Wyrok z dnia 25 listopada 2025 r., XXVIII C 5515/25

wyrok z dnia 25 listopada 2025 r., XXVIII C 5515/25

Tekst

1 Wyrok+Uzasadnienie+Zarządzenie

2 Sygn. akt XXVIII C 5515/25

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

3 Dnia 25 listopada 2025 roku

4 Sąd Okręgowy w Warszawie XXVIII Wydział Cywilny w składzie:

5 Przewodniczący: sędzia Dorota Stokowska-Komorowska

6 Protokolant: sekretarz sądowy Karolina Książek

7 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 roku w Warszawie

8 sprawy z powództwa [xAnon], [xAnon], [xAnon]

9 przeciwko Syndykowi masy upadłości [xAnon] S.A. w upadłości z siedzibą w [xAnon]

10 o ustalenie

11 ustala, że Umowa kredytu hipotecznego nr [xAnon] indeksowanego do CHF, sporządzona w dniu 27.06.2008 r. , a zawarta w dniu 30.06.2008 r. przez powodów z [xAnon] S. A. z siedzibą w [xAnon] jest nieważna.

12 .

13 Sygn. akt XXVIII C 5515/25

Uzasadnienie

14 wyroku częściowego z dnia 25 listopada 2025 roku

15 Powodowie [xAnon], [xAnon] i [xAnon] w pozwie z dnia 31 października 2018 roku (

16 data stempla pocztowego, k. 385) skierowanym przeciwko [xAnon] S.A. z siedzibą w [xAnon], wnieśli w roszczeniu głównym o zasądzenie od pozwanego solidarnie (ewentualnie łącznie) na rzecz powodów kwoty 128.892,17 zł oraz 17.129,22 CHF wskutek uznania umowy kredytowej za nieważną wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 października 2018 roku do dnia zapłaty. Dodatkowo powodowie zgłosili również żądanie ewentualne bliżej opisane w petitum pozwu.

17 Ponadto powodowie wnieśli o zasadzenie od pozwanego solidarnie (ewentualnie łącznie) na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej w kwocie 102,00 zł (pozew, k. 3-70).

18 Odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 3 grudnia 2018 ( k. 391).

19 Pozwany w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw. Pozwany zakwestionował powództwo co do zasady i co do wysokości. Ponadto, strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia (odpowiedź na pozew, k. 392-516). Natomiast w piśmie z dnia 10 czerwca 2020 roku (

20 data stempla pocztowego k. 910) powodowie zmodyfikowali powództwo do ostatecznej postaci, wnosząc w roszczeniu głównym o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr [xAnon]indeksowanego do CHF, sporządzona w dniu 27.06.2008 r. , a zawarta w dniu 30.06.2008 r. przez powodów z [xAnon] S. A. z siedzibą w [xAnon] jest nieważna oraz zasądzenie od pozwanego solidarnie (ewentualnie łącznie) na rzecz powodów kwoty 179.989,84 zł oraz 85.904,67 CHF jako zwrotu świadczeń nienależnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: a.

21 w zakresie kwoty 130.440,64 zł oraz 76.986,67 CHF od dnia 24 października 2018 roku do dnia zapłaty;

22 b.

23 w zakresie kwoty 49.549,20 zł oraz 8.918,00 CHF od dnia przypadającego po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia modyfikacji powództwa stronie pozwanej do dnia zapłaty

24 Powodowie również zmodyfikowali roszczenie ewentualne bliżej opisane w petitum modyfikacji powództwa.

25 W pozostałym zakresie powodowie podtrzymali powództwo zgłoszone w pozwie (modyfikacja powództwa k. 882-886v).

26 Odpis modyfikacji powództwa został doręczony pozwanemu w dniu 12 listopada 2020 roku (odpowiedź na modyfikację powództwa k. 921).

27 W odpowiedzi na modyfikację powództwa z dnia 3 grudnia 2020 roku (data stempla pocztowego k. 934) pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości, również w zmodyfikowanym zakresie. Pozwany podtrzymał wszelkie wnioski i twierdzenia zawarte w poprzednich pismach procesowych.

28 (odpowiedź na modyfikację powództwa k. 920-933).

29 Sąd na rozprawie w dniu 17 grudnia 2020 roku przesłuchał powódkę [xAnon] w charakterze strony (

30 przesłuchanie powódki [xAnon] w charakterze strony w protokole rozprawy z dnia 17 grudnia 2020 roku, k. 939-941)

31 .

32 W toku rozprawy pełnomocnicy stron podtrzymali swoje stanowiska procesowe.

33 W piśmie z dnia 15 stycznia 2021 roku (

34 data stempla pocztowego k. 952) pozwany zakwestionował konsumencki charakter kredytu. Pozwany podkreślił, że na rozprawie w dniu 17 grudnia 2020 r. powódka [xAnon] zeznała, że za środki uzyskane z kredytu została zakupiona nieruchomość składająca się z trzech oddzielnych lokali o charakterze usługowym, Pozwany wskazał, że powodowie świadomie nabyli nieruchomość sfinansowaną ze środków uzyskanych z kredytu w celach gospodarczych. (pismo pozwanego k. 947-949)

35 W piśmie z dnia 21 kwietnia 2022 roku (data stempla pocztowego k. 1191) pozwany podniósł ewentualny zarzut zatrzymania kwoty dochodzonej przez powodów w niniejszym postępowaniu w związku z nieważnością umowy kredytu, do czasu zaoferowania przez powoda zwrotu świadczenia wzajemnego banku w postaci kwoty 467.289,47 zł tytułem środków wypłaconych przez pozwanego powodowi. (pismo pozwanego k. 1177-1179, oświadczenie o skorzystaniu z zarzutu zatrzymania k. 1182, k. 1184, k. 1186, potwierdzenie nadania i odbioru k. 1188-1188v, k. 1190)

36 W piśmie z dnia 16 sierpnia 2022 roku (

37 data stempla pocztowego k. 1347) pozwany podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie i na wypadek stwierdzenia nieważności umowy kredytu hipotecznego podniósł zarzut potrącenia kwoty 467.289,47 zł, należnej bankowi tytułem zwrotu kapitału wymienionej wyżej i rzekomo nieważnej umowy kredytu, wypłaconego zgodnie z dyspozycją powódki, z dochodzoną w tej sprawie przez powódkę [xAnon] wierzytelności w kwocie 627.717,58 zł (na którą składa się suma świadczeń powódki z tytułu umowy w wysokości 179.989,84 zł oraz 85.904,67 CHF tj. kwot: -130.440,64 zł oraz 76.986,67 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wyliczonymi od dnia 24 października 2018 r.; -49.549,20 zł oraz 8.918,00 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wyliczonymi od dnia 20 listopada 2020 roku

38 Do dnia powstania stanu potrącalności, tytułem nienależnych rat kapitałowo-odsetkowych. Na wypadek nieuwzględnienia zarzutu potrącenia, pozwany podniósł w stosunku do powódki [xAnon] ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 179.989,84 zł oraz kwoty 85.904,67 CHF, do czasu zaoferowania przez powoda zwrotu świadczenia wzajemnego banku w postaci kwoty 467.289,47 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie liczonymi od dnia 2 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty, tytułem środków wypłaconych przez pozwanego powodowi, na podstawie rzekomo nieważnej umowy. (pismo pozwanego k. 1325-1327v, wezwanie do zapłaty k. 1330, oświadczenie o potrąceniu wierzytelności/zarzut zatrzymania k. 1332-1333, potwierdzenie nadania i odbioru k. 1335-1336, k. 1338-1339, k. 1340-1342, k. 1343-1344)

39 Postanowieniem z dnia 31 października 2023 roku Sąd na w pkt 1 podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. postanowił zawiesić postepowanie, w pkt 2 na podstawie art. 174 § 3 k.p.c. postanowił wezwać do udziału w sprawie Syndyka Masy Upadłości [xAnon] S.A. z siedzibą w [xAnon] po stronie pozwanej.

