Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CSK 41/07

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CSK 41/07

Tekst

1 Sygn. akt III CSK 41/07

POSTANOWIENIE

2 Dnia 22 sierpnia 2007 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie :

4 SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

5 SSN Henryk Pietrzkowski

6 SSN Dariusz Zawistowski

7 w sprawie z wniosku A.A.

8 przy uczestnictwie J.S., J.K. i M.S.

9 o zniesienie współwłasności i dział spadku,

10 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 sierpnia 2007 r.,

11 skargi kasacyjnej wnioskodawczyni

12 od postanowienia Sądu Okręgowego w R.

13 z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt [...],

14 uchyla zaskarżone postanowienie i w zakresie nim objętym przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w R. do ponownego

15 rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

16 2

Uzasadnienie

17 Postanowieniem wstępnym z dnia 26 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w R.

18 stwierdził, że J. i M. małżonkowie S. nabyli przez zasiedzenie z dniem 2 stycznia 1985 r., na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej, własność nieruchomości położonej w R. przy ul. L., składającej się z działek oznaczonych nr 5/1, 5/4, 4/2 i 4/3, o łącznej powierzchni 204 m2

19 , wchodzącej w skład większej nieruchomości (o

20 pow. 764 m2

21 ), dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...].

22 Postanowienie to Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 14 września 2006 r. zmienił tylko o tyle, że stwierdził, iż zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 października 2005 r. Podstawą tego rozstrzygnięcia jest przyjęcie, że małżonkowie S. od dnia 1 października 1975 r., tj. od dnia śmierci J.C. (która wraz ze zmarłym w dniu 27 czerwca 1964 r. jej mężem J.C. była właścicielką całej nieruchomości o pow. 764 m2

23 ) są samoistnymi posiadaczami nieruchomości w złej wierze.

24 Postanowienie Sądu Okręgowego w R. z dnia 14 września 2006 r.

25 zaskarżyła skargą kasacyjną wnioskodawczyni A.A. Podstawą skargi jest naruszenie art. 172 § 2 w zw. z art. 336 i 175 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. a także art. 233 § 1 w zw. z art. 328 § 2 i art. 391 § 1 oraz art. 387 § 1 k.p.c. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 26 kwietnia 2006 r. i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

26 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

27 I. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie uzasadniają jej uwzględnienia.

28 Według art. 3983

29 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie może być zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.), gdyż przepis ten dotyczy oceny dowodów.

30 Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera elementy, które powinno zawierać orzeczenie sądu drugiej instancji wydane co do istoty sprawy i jest możliwa jego ocena w postępowaniu kasacyjnym na skutek zarzutów rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Brak jest więc podstawy do uznania zasadności 3

31 zarzutu tej skargi naruszenia przez zaskarżone postanowienie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

32 Artykuł 387 § 1 k.p.c. stanowi o tym, kiedy sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie wyroku oraz postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, a w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – kiedy sąd drugiej instancji w sprawie rozpoznanej w postępowaniu nieprocesowym sporządza uzasadnienie postanowienia orzekającego co do istoty sprawy i postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu (wymienionego także w uzasadnieniu skargi wraz z okolicznościami nieadekwatnymi do jego treści) jest nieporozumieniem.

33 II. 1. Stwierdzenie nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez oboje małżonków S. „na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej” wskazuje, że Sąd Okręgowy uznał, iż każdy z małżonków był w czasie trwania wspólności ustawowej samoistnym posiadaczem nieruchomości przez czas potrzebny do jej zasiedzenia. Wprawdzie nieruchomość nabyta jest przez zasiedzenie przez jednego z małżonków, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania wspólności ustawowej, ale drugi małżonek nie był przez czas potrzebny do zasiedzenia posiadaczem samoistnym, także staje się składnikiem majątku wspólnego małżonków, lecz w tej sytuacji brak jest podstawy do wymienienia tego drugiego małżonka w sentencji postanowienia stwierdzającego zasiedzenie (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1978 r., III CZP 7/78, OSNCP 1979, nr 9, poz. 153).

34 Rację ma skarżąca, że jeżeli – co w sprawie nie zostało wyraźnie ustalone – obecni współwłaściciele nieruchomości, co do należących do nich udziałów w nieruchomości lub ich części, wywodzą tytuł własności do nieruchomości ze spadkobrania po J. i J. małż. C. (choćby częściowo pośrednio – w drodze nabycia udziału w spadku), to rozpoznawana sprawa jest także sprawą o dział spadków po małż. C. (lub sprawą o częściowy dział, jeżeli poza udziałem w nieruchomości w skład spadków wchodziły inne przedmioty).

