Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r., II FSK 1125/15

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r., II FSK 1125/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia del. WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Ewa Morawska, po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Po 165/14 w sprawie ze skargi [...] Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz [...] Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 165/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę [...] Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. w P. (zwanego dalej "Spółką", "Stroną", "Skarżącym") i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 grudnia 2013 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia 5 lutego 2013 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

3 Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 23 grudnia 2013 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia 5 lutego 2013 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 6.829,50 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. W.

4 Na powyższe postanowienie Strona złożyła skargę do Sądu, zaskarżonemu postanowieniu zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, poprzez niezastosowanie: art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - zwanej dalej "kpa"), art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz.U. z 2012r., poz. 1015 ze zm. - zwanej dalej "u.p.e.a."), w związku z art. 40 § 2 kpa.

5 Postanowieniom organów obu instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania poprzez niezastosowanie: art. 262 § 1 pkt 1 kpa, art. 64c § 4b, art. 64e § 4a, 64e § 1 w związku z art. 64e § 2 pkt 1, w związku z art. art.64e § 3 u.p.e.a. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a.

6 Postanowieniu organu I instancji z dnia 5 lutego 2013 r. zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, poprzez niezastosowanie art. 11 kpa, art. 107 § 3 kpa oraz art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 40 § 2 kpa.

7 Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji z dnia 5 lutego 2013 r. w całości, albowiem wskazane powyżej naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz Skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

8 W uzasadnieniu skargi podniesiono, że kwota kosztów postępowania egzekucyjnego została naliczona w niewłaściwej wysokości ponieważ kwota egzekwowana przez Urząd Skarbowy na rzecz Skarżącego wynosiła 124.276,65 zł. Zarzucono również zaskarżonemu postanowieniu organu I instancji brak wystarczającego uzasadnienia. Ponadto zarzucono organowi odwoławczemu, że postępowanie prowadzone przez ten organ było prowadzone przewlekle. W tym czasie organ doręczał Skarżącemu jedynie zawiadomienia o przedłużeniu rozpoznania sprawy o kolejne 30 dni.

9 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

10 Sąd pierwszej instancji - uzasadniając rozstrzygnięcie - wskazał, że spór w sprawie w zasadzie ogranicza się do oceny, czy zaistniały przesłanki do obciążenia skarżącej spółki jako wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. W ocenie Sądu, takie przesłanki nie zaistniały. Podał, że w sprawie mamy do czynienia ze szczególną sytuacją, kiedy to administracyjny organ egzekucyjny prowadził egzekucję należności cywilnoprawnych. Organ ten bowiem przejął łączne prowadzenie egzekucji administracyjnej i sądowej na skutek postanowienia sądu wydanego w trybie art. 773 § 1 kpc wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej skierowanych do tego samego prawa majątkowego - wynagrodzenia za pracę dłużnika. Przepis art. 773 § 1 kpc w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania postanowienia, tj. 21 kwietnia 2010 r. stanowił, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej co do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego, administracyjny organ egzekucyjny i komornik wstrzymują czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, dłużnika lub z urzędu i przekazują akta egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej sądowi rejonowemu, w którego okręgu wszczęto egzekucję, w celu rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny - sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucję w trybie właściwym dla danego organu. Jak wynika z treści tego przepisu, organ, któremu egzekucja została przekazana prowadzi łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu. Dlatego więc, wbrew twierdzeniu Skarżącego, skoro Sąd Rejonowy postanowił rozstrzygnąć zbieg skierowanej do wynagrodzenia za pracę dłużnika egzekucji sądowej prowadzonej przez Komornika Sądowego oraz egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w ten sposób, że dalsze prowadzenie egzekucji przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, to trybem właściwym do prowadzenia egzekucji w niniejszej sprawie jest ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym dotyczącymi kosztów egzekucyjnych.

11 Z treści art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika, że z wyjątkiem sytuacji przewidzianych w art. 64c § 2-4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. W sytuacji, gdy nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel (64c § 4 ).