40 (postanowienie k. 1413)

41 Postanowieniem z dnia 29 lipca 2025 roku Sąd na podstawie art. 180 § 1 pkt 5b k.p.c. postanowił podjąć postepowanie w zakresie roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy z udziałem Syndyka Masy Upadłości [xAnon] S.A. w upadłości z siedzibą w [xAnon].

42 (postanowienie k. 1467)

43 Sąd na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 roku przesłuchał powodów [xAnon], [xAnon] i [xAnon] w charakterze strony (

44 przesłuchanie powodów [xAnon], [xAnon] i [xAnon] w charakterze stron w protokole rozprawy z dnia 25 listopada 2025 roku k. 1503-1504).

45 W toku rozprawy pełnomocnicy stron podtrzymali swoje stanowiska procesowe.

46 Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

47 W dniu 30 maja 2008 roku [xAnon], [xAnon] i [xAnon] złożyli do [xAnon] S.A. w [xAnon] – [xAnon] wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego w wysokości 462.892,00 zł, na zakup nieruchomości na rynku pierwotnym oraz refinansowanie kredytu mieszkaniowego. Jako walutę kredytu wskazano CHF, natomiast okres kredytowania miał wynosić 360 miesięcy ( wniosek kredytowy, k. 543-549).

48 W dniu 30 czerwca 2008 r. [xAnon], [xAnon] i [xAnon] (dalej też „Kredytobiorca”) zawarli z [xAnon] S.A. z siedzibą w [xAnon] – [xAnon] (poprzednikiem prawnym [xAnon] S.A. z siedzibą w [xAnon]) umowę kredytu hipotecznego nr [xAnon] indeksowanego do waluty CHF, sporządzoną w dniu 27 czerwca 2008 r. Jednocześnie powódka [xAnon] działała również jako pełnomocnik [xAnon] i [xAnon], na podstawie udzielonego jej pełnomocnictwa, co znajduje potwierdzenie w adnotacji zamieszczonej w dokumencie. Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy, bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 467.289,47 zł indeksowanego kursem CHF na warunkach określonych w umowie kredytu oraz Regulaminie.

49 Kredyt przeznaczony był na refinansowanie kredytu komercyjnego, zakup nieruchomości komercyjnej na rynku pierwotnym, refinansowanie zadatku oraz ubezpieczenie od wzrostu stopy procentowej (§ 2 ust. 2 umowy).

50 Okres kredytowania wynosił 360 miesięcy (§ 2 ust. 3 umowy).

51 Kredyt bank miał zostać uruchomiony w transzach oraz bezgotówkowo zgodnie z „Dyspozycją Uruchomienia Środków”, o ile nie było to sprzeczne z postanowieniami Umowy Kredytu (§ 3 ust. 1 umowy).

52 Uruchomienie Kredytu miało nastąpić w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu w dniu wypłaty na walutę wskazaną w Umowie Kredytu zgodnie z kursem kupna dewiz obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia (§ 3 ust. 8 umowy).

53 Spłata miała następować w 360 miesięcznych ratach zgodnie z Harmonogramem Spłat, który zostanie wysłany do Kredytobiorcy listem poleconym w terminie 14 dni roboczych od dnia uruchomienia środków (§ 4 ust. 1 umowy).

54 Spłata wszelkich zobowiązań z tytułu niniejszej umowy miała być dokonywana w złotych na rachunek Kredytu. Szczegółowe zasady prowadzenia rachunku zawierał „Regulamin otwierania i prowadzenia rachunków bankowych dla osób fizycznych w [xAnon] S.A.” (§ 4 ust. 2 umowy).

55 Metoda i termin ustalania kursu wymiany walut (na podstawie którego wyliczana miały być raty spłaty i bieżące saldo zadłużenia) oraz warunki aktualizacji Harmonogramu Spłat określał Regulamin (§ 4 ust. 4 umowy).

56 Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia Umowy wynosiło 6,21 % w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki referencyjnej 3M LIBOR dla CHF (która na dzień sporządzenia przedmiotowej Umowy Kredytu wynosiło 2,71 %) i stałej marży Banku, która wynosiła 3,50 % (§ 5 ust. 1 umowy).

57 Zgodnie z § 6 ust. 1 umowy Bank pobierał opłaty i prowizje za wykonanie czynności pozostających w związku z zawartą Umową Kredytu w wysokości obowiązującej w Tabeli Opłat i Prowizji, która to stanowiła załącznik do przedmiotowej Umowy Kredytu.

58 Całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia Umowy Kredytu wynosił 648.952,35 PLN, podana kwota nie uwzględniała ryzyka kursowego (§ 6 ust. 3 umowy). Ostateczna wysokość całkowitego kosztu kredytu uzależniona była od zmian poziomu oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania (§ 6 ust. 5 umowy).

59 Rzeczywista stopa oprocentowania wynosiła 6,22 % (§ 6 ust. 4 umowy).

60 Docelowym zabezpieczeniem spłaty kredytu była m.in.: hipoteka kaucyjna do kwoty 794.392,09 zł (§ 7 ust. 1 umowy).

61 Kredytobiorca oświadczył, iż otrzymał Regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte (w szczególności zapisy dotyczące warunków i konsekwencji zmiany waluty kredytu, sposobów i terminów ustalenia stopy procentowej i oprocentowania kredytu, metody i terminów ustalenia kursu wymiany walut, metody ustalania wysokości rat spłaty oraz warunków aktualizacji Harmonogramu Spłaty. Ponadto, kredytobiorca oświadczył, że był świadomy ryzyka związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i zaakceptował to ryzyko oraz oświadczył, iż jest świadomy ryzyka związanego ze zmianą stopy procentowej (jako czynnika determinującego wysokość zadłużenia oraz wysokość rat spłaty) w całym okresie kredytowania i zaakceptował to ryzyko (§ 10 ust. 2 lit. c pkt. 1, 3 i 4 umowy). Integralną część umowy stanowił „Regulamin Kredytowania Hipotecznego [xAnon] S.A. w [xAnon] – [xAnon]” (dalej: „Regulamin”) (§ 1 umowy).

