna potrzeba merytorycznego rozpoznania skargi, o ile nie zachodzi nieważność postępowania albo skarga nie jest oczywiście uzasadniona.

16 W aktualnym stanie orzecznictwa przedstawione przez skarżącego zagadnienia nie uzasadniają rozpoznawania skargi kasacyjnej.

17 Pierwsze z pytań przedstawionych jako istotne zagadnienie prawne, dotyczące wymagalności roszczeń stron, nie pozostaje w związku z wynikiem niniejszego postępowania. Żądanie powoda o zapłatę zostało oddalone przez Sąd Okręgowy, a apelacja powoda od tego rozstrzygnięcia została oddalona. Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego jedynie w części oddalającej jego własną apelację. W konsekwencji określenie chwili wymagalności roszczeń restytucyjnych którejkolwiek ze stron nie jest zagadnieniem, od którego zależy rozstrzygnięcie skargi pozwanego. Istotne zagadnienie prawne musi pozostawać w związku z podstawą faktyczną i prawną zaskarżonego orzeczenia oraz mieć znaczenie dla wyniku sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, oraz z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151).

18 Nie zachowuje aktualności także problem dotyczący zastąpienia niedozwolonego mechanizmu kursowego innym sposobem ustalenia kursu waluty. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), mającą moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy przesądził, że w razie uznania postanowienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego dotyczącego sposobu określania kursu waluty obcej za niedozwolone i niewiążące nie można przyjąć, iż jego miejsce zajmuje inny sposób określenia kursu wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Jednocześnie przyjęto, że jeżeli nie jest możliwe ustalenie wiążącego strony kursu waluty obcej, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Rozstrzygnięcie to odpowiada wprost zasadniczej części drugiego zagadnienia podniesionego przez skarżącego i usuwa potrzebę kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.

19 Nie prowadzą do odmiennego wniosku pytania odwołujące się do zasady proporcjonalności, trwałości umowy oraz odstraszającej funkcji dyrektywy 93/13. Są one sformułowane na wysokim poziomie ogólności i w istocie zmierzają do ponownego zakwestionowania skutków prawnych stwierdzenia abuzywności mechanizmu przeliczeniowego. Skutki te zostały jednak wyjaśnione zarówno w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jak i Sądu Najwyższego. W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH, Trybunał przypomniał, że sąd krajowy co do zasady nie jest uprawniony do zmiany treści nieuczciwego warunku w celu utrzymania umowy, a eliminacja jedynie elementu warunku jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne mogące podlegać samodzielnej ocenie, i nie prowadzi do zmiany istoty warunku. Wcześniej, w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, Trybunał wskazał, że możliwość dalszego obowiązywania umowy bez nieuczciwego warunku podlega ocenie na podstawie prawa krajowego i według kryterium obiektywnego. Na gruncie prawa krajowego zagadnienie to zostało następnie jednoznacznie rozstrzygnięte uchwałą III CZP 25/22.

20 Nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego również pytanie, czy na ocenę skutków abuzywności powinien oddziaływać późniejszy wzrost kursu CHF albo motyw konsumenta występującego z powództwem. Oceny nieuczciwego charakteru warunku dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., przyjął, że należy uwzględnić okoliczności istniejące w chwili zawarcia umowy, które przedsiębiorca mógł wówczas znać i które mogły wpływać na przyszłe wykonywanie umowy. Analogiczne założenie wynika z art. 385² k.c. i zostało utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała składu siedmiu sędziów z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Późniejsza zmiana kursu waluty ani ekonomiczna motywacja konsumenta nie tworzą zatem samodzielnego problemu prawnego odnoszącego się do przesłanek abuzywności. Skarżący nie wykazał też, aby art. 357¹ k.c. stanowił w okolicznościach niniejszej sprawy normatywną alternatywę dla skutków wynikających z art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13.

