Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2022 r., II AKa 171/21

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2022 r., II AKa 171/21

Uzasadnienie

1 Formularz UK 2

2 Sygnatura akt

3 II.AKa.171/21

4 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5 1

6 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

7 0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

8 Wyrok Sądu Okręgowego w Z. z dnia (...)

9 0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

10 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

11 ☐ oskarżyciel posiłkowy

12 ☐ oskarżyciel prywatny

13 ☒ obrońca

14 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

15 ☐ inny

16 0.11.3. Granice zaskarżenia

17 0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

18 ☒ na korzyść

19 ☐ na niekorzyść

20 ☒ w całości

21 ☐ w części

22 ☐

23 co do winy

24 ☐

25 co do kary

26 ☐

27 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

28 0.11.3.2. Podniesione zarzuty

29 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

30 ☒

31 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

32 ☐

33 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

34 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

35 ☒

36 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

37 ☐

38 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

39 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

40 ☐

41 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

42 ☐

43 art. 439 k.p.k.

44 ☐

45 brak zarzutów

46 0.11.4. Wnioski

47 ☐

48 uchylenie

49 ☒

50 zmiana

51 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

52 0.12.1. Ustalenie faktów

53 0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

54 Lp.

55 Oskarżony

56 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

57 Dowód

58 Numer karty

59 0.12.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

60 Lp.

61 Oskarżony

62 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

63 Dowód

64 Numer karty

65 0.12.2. Ocena dowodów

66 0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

67 Lp. faktu z pkt 2.1.1

68 Dowód

69 Zwięźle o powodach uznania dowodu

70 0.12.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

71 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

72 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

73 Dowód

74 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

75 . STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

76 Lp.

77 Zarzut

78 Obrońca oskarżonej zarzucił Sądowi I instancji:

79 1) „…obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art.135 § 2 kpk poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że oskarżona popełniła czyn zabroniony opisany w tym przepisie, podczas gdy jej zachowanie nie było bezprawnym z uwagi na wyłączenie jego bezprawności w wyniku zaistnienia pozaustawowego kontratypu polegającego na dopuszczalności krytyki kandydata na urząd głowy państwowy w czasie wiecu wyborczego;

80 2) obrazę przepisów postępowania tj. art.7 kpk, która miała wpływ na treść zapadłego wyroku, poprzez dowolną, a w konsekwencji błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wynikających z niego faktów, prowadzącą do wykształcenia przekonania, że stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego oskarżonej był większy niż znikomy, podczas gdy prawidłowa ocena winna prowadzić do konkluzji, iż społeczna szkodliwość tego czynu, w szczególności z uwagi na zamiar towarzyszący oskarżonej, charakter okoliczności jego popełnienia oraz jego skutki, była znikoma…”

81 ☒ zasadny

82 ☐ częściowo zasadny

83 ☐ niezasadny

84 ☒ zasadny

85 ☐ częściowo zasadny

86 ☐ niezasadny

87 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

88 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

89 Apelacja obrońcy oskarżonej okazała się zasadna choć nie z powodów podniesionych w niej zarzutów.

90 W pierwszej kolejności podnieść należy, że w stosunku do przestępstw wypełniających dyspozycję art.135 § 2 kk, czy art. 226 § 1 k.k. przestępstwo zniewagi musi być interpretowane jednolicie zarówno na gruncie cytowanych przepisów, jak i art. 216 k.k. W rozważaniach nie można pominąć, iż problematyka odpowiedzialności za przestępstwo zniewagi na gruncie obowiązującego kodeksu karnego rodzi szereg wątpliwości. Dostrzega się, że takie samo zachowanie w zależności od podmiotu zniewagi rodzi odpowiedzialność na gruncie różnych przepisów prawa. Podkreśla się nieracjonalność takiego rozwiązania, zwłaszcza w kontekście normy określonej w art. 135 § 2 k.k., bowiem brak takiego unormowania i tak pociągałby odpowiedzialność sprawcy takiego czynu, pomijając przepis ogólny określony w art. 216 k.k., na zasadzie określonej w art. 226 § 1 k.k., z uwagi na to, że Prezydent Rzeczpospolitej P. także jest organem konstytucyjnym. Pojawiły się wątpliwości co do zgodności z Konstytucją art. 135 § 2 k.k. W tym zakresie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny i wyrokiem z dnia 6 lipca 2011 r., w sprawie sygn. akt P 12/2009 (...)/6/51 orzekł o konstytucyjności tego przepisu.