62 Zgodnie z § 2 lit. n Regulaminu stawka referencyjne WIBOR/EURIBOR/LIBOR to stopa procentowa rynku międzybankowego w [xAnon]/[xAnon]/[xAnon] dla lokat udzielonych w danej walucie dla danego okresu, wyrażona w stosunku rocznym, ustalona jako średnia z kwotowań banków.

63 Oprocentowanie zmienne stanowiło sumę marży kredytowej i stawki referencyjnej dla danej waluty kredytu LIBOR 3M dla innych walut – dla kredytu (pożyczki) udzielonego w PLN indeksowanego do innej waluty niż EUR (§ 8 ust. 1.3 Regulaminu). Kredyt (pożyczka) był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej z uwzględnieniem marży Banku określonej w dniu podjęcia decyzji kredytowej, chyba że umowa Kredytu (pożyczki) przewidywała inaczej (§ 8 ust. 2 Regulaminu). Uruchomienie kredytu (pożyczki) (lub jego transzy) denominowanego do waluty obcej następuje w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu uruchomionej kwoty w dniu wypłaty na walutę wskazaną w Umowie Kredytu (Umowie Pożyczki) wg kursu kupna danej waluty ustalonego przez Bank aktualnej Tabeli Kursów (§ 11 ust. 7 Regulaminu).

64 Przy uruchomieniu kredyt (pożyczki) Bank miał otworzyć rachunek kredytowy dedykowany do spłaty kredytu (pożyczki). Rachunek miał być prowadzony w PLN. W przypadku kredytu (pożyczki) denominowanego kursem waluty obcej Harmonogram Spłat kredytu (pożyczki) wyrażony był w walucie kredytu (pożyczki). Kwota rat spłaty obliczana miała być według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia spłaty (§ 12 ust. 1 i 7 Regulaminu). Kredytobiorca (Pożyczkobiorca) miał prawo wystąpić o zmianę waluty po zawarciu Umowy Kredytu (Umowy Pożyczki). Do zmiany waluty kredyt (pożyczki) miano stosować kurs kupna waluty obcej wg Tabeli Kursów walut obowiązującej w Banku w dniu przewalutowania w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą, kursu sprzedaży waluty obcej wg Tabeli Kursów walut obowiązującej w Banku w dniu przewalutowania w przypadku zmiany z waluty obcej na PLN oraz kursy sprzedaży walut obcych wg Tabeli Kursów walut obowiązującej w Banku w dniu przewalutowania w przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą (§ 13 ust. 1 i 6 Regulaminu). Kredytobiorca (Pożyczkobiorca) mógł wnioskować o podwyższenie kredytu (pożyczki) w trakcie okresu spłaty. W przypadku kredytu (pożyczki) w walucie obcej prowizja za podwyższenie kwoty kredytu (pożyczki) ustalana jest od kwoty podwyższenia, przeliczonej według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów z dnia sporządzenia aneksu (§ 14 ust. 1 zd. 1 i ust. 5 Regulaminu). Ani w umowie, ani w regulaminie nie ma wzmianki o sposobie ustalania kursu franka szwajcarskiego, który miał mieć zastosowanie przy realizacji umowy (umowa kredytu k. 75-78v, regulamin k. 537-542).

65 W dniu zawarcia umowy kredytu powodowie podpisali „Oświadczenie o ryzyku walutowym i ryzyku stopy procentowej do umowy kredytu hipotecznego nr [xAnon] (oświadczenie o ryzkach, k. 550-551).

66 W dniu 18 grudnia 2008 roku strony zawarły Aneks nr [xAnon] do umowy, na mocy którego doprecyzowano zobowiązania spoczywające na kredytobiorcy po wypłacie poszczególnych transz kredytu (aneks nr [xAnon], k. 79-79v).

67 W dniu 4 lutego 2009 roku strony zawarły Aneks nr [xAnon] do umowy, na mocy którego powodowie zobowiązali się do spłaty rat kredytu przez okres 24 miesięcy jednakże w wysokości nie wyższej niż 1.619,00 zł. Za zmianę warunków kredytowania pozwany pobrał jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 5,45 % salda kredytu tj. 12.855,39 CHF.

68 (aneks nr [xAnon], k. 80-81)

69 W dniu 18 sierpnia 2010 roku strony zawarły Aneks nr [xAnon] do umowy, na mocy którego zmianie uległy zapisy związane z docelowym zabezpieczeniem spłaty kredytu.

70 (aneks nr [xAnon], k. 82-83v)

71 W dniu 15 marca 2012 roku strony zawarły Aneks do umowy kredytu, na mocy którego umożliwiono powodom spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF.

72 (aneks, k. 84-85v)

73 W piśmie z dnia 24 września 2018 roku powodowie wystosowali do pozwanego pismo z oświadczeniem o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 130.440,64 zł oraz 76.986,67 CHF zapłaconych tytułem spłaty rat kredytu, w terminie 7 dni od otrzymania niniejszego pisma.

74 (wezwanie do zapłaty k. 86-88)

75 Umowa dotyczyła lokalu, który powodowie [xAnon] i [xAnon] odziedziczyli po matce. Lokale były stare, działka była miasta. Miasto nakazało remont lokalu. [xAnon] i [xAnon] dali powódce [xAnon] pełnomocnictwo. Powodowie [xAnon] i [xAnon] bezpośrednio nie uczestniczyli w pospisywaniu umowy kredytu. Nikt nie prowadził w kredytowanej nieruchomości działalności gospodarczej. Powodowie najpierw zaciągnęli kredyt w PLN w [xAnon], ale nie wystarczył. Powodowie musieli zaciągnąć inny kredyt. Powódce [xAnon] przedstawiono ofertę kredytu w [xAnon]. Doradca przedstawił powódce ofertę kredytu w CHF, mówiąc, że jest to najlepsza opcja. O mechanizmie indeksacji powodowie dowiedzieli się w 2018 roku, kiedy udali się do ekspertów przeanalizować umowę. Doradca nie poinformował powodów o ryzku kursowym, nie pokazywał żadnych symulacji. Powodom nie przedstawiono oferty kredytu w PLN. Powódka musiała refinansować kredyt z [xAnon], żeby dostać ten kredyt. Powodowie odziedziczyli jeden lokal. Umowa kredytu była podpisana na jeden lokal. Przy podpisywaniu aktu notarialnego okazało się, że są to 3 lokale. Wspólnota mieszkaniowa podzieliła to na trzy lokale już po zawarciu umowy kredytu. Powodowie nie zajmowali się wynajmem nieruchomości. Powodowie nie byli poinformowani o spreadzie. Powodom przedstawiono gotową umowę do podpisania. Powodowie nie mieli możliwości negocjacji umowy kredytu. ( przesłuchanie powódki [xAnon] w charakterze strony w protokole rozprawy z dnia 17 grudnia 2020 roku, k. 939-941, przesłuchanie powodów [xAnon], [xAnon], [xAnon] w charakterze strony w protokole rozprawy z dnia 25listopada 2025 roku, k. 1503-1504)

76 .

