Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 marca 2022 r., II AKa 365/21

wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 marca 2022 r., II AKa 365/21

Tekst

1 Sygn. akt: II AKa 365/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 11 marca 2022 r.

3 Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym w składzie:

4 Przewodniczący

5 SSA Robert Kirejew (spr.)

6 Sędziowie

7 SA Wojciech Paluch

8 SA Wojciech Kopczyński

9 Protokolant

10 Agnieszka Bargieł

11 przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Częstochowie Bożeny Oblińskiej

12 po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2022 r. sprawy

13 L. C., s. W. i M., ur. (...) w K.

14 o odszkodowanie i zadośćuczynienie

15 na skutek apelacji pełnomocnika wnioskodawcy

16 od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie

17 z dnia 1 czerwca 2021 roku, sygn. akt II Ko 119/19

18 1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;

19 2. zwalnia wnioskodawcę od ponoszenia kosztów sądowych postępowania odwoławczego, obciążając nimi Skarb Państwa.

20 SSA Wojciech Paluch SSA Robert Kirejew SSA Wojciech Kopczyński

Uzasadnienie

21 Formularz UK 2

22 Sygnatura akt

23 II AKa 365/21

24 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

25 1

26 1. CZĘŚĆ WSTĘPNA

27 1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

28 Wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 1 czerwca 2021 r., sygn. akt II Ko 119/19

29 1.2. Podmiot wnoszący apelację

30 ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

31 ☐ oskarżyciel posiłkowy

32 ☐ oskarżyciel prywatny

33 ☐ obrońca

34 ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

35 ☒ inny

36 1.3. Granice zaskarżenia

37 1.1.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

38 ☒ na korzyść

39 ☐ na niekorzyść

40 ☒ w całości

41 ☐ w części

42 ☐

43 co do winy

44 ☐

45 co do kary

46 ☐

47 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

48 1.1.2. Podniesione zarzuty

49 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

50 ☐

51 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

52 ☐

53 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

54 ☒

55 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

56 ☒

57 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

58 ☐

59 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

60 ☐

61 art. 439 k.p.k.

62 ☐

63 brak zarzutów

64 1.4. Wnioski

65 ☒

66 uchylenie

67 ☒

68 zmiana

69 2. Ustalenie faktów w związku z dowodami

70 przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

71 1.5. Ustalenie faktów

72 1.1.3. Fakty uznane za udowodnione

73 Lp.

74 Oskarżony

75 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

76 Dowód

77 Numer karty

78 2.1.1.1.

79 1.1.4. Fakty uznane za nieudowodnione

80 Lp.

81 Oskarżony

82 Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

83 Dowód

84 Numer karty

85 2.1.2.1.

86 1.6. Ocena dowodów

87 1.1.5. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

88 Lp. faktu z pkt 2.1.1

89 Dowód

90 Zwięźle o powodach uznania dowodu

91 1.1.6. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów

92 (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

93 Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

94 Dowód

95 Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

96 3. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

97 Lp.

98 Zarzut

99 3.1.

100 Zarzut z apelacji pełnomocnika wnioskodawcy: obrazy przepisów postępowania tj. art. 552 § 1 k.p.k. poprzez błędne i przedwczesne przyjęcie, iż w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie, ponieważ wnioskodawca dochodzi odszkodowania i zadośćuczynienia za wykonywanie kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Częstochowie sygn. akt IV K 708/11, a żaden z wyroków jednostkowych objętych w/w wyrokiem łącznym nie został uchylony ani zmieniony, w sytuacji gdy Sąd Okręgowy w Częstochowie nie ustalał treści rozstrzygnięcia zapadłego w związku z wyrokiem Sądu Najwyższego z dn. 6.02.2020 r. sygn. akt II KK 2/20,

101 co skutkowało:

102 błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a to poprzez zaniechanie ustalenia, czy w związku z treścią wyroku Sądu Najwyższego z dn. 6.02.2020 r. sygn. akt II KK 2/20, doszło do uniewinnienia, skazania wnioskodawcy na łagodniejszą karę albo umorzenia postępowania na podstawie okoliczności, która nie została uwzględniona we wcześniejszym postępowaniu w wyniku postępowania kasacyjnego, postępowania zainicjowanego skargą nadzwyczajną albo wznowienia postępowania, mający wpływ na zaskarżone orzeczenie poprzez oddalenie wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie.