91 Ogólnie przestępstwo znieważenia jest skierowane przeciwko godności osobistej człowieka, postrzeganej jako cześć wewnętrzna. Przepis art.216 kk chroni godność osobistą każdej osoby, a w przypadku art.135 § 2 kk – osobą tą jest urzędujący Prezydent R.. Kodeks karny nie podaje jednak legalnej definicji znieważenia, co czyni te występki określone w art.135 § 2 kk, art.216 czy art.226 ex definitione określonymi w sposób nieostry (por. I. Zgoliński, W kwestii „granic” występku znieważenia z art. 216 kodeksu karnego, „Ius Novum” 2013/2, s. 48–49).

92 Zachowanie sprawcy, o którym mowa w wyżej przywołanych przepisach polega na znieważeniu innej osoby. Znieważenie polega na ubliżaniu komuś, zachowaniu się wobec niego w sposób obraźliwy, ubliżeniu go. Według W. (Kodeks Karny z Komentarzem 1973 – I. A., W. Ś., W. W. s.530) prawnokarne znaczenie pojęcia znieważenia zawiera ujemną cechę takich zachowań, które uwłaczają godności przysługującej każdemu człowiekowi.

93 Dla oceny, czy określone zachowanie stanowi zniewagę, istotne znaczenie ma obiektywna ocena tego zachowania, rozważenie jego społecznego odbioru. Jeżeli zachowanie sprawcy nie zawiera społecznie uznanych cech zniewagi, to nie stanowi przestępstwa, nawet jeśli osoba, do której skierowane było zachowanie sprawcy, subiektywnie poczuła się tym zachowaniem obrażona. O uznaniu określonego zachowania za zniewagę decydują w pierwszym rzędzie ogólnie przyjęte normy obyczajowe, w świetle których pewne słowa, czy gesty uznaje się za obraźliwe. Znieważenie polega generalnie na okazaniu innej osobie pogardy, uwłaczaniu czci, ubliżaniu jej lub innym zachowaniu obraźliwym (por. P. Hofmański, J. Satko, Przestępstwa..., s. 44). O tym, czy konkretne zachowanie ma charakter znieważający, decydują przeważające w społeczeństwie standardy, oceny i normy obyczajowe (por. W. Kulesza, Zniesławienie..., s. 165–169; zob. także postanowienie SN z 7.05.2008 r., III KK 234/07, OSNKW 2008/9, poz. 69). Znieważenia nie należy utożsamiać z samym lekceważeniem, czy brakiem okazania szacunku innej osobie. Chodzi tu bowiem o zachowania poważniejsze. Lekceważenie zaś niewątpliwie w mniejszym stopniu narusza godność człowieka niż znieważenie (por. R.A. Stefański, Zniewaga: pojęcie i kryteria [w:] Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej, red. M. Mozgawa, Warszawa 2013, s. 158).

94 Przestępstwo znieważenia sprowadza się do tych zachowań sprawcy, które wyrażają pogardę dla innej osoby, w szczególności mają poniżyć ją, uwłaczać godności oraz sprawić, aby poczuła się obrażona (por. postanowienie SN z 7.05.2008 r., III KK 234/07). Chodzi tu o wszelkie zachowania sprawcy, niezależnie od ich formy. Przy ocenie znieważenia należy uwzględniać także kontekst czasowo-sytuacyjny, w którym dane zachowanie miało miejsce. Z tych względów należy przyjąć, że dla oceny zachowania znieważającego najbardziej miarodajne jest kryterium mieszane, tj. obiektywno-subiektywne, uwzględniające zarówno normy społeczne, jak i stanowisko pokrzywdzonego (R.A. S., Zniewaga..., s. 150–161). Trafna jest bowiem konstatacja, że „poniżenie godności ludzkiej obrażonego będące zasadniczym czynnikiem składowym karygodnej obrazy osobistej jest samo przez się pojęciem nader luźnym i względnym, bo zależnym od stopnia kultury i uobyczajnienia, od zapatrywań i zwyczajów danego środowiska, od wzajemnego stosunku stron, od ich wrażliwości i uosobienia, od stanowiska i zawodu obrażonego (i honor zawodowy), a poniekąd nawet od okoliczności zewnętrznych miejsca i czasu – słowem od całego splotu warunków zdolnych uczynkom, słowom lub gestom nadać piętno karygodnej zniewagi. Każdorazowa ocena obelżywości zachowania się lub odezwania oskarżonego i uznania w nim znamion karygodnej zniewagi należy do sądu wyrokującego” (orzeczenie SN z 28.08.1932 r., Zb. Orz. 1932, poz. 175). (Konarska-Wrzosek Violetta (red.), Kodeks karny. Komentarz, wyd. III - Opublikowano: WKP 2020, tezy 1, 3 do art.216)