77 [xAnon] S.A. z siedzibą w [xAnon] jest poprzednikiem prawnym pozwanego tj. [xAnon] S.A. z siedzibą w [xAnon] w upadłości (

78 okoliczności bezsporne).

79 Postępowanie restrukturyzacyjne [xAnon] zostało wszczęte 30 września 2022 roku przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny ([xAnon]).

80 Upadłość [xAnon] została ogłoszona 20 lipca 2023 roku przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy, XVIII Wydział Gospodarczy. Decyzja ta została podjęta w następstwie wniosku [xAnon] ([xAnon]).

81 [xAnon] został powołany postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r. wydanym przez Sąd Rejonowy dla m st. Warszawy na Syndyka Masy Upadłości [xAnon]S.A. w upadłości z siedzibą w [xAnon](fakty powszechnie znane).

82 Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych wyżej dowodów z dokumentów, uznając je za wiarygodne w całości. Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powódki przesłuchanej w charakterze strony, uznając ten dowód za wiarygodny całości. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.) (dalej jako: „k.p.c.”) oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c. Na rozprawie w dniu 17 grudnia 2020 r. Sąd oddalił na podstawie art. 235(

83 2) § 1 pkt 2 k.p.c. wniosek dowodowy strony pozwanej w zakresie dowodu z zeznań świadka [xAnon], jako nieistotny dla rozstrzygnięcia postępowania.

84 Sąd mimo, iż dopuścił dowód z zeznań świadka [xAnon], to jednak nie oparł ustaleń faktycznych na podstawie dowodu z zeznań przesłuchanego świadka, gdyż nie wniosły one nic istotnego do tych ustaleń. Sąd miał na uwadze, iż świadek nie pamiętał okoliczności zawarcia przedmiotowej umowy.

85 Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione w stanie faktycznym, a przedłożone przez strony do akt sprawy dokumenty uznając ich treść za nieprzydatną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (art. 227 k.p.c.).

86 Sąd zważył, co następuje:

87 Sąd wydając wyrok częściowy odniósł się jedynie do części roszczenia dotyczącej ustalenia nieważności umowy kredytu. Roszczenie o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości. Ze względu na zawieszenie postępowania w zakresie roszczenia o zapłatę Sąd nie orzekał w tym przedmiocie.

88 Status konsumenta

89 Zgodnie z art. 221 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.) (dalej jako:”k.c.”). za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Nie ulega wątpliwości, że powódka zaciągnęła zobowiązanie niezwiązane z działalnością gospodarczą lub zawodową, dla własnych potrzeb mieszkaniowych. Dla statusu konsumenta nie ma zaś znaczenia poziom świadomości i wiedzy danej osoby przy zawieraniu umowy z przedsiębiorcą. Konsumentem będzie zatem zarówno osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej niezwiązanej ze swoją działalnością profesjonalną, jak i czynności związanej co prawda z tą działalnością, ale tylko pośrednio (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2022 roku, sygn. akt I ACa 564/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 31 marca 2022 roku, sygn. akt I ACa 910/21). Pojęcie „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy 93/13 Rady EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ma charakter obiektywny i jest niezależne od konkretnego zasobu wiedzy, jaki może mieć dana osoba, czy też od posiadanych przez nią w rzeczywistości informacji (por. wyrok TSUE z 3.09.2015 roku, C-110/14). Powyższej oceny tej nie zmienia również fakt wynajęcia nieruchomości nabytej za środki pochodzące z kredytu. Brak jest bowiem dowodu na okoliczność, aby kredytobiorca wynajmował także inne nieruchomości lub prowadził działalność gospodarczą z zakresu wynajmu nieruchomości. Natomiast wynajem jednej nieruchomości nie stanowi sam w sobie działalności gospodarczej, gdyż wprawdzie ma na celu osiągnięcie zysku, ale nie wiąże się ze zorganizowaniem działalności w sposób charakterystyczny dla obrotu gospodarczego. Stanowisko to znajduje oparcie w orzecznictwie. (Por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 24.10.2024 r., C-347/23). Ponadto nieruchomość została wynajęta już po zawarciu umowy kredytu, a chwilą decydującą o uznaniu określonej osoby fizycznej jako konsumenta, jest chwila dokonywania czynności prawnej (Por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9.02.2012 r., V ACa 96/12.), zaś brak jest dowodu na okoliczność, aby już w dacie zawarcia umowy kredytu kredytobiorca planował w przyszłości wynająć nieruchomość.

90 Wobec powyższego powodowie zawarli sporną umowę jako konsumenci, będą wiec miały zastosowanie w stosunku do nich wszystkie regulacje dotyczące osób o statusie konsumenta.

91 Analiza treści zawartej przez strony umowy wymaga ustalenia czy udzielony kredyt był walutowy, czy złotowy.

92 Nie ma ustawowej definicji kredytu indeksowanego lub denominowanego, przyjmuje się jednak, że kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej to kredyt udzielony w złotych polskich, którego kwota jest odnoszona do waluty obcej. Kredyt taki jest kredytem złotowym, z tym że na skutek denominacji lub indeksacji, saldo kredytu wyrażane jest w walucie obcej, do której kredyt został denominowany lub indeksowany. Kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kredytu bądź w walucie, do której kredyt został denominowany lub indeksowany bądź w walucie polskiej, po przeliczeniu raty wyrażonej w walucie. Wypłata kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej następuje w złotych polskich, zaś operacja z walutą obcą dokonywana jest jedynie „na papierze” dla celów księgowych, do faktycznego przekazania wartości dewizowych nie dochodzi. Do faktycznego obrotu dewizowego dochodzi dopiero wówczas, gdy strony uzgodnią, że spłata kredytu przez kredytobiorcę następować będzie w walucie, do której kredyt indeksowano lub denominowano. Mając powyższe na uwadze dokonać należy rozróżnienia pomiędzy kredytem indeksowanym do waluty obcej, a kredytem czysto walutowym. W przeciwieństwie do kredytu indeksowanego, kredyt walutowy to kredyt udzielony w innej niż PLN walucie, a zatem również w tej walucie wypłacany i spłacany.

93 W niniejszej sprawie powodowie zawarli umowę kredytu indeksowanego. Powodowie mieli świadomość, jaką kwotę otrzyma i ta kwota była określona w PLN. Powodowie spłacili również raty kredytu oraz inne należności w PLN, a raty były przeliczane następnie na walutę waloryzacji, tj. walutę franka szwajcarskiego.