21 Szósta grupa pytań, dotycząca zakresu odstraszającego skutku orzeczenia przy założeniu rozmaitych wariantów ekonomicznych i zachowań kredytobiorcy, nie ma cech jednego, abstrakcyjnego zagadnienia prawnego. Jest to zespół hipotez faktycznych odnoszących się do opłacalności poszczególnych wariantów finansowania, późniejszego salda kredytu i zachowania stron. Część z tych założeń nie odpowiada przy tym podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny przyjął, że wybór przez powoda jednego z wariantów oferowanych przez bank nie stanowił indywidualnego uzgodnienia postanowień kursowych, a pozwany nie wykazał istnienia rzeczywistego wpływu powoda na ich treść. W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 k.p.c.), a podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398³ § 3 k.p.c.). Nie została również wykazana potrzeba wykładni przepisów prawnych w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 2 k.p.c. Powołanie się na tę przesłankę wymaga przedstawienia rzeczywistych, poważnych wątpliwości interpretacyjnych albo rozbieżności w orzecznictwie wynikających z odmiennej wykładni określonego przepisu, a także wykazania, że ich usunięcie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lutego 2020 r., V CSK 351/19, LEX nr 3221473).

22 Pierwsza wskazana przez skarżącego wątpliwość - dotycząca możliwości wyeliminowania jedynie części postanowienia umownego - została w istotnym zakresie wyjaśniona w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH. Ponadto uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że postanowienie umowy lub wzorca umowy kredytu indeksowanego albo denominowanego, określające sposób wyznaczania kursu na podstawie średniego kursu NBP korygowanego o marżę banku, podlega ocenie co do abuzywności wyłącznie jako całość. Uchwała ta odnosi się do szczególnego mechanizmu kursowego, jednak wraz z wyrokiem C-19/20 usuwa sygnalizowaną przez skarżącego ogólną wątpliwość co do kryteriów podziału klauzuli na elementy podlegające odrębnej kontroli. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny nie stwierdził zresztą istnienia w kwestionowanych postanowieniach odrębnego, obiektywnego elementu kursowego możliwego do pozostawienia w mocy; przeciwnie, ustalił, że kurs był wyznaczany w tabelach banku bez wskazania w umowie weryfikowalnych kryteriów.

23 Druga z wątpliwości interpretacyjnych, dotycząca zastosowania art. 358 § 2 k.c. do zastąpienia abuzywnego mechanizmu kursowego, również nie istnieje już w aktualnym stanie orzecznictwa. Uchwała III CZP 25/22 wykluczyła zastąpienie niedozwolonego sposobu określania kursu innym sposobem wynikającym z przepisów prawa lub zwyczajów. Niezależnie od tego Sąd Apelacyjny trafnie zwrócił uwagę, że umowa została zawarta 17 czerwca 2008 r., natomiast przepis art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu, na które powołuje się skarżący, wszedł w życie później. Nie przedstawiono regulacji intertemporalnej, która uzasadniałaby wykorzystanie tego przepisu do sanowania mechanizmu ustalonego w chwili zawarcia umowy. Nie zachodzi także przesłanka określona w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. Oczywista zasadność skargi występuje wtedy, gdy kwalifikowane naruszenie prawa i jego wpływ na wynik sprawy są widoczne prima facie, bez potrzeby prowadzenia pogłębionej analizy właściwej dla merytorycznego rozpoznania skargi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Zasadnicze wnioski Sądu Apelacyjnego dotyczące niedopuszczalności zastąpienia abuzywnego mechanizmu kursowego i skutków braku możliwości ustalenia wiążącego kursu odpowiadają obecnie zasadzie prawnej przyjętej w uchwale III CZP 25/22. Pozostała argumentacja skarżącego w istotnej części wymagałaby natomiast przyjęcia założeń faktycznych odmiennych od tych, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Nie pozwala to stwierdzić kwalifikowanego, dostrzegalnego na pierwszy rzut oka naruszenia prawa uzasadniającego przyjęcie skargi do rozpoznania.

24 Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c. w związku z art. 20 ust. 1 ustawy z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego, zmienił postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2024 r. i odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania.

25 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 1¹ i § 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.