95 Przestępstwo znieważenia sprowadza się do tych zachowań sprawcy, które wyrażają pogardę dla innej osoby, w szczególności mają poniżyć ją, uwłaczać godności oraz sprawić, aby poczuła się obrażona (por. postanowienie SN z 7.05.2008 r., III KK 234/07).

96 Dopuszczenie się znieważenia Prezydenta R. możliwe jest tylko umyślnie i jedynie z zamiarem bezpośrednim, z uwagi na intencjonalny charakter znamienia "znieważa". Sprawca chce przez działanie wyrazić swój negatywny stosunek, pogardę dla adresata znieważenia.

97 Oskarżonej zarzucono, że publicznie znieważyła Prezydenta Rzeczypospolitej P. A. D. słowem powszechnie uznanym za obelżywe. Zarówno prokurator we wniosku o warunkowe umorzenie postępowania, jak również później Sąd w zaskarżonym wyroku unikają podania wprost jakiego słowa użyła oskarżona. Nie każde słowo powszechnie uznane za obelżywe stanowi zniewagę. Jak już wyżej wspomniano znieważenie polega generalnie na okazaniu innej osobie pogardy, uwłaczaniu czci, ubliżaniu. Znieważenie ma odnosić się do cech osobistych znieważonego. Dlatego zdaniem Sądu Apelacyjnego koniecznym staje się odwołanie do słownika języka polskiego PWN według, którego użyte przez oskarżoną słowo oznacza:

98 -

99 po pierwsze wulgarne określenie stosunku płciowego,

100 -

101 po drugie wulgarnie ignorować kogoś lub coś

102 -

103 i po trzecie wulgarnie o różnych częściach ciała w znaczeniu „boleć”

104 w znaczeniu przymiotnikowym słowo to także wulgarnie wyraża negatywne uczucia, rzadziej podziw wobec kogoś lub czegoś. Z wyżej podanych definicji ta druga wydaje się najbardziej adekwatna do sytuacji będącej przedmiotem osądu w niniejszej sprawie ignorować kogoś lub coś.

105 Uwzględniając kontekst czasowo-sytuacyjny, w którym dane zachowanie miało miejsce tj. wiec wyborczy, w czasie trwania kampanii wyborczej przed wyborami na urząd Prezydenta R. to oczywistym jest, że przewodnim motywem działania oskarżonej było wyrażenie sprzeciwu wobec prezydentury A. D., którą oskarżona oceniała krytycznie. Oskarżona nie miała intencji znieważenia Prezydenta, a swoim zachowaniem na wiecu wyborczym, w czasie trwającej kampanii wyborczej na urząd Prezydenta manifestowała dezaprobatę wobec jednego z kandydatów.

106 Można nad tym ubolewać, ale polemizować z tym nie sposób, że wiece wyborcze generalnie nie są wzorem kurtuazji, i to nie tylko za sprawą obywateli, ale także za sprawą samych polityków, a poziom debaty publicznej w ostatnich latach uległ radykalnemu obniżeniu. W demokratycznym państwie prawa używanie słów "J...ć ……" w miejscu publicznym podczas zgromadzenia – wiecu wyborczego wyrażającego sprzeciw i dezaprobatę wobec jednego z kandydatów musi być uznane za dozwolony wyraz dozwolonej krytyki. Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z października 2008 r., orzekł, że przedstawiciele władzy muszą tolerować krytykę, nawet wyrażoną w obraźliwej formie.