94 Interes prawny w ustaleniu nieważności umowy

95 Podstawą powództwa o ustalenie jest przepis art. 189 k.p.c., zgodnie z którym powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu powyższego przepisu to obiektywna, czyli wywołana rzeczywistą koniecznością ochrony określonej sfery prawnej, potrzeba uzyskania przez stronę powodową odpowiedniej treści wyroku. Interes prawny istnieje wówczas, gdy istnieje niepewność stosunku prawnego lub prawa, wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich kwestionowania lub naruszenia, zatem gdy zachodzi swoista potrzeba ich potwierdzenia, wynikająca z sytuacji prawnej w jakiej znajduje się powód. Ustalenia w zakresie ważności umowy kredytowej, a tym samym co do istnienia stosunku prawnego łączącego strony, przesądzą definitywnie o zobowiązaniach stron związanych z zawarciem przedmiotowej umowy. Istniejący stan niepewności może być usunięty jedynie w drodze roszczenia opartego na art. 189 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 19 lutego 2025 r. I CSK 3079/23, postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 14 marca 2025 r. I CSK 3302/23). Zdaniem Sądu powodowie w niniejszej sprawie posiadają interes prawny, o którym mowa w art. 189 k.p.c. Ocena ważności umowy w świetle przepisów obowiązujących w chwili jej zawarcia

96 Stosownie do regulacji zawartej w art. 58 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Podstawowym przepisem prawa zobowiązań, który wyznacza standard zgodności z prawem wszelkich umów, statuując jednocześnie zasadę swobody umów, jest art. 3531 k.c. stanowiący, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Z kolei z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.) (dalej jako: „prawo bankowe”) stanowi, że przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje i warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Umowa kredytu jest więc umową nazwaną, dwustronnie zobowiązującą – bank przekazuje środki pieniężne do dyspozycji kredytobiorcy z obowiązkiem ich zwrotu w kwotach i terminach ustalonych umową, odpłatną – powstaje po stronie kredytobiorcy obowiązek zapłaty na rzecz banku wynagrodzenia za korzystanie ze środków banku w postaci odsetek i prowizji, konsensualną – dochodzi do uzgodnienia przez strony podstawowych postanowień umowy. Przedmiotem kredytu musi być określona kwota pieniężna.

97 O nieważności czynności prawnej zgodnie z art. 58 k.c. decyduje jej treść lub cel badane w ramach zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego. Zasadniczo nie są więc istotne okoliczności poprzedzające zawarcie umowy, ani sposób jej wykonania. Bez znaczenia dla oceny ważności umowy zawartej przez powodów była więc ocena czy kurs zastosowany przez pozwanego przy przeliczeniach wypłaconej powodom kwoty kredytu na CHF i kursy użyte przy wyliczaniu kolejnych rat kredytów były kursami rynkowymi dotyczy to bowiem sposobu wykonania umowy. Stosownie do art. 353 § 1 k.c., zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Stosownie zaś do art. 3531 k.c., strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Istotą umowy jest złożenie przez strony zgodnych oświadczeń woli, których treść określa prawa i obowiązki stron. Umowa powstaje, gdy zostanie uzgodniony katalog istotnych dla danej umowy obowiązków stron i odpowiadających im uprawnień.

98 W konsekwencji, nie jest dopuszczalne, aby postanowienia umowne dawały jednej ze stron uprawnienie do kształtowania według swojej woli zakresu obowiązków drugiej strony. Byłoby to sprzeczne z naturą umowy (por. przykładowo wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2017 roku, VI ACa 726/16).

99 Jak ujęła to Agnieszka Pyrzyńska w Systemie Prawa Prywatnego (Prawo zobowiązań – część ogólna, tom 5, pod redakcją prof. dr hab. Ewy Łętowskiej, str. 205), w sytuacji, kiedy oznaczenie świadczenia zostało pozostawione jednej ze stron, powinno być ono w zasadzie oparte na obiektywnej podstawie, a nie pozostawione do swobodnego uznania strony, w przeciwnym razie zobowiązanie w większości przypadków byłoby nieważne. Gdyby bowiem wierzyciel miał dokonać oznaczenia świadczenia w sposób dowolny, byłoby to niezgodne z zasadami współżycia społecznego, ponieważ nazbyt zagrażałoby interesom dłużnika. Z kolei pozostawienie dowolności dłużnikowi oznaczałoby całkowity brak jego związania, co byłoby sprzeczne z naturą zobowiązania. W każdym razie stanowiłoby to więc naruszenie art. 3531 k.c. Sprzeczne z istotą każdej umowy jest uzgodnienie przez strony, że o zakresie obowiązków jednej z nich zadecyduje na zasadzie swobodnego uznania druga strona w toku wykonywania umowy a tak stało się w przypadku spornej umowy. Wysokość świadczenia kredytobiorcy została określona w ten sposób, że kwotę kredytu przeliczano najpierw ze złotych na franki szwajcarskie, po kursie wskazanym przez bank, uzyskując równowartość kredytu wyrażoną w walucie obcej. Następnie – już bezpośrednio w celu określenia świadczenia kredytobiorcy, tj. każdej kolejnej raty – przeliczano wskazywaną przez bank kwotę w CHF na złotówki po kursach ustalanych przez kredytodawcę w jego tabeli kursów. Umowa nie przewidywała żadnych ograniczeń w określaniu przez bank kursów w tabelach kursów obowiązujących w banku. Umowa pozostawiała bankowi dowolność w ustalaniu poziomu kursu walut obcych. Z kolei przepisy prawa nie nakładały na pozwanego jakichkolwiek ograniczeń w tej mierze. Prawo nie zakazywało pozwanemu tworzenia dowolnej ilości tabel kursów walut obcych i zamieszczania w nich kursów uznanych za właściwe przez bank. Nie znajdowało zatem oparcia w umowach twierdzenie pozwanego, że kursy wpisywane do tabeli bankowej miały być oparte o obiektywne kryterium i pozwany nie miał tu możliwości ingerencji. Z umowy nie wynikało również, aby kurs waluty wpisywany do tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu przeliczania całej kwoty kredytu na CHF, a następnie w dniu spłaty każdej kolejnej raty musiał przybrać wartość rynkową albo jakąkolwiek wartość możliwą do ustalenia i przewidzenia przez drugą stronę umowy. Umowa, w tym regulamin, nie przewidywały kryteriów, wedle których miałby być ustalony kurs z tabeli. Żadne ograniczenia swobody kształtowania kursu nie wynikały bowiem z umowy, zatem stosowanie jakichkolwiek praktyk w określaniu kursu waluty było swobodną decyzją pozwanego jako kredytodawcy i w każdej chwili mogło być dowolnie zmienione. W przedmiotowej umowie nie zostały też określone obiektywne podstawy ustalenia świadczenia. Kredytodawca mógł dwukrotnie, w aspekcie kształtowania kursu, wpływać w sposób dowolny na wysokość świadczenia kredytobiorcy - po wypłacie kredytu, przeliczając kwotę udzielonego kredytu na CHF po kursie ustalonym przez siebie oraz przy ustalaniu wysokości poszczególnych rat znów przeliczając określone w CHF kwoty raty na złotówki po kursie z tabeli, czyli dowolnym. Zgodnie z brzmieniem umowy, wysokość każdej raty kredytu powinna wynikać z przemnożenia pewnej sumy wyrażonej w CHF przez ustaloną dowolnie przez jedną ze stron (bank) wielkość (kurs waluty). Wynik takiego mnożenia – czyli wysokość świadczenia – zależał zatem od swobodnego, niczym nieograniczonego, uznania jednej ze stron umowy, czyli banku. Jest to sprzeczne z naturą każdej umowy, która polega na czytelnym ustaleniu obowiązków stron, w sposób przez nie uzgodniony. Bez znaczenia jest czy strony rozumiały mechanizm indeksacji i zmiany wartości kapitału oraz rat na skutek zmiany kursu waluty. Gdyby samo objęcie świadomością przez strony postanowień umowy sprzecznych z ustawą czyniło je ważnymi byłby to prosty sposób na obejście przepisów bezwzględnie obowiązujących. Wystarczyłoby je wówczas świadomie naruszać, aby przestały obowiązywać.