103 ☐ zasadny

104 ☐ częściowo zasadny

105 ☒ niezasadny

106 Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

107 Sąd Apelacyjny po przeprowadzeniu kontroli odwoławczej zaskarżonego wyroku stwierdził, że nie ma podstaw do uwzględnienia środka odwoławczego wniesionego na korzyść wnioskodawcy, gdyż L. C. nie był ani przez chwilę bezzasadnie pozbawiony wolności, sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki ujęte w art. 552 § 1 i 2 k.p.k. dla zasądzenia zadośćuczynienia bądź odszkodowania w tym trybie, a argumentacja przedstawiona przez pełnomocnika w apelacji nie była zasadna.

108 Jak wynika z prawidłowych ustaleń faktycznych sądu I instancji, w stosunku do L. C. Sąd Rejonowy w Częstochowie wydał wyrok łączny z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt IV K 708/11, którym w punkcie 1 połączył kary pozbawienia wolności orzeczone wobec wnioskodawcy trzynastoma wymienionymi tam jednostkowymi wyrokami skazującymi i wymierzył karę łączną 8 lat pozbawienia wolności, natomiast w punkcie 2 połączył 7 innych kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec L. C. wskazanymi w tym punkcie wyrokami jednostkowymi, wymierzając mu drugą karę łączną - 7 lat pozbawienia wolności. Ponieważ z uwagi na kolejne prawomocne skazania L. C. zaszła potrzeba wydania nowego wyroku łącznego, Sąd Okręgowy w Łodzi w dniu 17 października 2017 r., w sprawie o sygn. akt XVIII K 158/16, wydał wyrok łączny, którym połączył kary jednostkowe pozbawienia wolności połączone wcześniej wydanym wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Częstochowie, sygn. akt IV K 708/11, a także kary pozbawienia wolności, na które L. C. skazany został trzema dalszymi wyrokami, jak również karę 12 miesięcy ograniczenia wolności wymierzoną wnioskodawcy wyrokiem Sądu Rejonowego w Łowiczu z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt II K 162/16. Ze względu na fakt, że objęcie węzłem kary łącznej także tej ostatnio wymienionej kary ograniczenia wolności było w istotnym stopniu wadliwe, gdyż nie respektowało zasady specjalności, o której mowa w art. 607e § 1 k.p.k., korzystania z której skazany się nie zrzekł, najpierw zarządzeniem sędziego S.O. w Łodzi z dnia 7 maja 2018 r. stwierdzono, że wyrok łączny tegoż Sądu z dnia 17.10.2017 r., sygn. akt XVIII K 158/16, utracił moc, a następnie zarządzeniem z dnia 15 października 2018 r. dokonano reasumpcji wcześniejszego zarządzenia, stwierdzając, że ww. wyrok łączny S.O. w Łodzi nie podlega wykonaniu, natomiast zarządzono wykonanie w stosunku do L. C. wyroków jednostkowych wymienionych w rzeczonym wyroku łącznym S. O. w Łodzi, w tym w pierwszej kolejności kar łącznych orzeczonych wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt IV K 708/11. Po rozpoznaniu kasacji Sąd Najwyższy wyrokiem z 6 lutego 2020 r., sygn. akt II KK 2/20, ostatecznie uchylił wyrok łączny Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 17.10.2017 r., sygn. akt XVIII K 158/16, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Łodzi.

109 Wnioskodawca L. C. domagał się zadośćuczynienia i odszkodowania za wykonanie kary łącznej orzeczonej wyrokiem łącznym S.R. w Częstochowie, sygn. akt IV K 708/11, w okresie od 7 maja 2018 r. do 6 lutego 2020 r., wskazując, że ten wyrok łączny został "wchłonięty" przez późniejszy wyrok łączny Sądu Okręgowego w Łodzi, sygn. akt XVIII K 158/16.