35 Także trafnie skarżąca powołała się na niebudzący wątpliwości pogląd, że wniosek spadkobiercy o dział spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość, przerywa bieg zasiedzenia tej nieruchomości (jej części) w stosunku 4

36 do współspadkobiercy, który jest posiadaczem nieruchomości lub jej części (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68 (OSNCP 1969, nr 4, poz. 62). Te same argumenty przemawiają za zasadnością poglądu, że wniosek współwłaściciela o zniesienie współwłasności nieruchomości przerywa bieg zasiedzenia nieruchomości (jej części) w stosunku do innego współwłaściciela, który jest posiadaczem nieruchomości lub jej części (art. 175 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Tak więc, jeżeli według Sądu Okręgowego zasiedzenie części nieruchomości biegnące na rzecz uczestniczki postępowania J.S., którego termin wynosi lat trzydzieści (art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 9 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, Dz. U. Nr 55, poz. 321), rozpoczęło bieg w dniu 1 października 1975 r., to złożenie przez wnioskodawczynię w dniu 3 marca 1998 r. (k. 37) wniosku o zniesienie współwłasności tej nieruchomości (w istocie będącego także wnioskiem o dział spadków, ewentualnie o częściowy dział spadków po małż. C., w skład których wchodzi nieruchomość) przerwało bieg zasiedzenia i do zasiedzenia przez uczestniczkę postępowania nie mogło dojść w dniu 1 października 2005 r. Uczestnik postępowania M.S. nie jest współwłaścicielem nieruchomości, ani nie należy do kręgu spadkobierców małż. C. Złożenie wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości (dział spadków, w skład których wchodzi udział w tej nieruchomości) nie przerwało więc biegu zasiedzenia części tej nieruchomości przez uczestnika postępowania. Jednakże przyjęcie, że bieg zasiedzenia przez niego rozpoczął się w dniu 1 października 1975 r. nie ma oparcia w ustaleniach dokonanych w sprawie. Podważa je ustalony w sprawie fakt zawarcia przez niego związku małżeńskiego z J.S. w 1976 r., z czego wynika domniemanie (art. 231 k.p.c.), że wcześniej nie był posiadaczem nieruchomości.

37 Na marginesie – gdyż podstawami skargi kasacyjnej taki zarzut nie został objęty – należy zauważyć, że sprawa o nabycie przez zasiedzenie nieruchomości lub jej części przez osobę, która nie jest współwłaścicielem tej nieruchomości ani spadkobiercą właściciela lub nabywcą udziału w spadku po współwłaścicielu, nie jest sprawą o prawo własności w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c., ani sprawą rozstrzygającą spór między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot należy do spadku w rozumieniu art. 685 k.p.c. Brak jest więc podstawy 5

38 do rozpoznania takiej sprawy w ramach postępowania o zniesienie współwłasności jak i postępowania o dział spadku.

39 2. Dla stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie istotne – obok czasu posiadania – jest posiadanie samoistne nieruchomości przez osobę ubiegającą się o stwierdzenie zasiedzenia, a nie to, że właściciel nieruchomości faktycznie nie włada nią zgodnie z przysługującym mu prawem (art. 172 § 1 k.c.). Wykonywanie przez właściciela nieruchomości czynności świadczących o jej posiadaniu samoistnym może jedynie pośrednio świadczyć o tym, że osoba ubiegająca się o stwierdzenie zasiedzenia nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości, ale nie wyklucza takiej możliwości. Okoliczność, że w 1991 r. wnioskodawczyni zawarła dwie umowy najmu lokalu użytkowego znajdującego się na nieruchomości mogą wskazywać, iż wnioskodawczyni była posiadaczem samoistnym nieruchomości i – pośrednio – że posiadaczem takim nie była uczestniczka postępowania J.S. Skoro jednak w sprawie zostało ustalone, że nie wiedziała ona, iż wnioskodawczyni zawarła umowy najmu, ich zawarcie nie jest okolicznością wykluczającą samoistne posiadanie nieruchomości przez wnioskodawczynię, jeżeli wynika ono z innych dowodów.

40 Z przyczyn wskazanych wyżej w pkt II.1 skargę kasacyjną należało, jako zasadną, uwzględnić.

41 Na podstawie art. 13 § 2 w zw. z art. 39815

42 § 1 zd. pierwsze oraz art. 39821

43 w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił zatem, jak w sentencji.