100 Podkreślić należy, iż podpisanie lakonicznych oświadczeń o świadomości ryzyka walutowego i ryzyka stopy procentowej – samo przez się nie spełnia wymogu udzielenia rzetelnej i jasnej informacji w powyższym zakresie.

101 Brak określenia wysokości świadczenia kredytobiorcy przesądzał o sprzeczności treści umowy z art. 3531 k.c. i art. 69 prawa bankowego. Świadczenie w umowie nie zostało oznaczone tym samym zobowiązanie z nim związane nie istnieje. Jedynie oznaczenie świadczenia w połączeniu z oznaczeniem sposobu zachowania się dłużnika pozwala na ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego. Jeśli świadczenie nie zostanie oznaczone, nie można mówić o istnieniu zobowiązania ze względu na brak istotnego elementu stosunku zobowiązaniowego (wyrok SN z 5 czerwca 2014 roku (IV CSK 585/13, Legalis nr 1079906). Bez znaczenia jest czy strona jednostronnie ustalająca wysokość świadczenia dokonała tego na rozsądnym, wynikającym z obiektywnych, ekonomicznie uzasadnionych okolicznościach poziomie, skoro umowa stron nie przewidywała żadnego ograniczenia w procesie ustalania przez pozwany bank kursów CHF używanych na obu etapach indeksacji, a nałożenie na kredytobiorców oceny czy świadczenie jest ustalone w rozsądnej wysokości jest sprzeczne z art. 69 prawa bankowego. Kwestia zastosowania indeksacji w zawartej umowie

102 Ogólne przyjęcie, że polskie prawo w dacie podpisania spornej umowy dopuszczało zawieranie umów o kredyt denominowany lub indeksowany, nie przesadza zgodności z prawem każdej umowy o kredyt indeksowany/denominowany. Rozważenia wymaga czy zawarcie umowy o konkretnym brzmieniu jest po pierwsze zgodne z naturą umowy o kredyt, po wtóre, czy określenie mechanizmu denominacji lub indeksacji spełnia cele, którym denominacja i indeksacja służą. Podstawowym elementem umowy o kredyt jest obowiązek przekazania przez bank kredytobiorcy ustalonej sumy środków pieniężnych, którą to sumę następnie kredytobiorca ma obowiązek zwrócić w ratach z odsetkami i prowizją. Stosując mechanizm indeksacji kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu hipotecznego może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. W przypadku więc kredytu indeksowanego/denominowanego wysokość rat może być wyższa lub niższa w odniesieniu do wypłaconej kwoty kredytu w zależności od kursu waluty, do której kredyt został indeksowany czy denominowany. Suma rat w części kapitałowej może być wyższa lub niższa od kwoty udzielonego kredytu w zależności od zmiany kursu waluty. Bank oddając do dyspozycji kredytobiorcy określoną kwotę może otrzymać w zamian zwrot kwoty kilkukrotnie większej lub mniejszej, co staje się faktem przy kilkukrotnym wzroście lub spadku kursu waluty obcej, do której kredyt indeksowano, w porównaniu do kursu z dnia wypłacenia kredytu. Oddanie więc do dyspozycji kredytobiorcy konkretnej kwoty nie powoduje obowiązku zwrotu bankowi tej samej kwoty kredytu. Brak określenia wysokości świadczenia jest szczególnie widoczny przy wypowiedzeniu umowy kredytu przez jedną ze stron, wówczas kwota kapitału do spłaty jest zupełnie inna niż otrzymana od banku, podobnie jak wysokość odsetek. Z uwagi na sam mechanizm indeksacji trudno też kredytobiorcy wykonującemu umowę kredytu stwierdzić czy wyliczane przez bank odsetki umowne nie przekraczają ustawowo określonej w art. 359 § 21 k.c. wysokości odsetek maksymalnych.

103 Zgodnie z poglądami doktryny i judykatury świadczenie stron stosunku zobowiązaniowego musi zostać dokładnie określone już w momencie jego powstania, ewentualnie jego określenie może być uzależnione od czynników obiektywnych (zob. np. SN w wyroku z dnia 1 kwietnia 2011 roku, III CSK 206/10). Przy tym określenie świadczeń nie może zostać pozostawione jednej ze stron stosunku. Gdyby bowiem oznaczenie świadczenia pozostawione zostało jednej ze stron, bez jakichkolwiek ograniczeń w tym zakresie, takie postanowienie umowne – jako sprzeczne z art. 3531 k.c. – byłoby nieważne, co pociągałoby zazwyczaj za sobą nieważność całego zobowiązania (zob. W. Borysiak, Komentarz do art. 353, K. Osajda (red.), Tom III A. Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część ogólna, Warszawa 2017; zob. również m.in.: uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 22 maja 1991 roku, sygn. III CZP 15/91, wyrok SN z dnia 22 maja 2014 roku, sygn. IV CSK 597/13, wyrok SA w Warszawie z dnia 10 października 2017 roku, sygn. VI ACa 726/16). Postanowienia umowy, które przyznają jednej stronie stosunku swobodę określania wysokość świadczenia w czasie wykonywania umowy są niedopuszczalne, a postanowienie przyznające stronie taką swobodę jest nieważne. Dokonując oceny postanowień umowy zawartej przez powodów z pozwanym bankiem należy stwierdzić, że brak jest w umowie wskazania dokładnie kwoty kredytu podlegającej zwrotowi, wysokości raty oraz szczegółowych i obiektywnych kryteriów określania tych kwot. Umowa nadała pozwanemu nieograniczone możliwości oznaczania wysokości kwoty kredytu do zwrotu oraz wysokości rat przy zastosowaniu jednostronnie ustalonego przez pozwany bank kursu walutowego. Bez znaczenia jest sposób w jaki bank w rzeczywistości ustalał kursy walut. Analizie w świetle przepisów regulujących granice swobody umów podlega treść czynności prawnej, a nie sposób wykonywania umowy. Nawet stosowanie przez bank obiektywnych metod ustalania kursów walut nie czyniłoby zawartej umowy ważną. Postanowienia umowy zawartej między stronami dotyczące ustalenia kursu salda kredytu (wysokość kredytu do spłaty) oraz wysokość rat są więc nieważne ze względu na sprzeczność tych postanowień z naturą stosunku zobowiązaniowego. Przy tym nieważność tych postanowień pociąga za sobą nieważność całej umowy, bez zakwestionowanych postanowień nie da się bowiem określić głównego świadczenia kredytobiorcy – wysokości kredytu do zwrotu oraz poszczególnych rat. Umowa ma więc dwie istotne wady prawne. Po pierwsze w umowie brak było określenia wysokości świadczenia, do spełniania którego zobowiązany był kredytobiorca, to jest nie określono kwot rat, w których miał być spłacany kredyt, ani obiektywnego i weryfikowalnego sposobu ich ustalenia. Po wtóre treść umowy była sprzeczna z art. 69 prawa bankowego w tym aspekcie, że zastosowany w ww. umowie sposób indeksacji powodował, że strona powodowa zobowiązana była do zwrócenia bankowi kwoty innej niż kwota przekazanego jej wcześniej kredytu.