110 Zauważyć wypada, że zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2004 r. (sygn. II KK 394/03, LEX nr 126659), akceptowanym w późniejszym orzecznictwie, w tym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2012 r. (sygn. I KZP 15/12, OSNKW z 2012 r., nr 11, poz. 111), wyrok łączny, który utracił moc w następstwie wydania nowego, prawomocnego wyroku łącznego, wypada na stałe z obrotu prawnego i nie odzyskuje już mocy nawet w razie uchylenia w postępowaniu karnym tego nowego wyroku łącznego i np. umorzenia postępowania w przedmiocie jego wydania. Na skutek wymienionych wyżej zarządzeń, a następnie kasatoryjnego wyroku Sądu Najwyższego wyrok łączny S.O. w Łodzi z dnia 17.10.2017 r., sygn. akt XVIII K 158/16, został trwale usunięty z obrotu prawnego, co jednak zgodnie z przytoczonym poglądem nie powinno prowadzić do niejako "odzyskania mocy" wyroku łącznego S.R. w Częstochowie, sygn. akt IV K 708/11 i wprowadzenia do wykonania kar łącznych pozbawienia wolności orzeczonych nim wobec L. C.. Nie oznacza to bynajmniej, że od 7 maja 2018 r. do 6 lutego 2020 r. wnioskodawca był bezprawnie pozbawiony wolności, gdyż do wykonania w takiej sytuacji powinny zostać mu wprowadzone kolejno (po dokonaniu stosownych zaliczeń) wszystkie 20 kar jednostkowych pozbawienia wolności objętych wyrokiem łącznym S.R. w Częstochowie, sygn. akt IV K 708/11, który w myśl art. 575 § 1 k.p.k. nieodwracalnie utracił moc. Dlatego nie można potwierdzić zasadności roszczeń o zadośćuczynienie i odszkodowanie wysuwanych przez L. C. w związku z jego pozbawieniem wolności w okresie następującym po wydaniu wspomnianego wyżej zarządzenia z dnia 7 maja 2018 r.

111 Prawidłowo też sąd I instancji orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku L. C. na podstawie przepisów art. 552 k.p.k., gdyż w stosunku do żadnego ze skazań L. C. wyrokami, których dotyczy niniejsze postępowanie, w szczególności co do żadnego z wyroków jednostkowych objętych wyrokiem łącznym S.R. w Częstochowie, sygn. akt IV K 708/11, nie nastąpiło uniewinnienie wnioskodawcy bądź skazanie na łagodniejszą karę na skutek wznowienia postępowania, kasacji lub skargi nadzwyczajnej, jak również nie umorzono wobec niego żadnego z postępowań karnych objętych tymi wyrokami wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu, w związku z czym miałaby wobec niego być wykonywana całość lub część kary, której nie powinien był ponieść. Nie wystąpiły więc w tym przypadku podstawy do żądania zadośćuczynienia bądź odszkodowania wymienione w art. 552 § 1 i 2 k.p.k., a złożony wniosek nie dotyczył roszczeń związanych ze stosowaniem środka zabezpieczającego czy niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania, więc nie zachodziły również podstawy żądania odszkodowania wymienione w art. 552 § 3 lub 4 k.p.k. Trafnie więc Sąd Okręgowy w Częstochowie zaskarżonym wyrokiem oddalił wniosek L. C., powołując za podstawę tego rozstrzygnięcia przepis art. 552 § 1 k.p.k. a contrario.

112 Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut odwoławczy podniesiony w apelacji pełnomocnika wnioskodawcy, albowiem sąd I instancji uwzględniał przy orzekaniu wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt II KK 2/20 oraz konsekwencje wynikające z wydania tego kasatoryjnego orzeczenia. Wiążą się one z koniecznością ponownego orzekania w przedmiocie wydania wyroku łącznego przez Sąd Okręgowy w Łodzi, obejmującego kary jednostkowe wymienione w wyroku łącznym tegoż Sądu uchylonym na skutek kasacji, lecz z pewnością w ramach tego ponownego postępowania sąd orzekający w przedmiocie wyroku łącznego nie będzie miał możliwości ingerencji w treść zapadłych względem L. C. prawomocnych jednostkowych wyroków skazujących. Innymi słowy na skutek nieprawidłowości dotyczących wydanego przez S.O. w Łodzi wyroku łącznego z dnia 17.10.2017 r., sygn. akt XVIII K 158/16, jak również w rezultacie wprowadzenia do wykonania od dnia 7 maja 2018 r. kar łącznych orzeczonych wyrokiem łącznym S.R. w Częstochowie, sygn. akt IV K 708/11, który utracił moc, zamiast kar jednostkowych objętych tym wyrokiem, nie doszło do bezpodstawnego wykonywania wobec skazanego kary pozbawienia wolności, której nie powinien był odbywać. Sąd I instancji nie dopuścił się więc obrazy przepisu art. 552 § 1 k.p.k., ani też błędu w ustaleniach faktycznych przy orzekaniu w przedmiocie wniosku L. C. o zadośćuczynienie i odszkodowanie, wobec czego apelacja pełnomocnika wnioskodawcy nie mogła zostać uwzględniona.