107 Należy w tym miejscu także podnieść, iż w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podkreśla się, że wolność wypowiedzi stanowi jedną z zasadniczych podstaw społeczeństwa demokratycznego, jeden z warunków jego rozwoju i spełnienia każdej osoby. Wolność ta w myśl art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności ma zastosowanie nie tylko do "informacji" czy też "poglądów", które są przychylnie przyjmowane, uznawane za nieobraźliwe albo obojętne, lecz także do tych wypowiedzi, które obrażają, szokują lub wprowadzają niepokój. Takie są bowiem wymogi pluralizmu, tolerancji i szerokich horyzontów myślowych.

108 Jak wskazuje ugruntowane także w krajowym w orzecznictwie stanowisko, w wypadku polityka nie każde zachowanie naruszające pewne standardy kultury, obyczaju, przyzwoitości może być utożsamiane ze znieważeniem. Dlatego aby mówić o zaistnieniu przestępstwa, znieważenie musi osiągnąć taki stopień pogardy, którego nie da się usprawiedliwić i stanowić nieracjonalizowany, złośliwy atak osobisty. Mając na uwadze opisywane powyżej motywy, a także okoliczności w jakich doszło do tego zachowania, z taką sytuacją w przypadku oskarżonej nie mamy do czynienia.

109 Uwzględnić należy, że wypowiedź oskarżonej była jednorazowa, miała charakter spontaniczny, a w swej treści choć była wulgarna, (czego w żadnym razie Sąd Apelacyjny nie aprobuje) nie nosiła cech znieważenia.

110 Dodać także należy, iż w kodeksie karnym przedmiotem ochrony są nie tylko godność i dobre imię Prezydenta, lecz przede wszystkim powaga i niezakłócone funkcjonowanie tego organu państwa, porządek publiczny, a w niektórych sytuacjach także bezpieczeństwo Rzeczypospolitej.

111 Mając na uwadze wszystkie opisane powyżej okoliczności, w jakich doszło do będącego przedmiotem postępowania czynu oskarżonej, uznać należy, iż z całą pewnością nie doprowadziła ona do jakiegokolwiek zakłócenia funkcjonowania organu państwa jakim jest Prezydent, ani tym bardziej do destabilizacji państwa, co także jest argumentem przemawiającym za wnioskiem, iż swoim zachowaniem nie wypełniła znamion przestępstwa określonego w art.135 § 2 kk.

112 Wniosek

113 Obrońca oskarżonej wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej od zarzucanego jej czynu.

114 ☒ zasadny

115 ☐ częściowo zasadny

116 ☐ niezasadny

117 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

118 Uwzględniając powyższe wywody Sąd Apelacyjny uznał, że oskarżona swoim zachowaniem nie wypełniła znamion przestępstwa określonego w art.135 § 2 kk. i uwzględnił wniosek obrońcy o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej.

119 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

120 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

121 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

122 0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

123 0.11.

124 Przedmiot utrzymania w mocy

125 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

126 0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

127 0.0.11.

128 Przedmiot i zakres zmiany

129 0.0.1Sąd zmienił zaskarżony wyrok i uniewinnił oskarżoną od popełnienia zarzucanego jej czynu.

130 Zwięźle o powodach zmiany

131 Sąd Apelacyjny uznał, że oskarżona swoim zachowaniem nie wypełniła znamion przestępstwa określonego w art.135 § 2 kk

132 0.15.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

133 0.15.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

134 1.1.

135 ☐ art. 439 k.p.k.

136 Zwięźle o powodach uchylenia

137 2.1.

138 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

139 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

140 Zwięźle o powodach uchylenia

141 3.1.

142 Konieczność umorzenia postępowania

143 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

144 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

145 4.1.

146 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

147 Zwięźle o powodach uchylenia

148 0.15.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

149 0.15.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

150 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

151 Przytoczyć okoliczności

152 6. Koszty Procesu

153 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

154 Przytoczyć okoliczności

155 2.

156 Kosztami procesu na podstawie art.632 pkt. 2 kpk obciążono Skarb Państwa.

157 7. PODPIS

158 U. D. M. Ś. P. G.