104 Czy żądanie ustalenia nieważności umowy stanowi wierzytelność, podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości

105 Sąd Najwyższy - Izba Cywilna w uchwale z dnia 19 września 2024 r. (III CZP 5/24) stwierdził, że postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, a tym samym może być podjęte z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka. Abuzywność postanowień umowy

106 Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Z przywołanego przepisu wynika zatem, że aby uznać postanowienie umowne za niedozwolone powinny zostać spełnione następujące przesłanki:

107 a.

108 postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione (nie było negocjowane),

109 b.

110 postanowienie nie dotyczy sformułowanych jednoznacznie głównych świadczeń stron,

111 c.

112 w wyniku zawarcia w umowie tego postanowienia prawa i obowiązki konsumenta zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,

113 d.

114 doszło tym samym do rażącego naruszenia interesów konsumenta.

115 W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zostały spełnione powyższe przesłanki, co pozwalało uznać postanowienia łączącej strony Umowy dotyczące mechanizmu denominacji, za klauzule abuzywne.

116 Jako rażąco naruszające równowagę kontraktową między stronami Sąd uznał następujące postanowienia umowne: § 2 ust. 1, § 3 ust. 8 , § 4 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 2 Umowy oraz § 11 ust. 7, § 12 ust. 7, § 13 ust. 6 i § 14 ust. 5 Regulaminu (umowa kredytu k. 75-78v, regulamin k. 537-542).

117 Stosownie do art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG (Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Dz.Urz.UE.L. 1993 Nr 95, str. 29) niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, prowadzą do nieważności umowy i nie podlegają zastąpieniu jeżeli kredytobiorca-konsument nie godzi się na obowiązywanie takiej umowy. Umowa nie mogłaby być uzupełniona w trybie art. 358 § 2 k.c. przede wszystkim z uwagi na brak tej regulacji w chwili zawierania przez powodów umowy, ale też z uwagi na brak zastosowania tego przepisu do umów między przedsiębiorcą i konsumentem. Nie można również zastąpić nieważnych postanowień umowy w oparciu o zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje na podstawie art. 56 k.c. Ani zasady współżycia społecznego nie określają bowiem wysokości kursu waluty jaki powinien być przyjęty do przeliczenia kwoty kredytu do zwrotu oraz wysokości raty, ani nie istnieje żaden ustalony zwyczaj w tej sprawie. Gdyby było inaczej, to możliwe byłoby pozostawienie stosownej luki w każdej umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego i umowa w dalszym ciągu nadawałaby się do wykonania. Oczywistym jest jednak, że luka taka powodowałaby spory co do kursu jaki powinien być zastosowany, zaś umowa nie nadawałaby się do wykonania. Gdyby zaś chcieć określić jakiś zwyczaj w zakresie ustalania kursów walut w przypadku umów kredytu denominowanego lub indeksowanego, to należałoby uznać, że zwyczajem takim było ustalanie kursów przeliczeniowych swobodnie w tabelach banku, aniżeli ustalanie ich w jakikolwiek inny sposób, ponieważ był to sposób ustalania kursów najszerzej rozpowszechniony na rynku. Z kolei zasady współżycia społecznego mogą wyznaczać pewien przedział kursu, który można by określić jako sprawiedliwy, nieprowadzący do oczywistego pokrzywdzenia jednej ze stron, nie mogą jednakże wyznaczać kursu określonego, nadającego się do zastosowania w umowie. W przeciwnym wypadku za nieważne na podstawie art. 58 § 2 k.c. można by uznać wszystkie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego funkcjonujące obecnie na rynku, uznając, że stosowany w nich kurs odbiega (choćby o 0,01 PLN/CHF) od kursu wynikającego z zasad współżycia społecznego. Jak widać próby takiego ustalenia kursu „sprawiedliwego” byłyby czysto arbitralne.

118 Nie jest również możliwe uzupełnienie treści umowy poprzez określenie przedziału kursu po jakim dłużnik powinien wykonać zobowiązanie, ponieważ taka swoboda dłużnika byłaby sprzeczna z naturą stosunku zobowiązaniowego.

119 Wreszcie wskazać należy, że TSUE w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. C-212/20 wskazał, że „artykuły 5 i 6 dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE L z 1993 r., Nr 95, s. 29) stoją na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron”. Nie jest zatem możliwe zastąpienie wyeliminowanych z umowy postanowień na jakiejkolwiek podstawie, co czyni zawartą przez strony umowę nieważną od początku i w całości z powodu jej niewykonalności. Z drugiej strony umowa jest nieważna również z tego względu, że bez postanowień dotkniętych nieważnością strony nie zdecydowałyby się na jej zawarcie (art. 58 § 3 k.c.). Skoro umowa była od początku nieważna, to zawarcie aneksu do umowy, na podstawie którego powodowie mogli spłacać raty w walucie CHF, nie mogłoby sanować tej umowy. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wynika bowiem, iż cele dyrektywy 93/13 (Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Dz.Urz.UE.L. 1993 Nr 95, str. 29) są w pełni spełnione, w wypadku gdy sytuacja prawna i faktyczna, w jakiej konsument znalazłby się w braku nieuczciwego warunku umownego, zostaje przywrócona, a wada, która obciążała umowę, zostaje usunięta przez strony w drodze zawarcia aneksu, o ile konsument ten przy zawieraniu aneksu był świadomy niewiążącego charakteru tego warunku i wynikających z niego konsekwencji (zob. wyrok TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 roku, C-19/20). Kluczowym w niniejszej sprawie jest więc fakt, że strona powodowa nie zgodziła się na obowiązywanie umowy z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie jej treści przepisem prawa krajowego czy w inny sposób.

120 Dodatkowo oceniając umowę zawartą przez strony należy stwierdzić, że umowa nie była indywidualnie negocjowana – tak naprawdę trudno mówić, aby była w ogóle negocjowalna, co wynika z zeznań strony powodowej. Zgodnie zaś z art. 3851 § 3 k.c. nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Tym samym nie można uznać za indywidualne negocjowanie umowy jej podpisanie przez strony (czyli zawarcie umowy), ewentualnie wybranie przez konsumenta jednej z kilku przedstawionych przez przedsiębiorcę opcji. O braku indywidualnego negocjowania umowy świadczy przede wszystkim zawarcie umowy na wzorcu przedsiębiorcy. W związku z tym nie może być w sprawie jakichkolwiek wątpliwości, że postanowienia umowy nie były indywidualnie negocjowane. W niniejszej sprawie należało również uznać, iż wskazane wyżej postanowienia umowy odsyłające do tabel kursowych banku kształtują obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają ich interesy.