113 Wniosek

114 O uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie wniosku i zasądzenie na rzecz wnioskodawcy odszkodowania i zadośćuczynienia (wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia wnioskodawca pozostawia do uznania sądu) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do zapłaty.

115 ☐ zasadny

116 ☐ częściowo zasadny

117 ☒ niezasadny

118 Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

119 Podniesiony zarzut odwoławczy nie był zasadny, więc nie było podstaw do uwzględnienia opartych na nim, sformułowanych alternatywnie, wniosków odwoławczych.

120 4. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

121 4.1.

122 Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

123 5. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

124 1.7. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

125 5.1.1.

126 Przedmiot utrzymania w mocy

127 Zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy w całości.

128 Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

129 Nie okazał się zasadny zarzut odwoławczy podniesiony w apelacji, a sąd odwoławczy nie stwierdził podstaw do ingerencji w zaskarżony wyrok z urzędu, poza granicami środka odwoławczego i podniesionego zarzutu.

130 1.8. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

131 5.2.1.

132 Przedmiot i zakres zmiany

133 Zwięźle o powodach zmiany

134 1.9. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

135 1.1.7. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

136 5.3.1.1.1.

137 ☐ art. 439 k.p.k.

138 Zwięźle o powodach uchylenia

139 5.3.1.2.1.

140 Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

141 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

142 Zwięźle o powodach uchylenia

143 5.3.1.3.1.

144 Konieczność umorzenia postępowania

145 ☐ art. 437 § 2 k.p.k.

146 Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

147 5.3.1.4.1.

148 ☐ art. 454 § 1 k.p.k.

149 Zwięźle o powodach uchylenia

150 1.1.8. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

151 1.10. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

152 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

153 Przytoczyć okoliczności

154 6. Koszty Procesu

155 Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

156 Przytoczyć okoliczności

157 2

158 Sąd zwolnił wnioskodawcę od ponoszenia kosztów sądowych postępowania odwoławczego na podstawie przepisu art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 634 k.p.k., uznając, że ich uiszczenie byłoby dla wnioskodawcy nazbyt uciążliwe z uwagi na jego niekorzystną sytuację majątkową oraz konieczność odbywania długoletnich kar pozbawienia wolności.

159 7. PODPIS

160 S.S.A. Wojciech Paluch S.S.A. Robert Kirejew S.S.A. Wojciech Kopczyński

161 1.11. Granice zaskarżenia

162 Kolejny numer załącznika

163 1

164 Podmiot wnoszący apelację

165 Pełnomocnik wnioskodawcy

166 Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

167 Rozstrzygnięcie oddalające wniosek o zadośćuczynienie i odszkodowanie za wykonanie w okresie od 7 maja 2018 r. do 6 lutego 2020 r. kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt IV K 708/11.

168 1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

169 ☒ na korzyść

170 ☐ na niekorzyść

171 ☒ w całości

172 ☐ w części

173 ☐

174 co do winy

175 ☐

176 co do kary

177 ☐

178 co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

179 1.3.2. Podniesione zarzuty

180 Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

181 ☐

182 art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

183 ☐

184 art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany

185 w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

186 ☒

187 art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

188 ☒

189 art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,

190 jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

191 ☐

192 art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

193 ☐

194 art. 439 k.p.k.

195 ☐

196 brak zarzutów

197 1.4. Wnioski

198 ☒

199 uchylenie

200 ☒

201 zmiana