121 Powodowie nie mieli wpływu na kształt kwestionowanych postanowień. Od jej decyzji zależało jedynie czy zawrzeć umowę, w jakiej wysokości i na jaki okres. Postanowienia umowne o charakterze konstrukcyjnym znajdowały się we wzorcu umowy zaproponowanym przez bank, który nie podlegał negocjacjom. Wzór umowy był bowiem standardowym wzorcem wykorzystywanym w pozwanym banku i nie podlegał żadnym negocjacjom. Nawet fakt, że konsument znał treść danego postanowienia i rozumiał je, nie przesądza o tym, że zostało ono indywidualnie uzgodnione. Dokonanie więc wyboru przez powodów kredytu indeksowanego do CHF nie oznacza, że umowa była indywidualnie uzgadniana. Brak jednoznaczności wymienionych postanowień polegał na odesłaniu do nieokreślonych w umowie wielkości, a mianowicie kursów z tabel kursów walut obowiązujących w pozwanym banku. Wielkości tych nie dawało się sprecyzować w świetle treści umowy, która nie przesądzała, w jaki sposób kursy sprzedaży i kupna z tabel banku będą określane. W chwili zawarcia umowy, ani powodowie, ani sami przedstawiciele banku, którzy zawierali z nią umowę, nie znali konkretnych wartości, jakie mogły się pojawić w tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu przeliczania kwoty kredytu na PLN, ani w dniach wyliczania kolejnych rat. Umowa nie określała podstaw, aby je ustalić. Wysokości kursów walut z tabel banku zostały zatem faktycznie pozostawione swobodzie banku. Wymienione postanowienia należało zatem ocenić jako niejednoznaczne. Sprzeczność z dobrymi obyczajami wymienionych klauzul polegała na niedoinformowaniu powodów, spowodowaniu ich dezorientacji, wywołaniu błędnego przekonania, wykorzystaniu jej niewiedzy i ukształtowania stosunku prawnego niezgodnie z zasadą równorzędności stron. Powodów nie pouczono o wpływie wahań waluty CHF na saldo zadłużenia, wpływu nieograniczonego ryzyka zmian kursu na kształt zobowiązania, korzyści, jaką kredytodawca uzyskiwał, wykorzystując wpisany w umowę mechanizm stosowania różnych kursów (odpowiednio kursu kupna i sprzedaży). Skutkiem braku w umowie jakiejkolwiek bariery w stosowaniu klauzuli waloryzacyjnej było zobligowanie kredytobiorców postanowieniami umowy do zwrotu kwoty kredytu po dokonanej indeksacji w rozmiarze nieporównywalnym do kwoty otrzymanego kredytu, co rażąco naruszało ich interesy jako konsumentów. Bez znaczenia są więc rozważania czy zastosowanie stawki LIBOR do ustalenia raty kredytu było dla powodów korzystniejsze niż zaciągnięcie kredytu, do którego stosuje się wskaźnik WIBOR. Podobnie bez znaczenia jest wprowadzenie tzw. regulacji antyspreadowej. Miała ona bowiem wpływ tylko na sposób wykonywania dotkniętej nieważnością umowy.

122 Z uwagi na powyżej opisany mechanizm działania przedsiębiorców na rynku w wyroku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 czerwca 2012 roku (C-618/10) stwierdzono, że: „z brzmienia ust. 1 art. 6 dyrektywy 93/13/EWG wynika, że sądy krajowe są zobowiązane wyłącznie do zaniechania stosowania nieuczciwego warunku umownego, aby nie wywierał on obligatoryjnych skutków wobec konsumenta, przy czym nie są one uprawnione do zmiany jego treści. Umowa powinna bowiem w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego. Dyrektywa 93/13 zobowiązuje państwa członkowskie, jak wynika z jej art. 7 ust. 1 w związku z jej motywem 24., do zapewnienia stosownych i skutecznych środków „mających na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami”. W tym kontekście należy zatem stwierdzić, że gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów (zob. podobne postanowienie TSUE z dnia 16 listopada 2010 roku w sprawie C-76/10, [xAnon], pkt 41 oraz przytoczone tam orzecznictwo), ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców”. Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyrokach TSUE z dnia 4 czerwca 2009 roku (C-243/08), z dnia 15 marca 2012 roku (C-453/10), z dnia 30 maja 2013 roku, (C-397/11), z dnia 21 stycznia 2015 roku (C-482/13), i z dnia 3 października 2019 roku (C-260/18).

123 Podsumowując ostatnią część wywodów należało dojść do wniosku, że przedmiotowa umowa oceniana przez pryzmat przepisów kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych również musiała zostać uznana za nieważną.

124 Stwierdzeniu nieważności umowy nie stoi przy tym na przeszkodzie to, iż miałoby to wywołać dla konsumenta szczególnie niekorzystne skutki. W świetle wyroku TSUE z dnia 3 października 2019 roku, C 260/18 ([xAnon]), o tym, czy unieważnienie umowy wywoła dla konsumenta szczególnie niekorzystne skutki decydująca jest wola samego konsumenta. W związku z tym Sąd nie może pozostawić umowy w mocy wbrew woli samego konsumenta, o ile, co oczywiste, w świetle przepisów prawa krajowego umowa bez postanowień uznanych za abuzywne nie może dalej funkcjonować. Wolą powodów było ustalenie nieważności umowy. Należy wskazać, że skutkiem nieważności przedmiotowej umowy jest nieistnienie wynikającego z niej stosunku prawnego. Należy bowiem wskazać, iż gdy żądanie zmierza do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, jego podstawę faktyczną mogą stanowić w szczególności takie okoliczności faktyczne, które wskazują na to, że mająca być źródłem tego stosunku czynność prawna (np. umowa) jest nieważna albo w ogóle nie została dokonana. Zarówno nieważność czynności prawnej, jak i jej nieistnienie (brak tej czynności) powodują, że stosunek prawny, który miałby z czynności prawnej wynikać, nie powstaje, a zatem nie istnieje (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 roku, II CSK 56/15, Legalis nr 1361401; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2017 roku, V CZ 70/17, Legalis nr 1715441). W związku z powyższym, Sąd w sentencji wyroku częściowego ustalił nieważność zawartej przez strony umowy.

125 Sąd nie rozstrzygał zatem o podniesionym przez pozwanego zarzucie przedawnienia, zatrzymania, potrącenia, gdyż nie mogą one dotyczyć żądania o ustalenie.

126 Sędzia Dorota Stokowska-Komorowska

ZARZĄDZENIE

127 [xAnon].

128 Sędzia Dorota Stokowska-Komorowska