12 Organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia 19 listopada 2012 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdził, że egzekucja okazała się bezskuteczna z uwagi na brak składników majątkowych, do których można by prowadzić postępowanie egzekucyjne, a następnie stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że nie ma możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w celu prowadzenia skutecznej egzekucji zwrócono się o udzielenie informacji do centralnej ewidencji pojazdów oraz zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz zarządu geodezji i katastru miejskiego. Uzyskane odpowiedzi nie doprowadziły do ustalenia składników majątkowych do których można byłoby prowadzić egzekucje. Zawiadomieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce "M." z siedzibą w G. W wyniku dokonanego zajęcia nie uzyskano jednak żadnej kwoty, gdyż zobowiązany otrzymywał najniższe wynagrodzenie niepodlegające zajęciu. Organ zwrócił się też do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. W dniu 6 listopada 2012 r. został sporządzony wykaz majątku zobowiązanego, z którego wynikało, że zobowiązany utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1500 zł, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Ponadto z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Szamotułach z dnia 21 kwietnia 2010 r. w sprawie I Co 511/10 rozstrzygającego o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej wynikało, że już od 2009 r. egzekucje przeciwko temu samemu dłużnikowi z wniosku innego wierzyciela prowadził Komornik Sądowy przy S.R w Szamotułach w sprawie Km 52/09 w celu wyegzekwowania należności w łącznej kwocie ok. 129 814,19 zł, gdzie nie wyegzekwowano żadnej kwoty oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego P. celem wyegzekwowania należności w kwocie 696 932,13 zł, gdzie wyegzekwowano 6 290,33 zł.

13 Omawiając cel postępowania egzekucyjnego WSA wskazał, że planując podjęcie czynności organ egzekucyjny powinien najpierw przeprowadzić kalkulację, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej od wyegzekwowania. W przeciwnym razie działania organu byłyby sprzeczne z celem postępowania egzekucyjnego.

14 Sąd podkreślił, że zajęcie wynagrodzenia za pracę dłużnika, które okazało się nieskuteczne, gdyż dłużnik uzyskiwał najniższe wynagrodzenie, niepodlegające zajęciu nie było w stanie faktycznym sprawy czynnością celową, mogącą doprowadzić do uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne w sytuacji, gdy zobowiązany w istocie nie posiadał majątku, z którego można było choć częściowo zaspokoić wierzyciela. Łączna kwota objęta różnymi tytułami wykonawczymi, która miała zostać wyegzekwowana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego P. wynosiła na dzień 12.06.2012 r. 499 148,44 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego miał świadomość niewypłacalności dłużnika.

15 Zdaniem Sądu, skoro Naczelnik od 2009 r. prowadził przeciwko dłużnikowi W. W. egzekucję i znał jego sytuację majątkową to winien przed dokonaniem zajęcia, które niezależnie od skutków tego zajęcia wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów najpierw zwrócić się do sądu o wyjawienie majątku dłużnika, a dopiero po uzyskaniu wiarygodnych informacji o jego majątku i dochodach dokonywać zajęcia. Administracyjny organ egzekucyjny winien mieć bowiem zawsze na uwadze zasady postępowania egzekucyjnego, w tym zwłaszcza zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę celowości postępowania.

16 Sąd stwierdził, że wydając zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie pierwszoinstancyjne organy naruszyły zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, czyniąc ją dowolną i nie uwzględniły całokształtu okoliczności sprawy, uchybiając tym samym przepisom art. 7 i 77 k.p.a. oraz zasadom wyrażonym w treści art. 7 u.p.e.a.

17 Za zasadny WSA uznał zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a., z uwagi na to, że kwota kosztów postępowania egzekucyjnego została naliczona w niewłaściwej wysokości, ponieważ kwota egzekwowana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, na rzecz Skarżącego wynosiła 124.276,65 zł, a opłata liczona zgodnie z zasadami określonymi w ww. przepisach powinna stanowić 4% egzekwowanej należności plus 1% egzekwowanej należności tytułem opłaty manipulacyjnej, tj. łącznie 6 213,82 zł. Organy obu instancji nie wyjaśniły skąd pochodzi różnica w naliczaniu tych opłat.

18 Kolejny zarzut, który okazał się zasadny, nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia i dlatego nie stanowił podstawy uchylenia zaskarżonych postanowień, to zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, poprzez niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art.18 u.p.e.a., w związku z art. 40 § 2 kpa, tj. niedoręczenia zaskarżonego postanowienia pełnomocnikowi Strony (mimo pełnomocnictwa znajdującego się w aktach sprawy) i bezskuteczności takiego doręczenia. Sąd uznał, że doręczenie decyzji organu I instancji bezpośrednio Stronie, z pominięciem jej pełnomocnika, nie może być utożsamiane z brakiem doręczenia. Fakt doręczenia decyzji organu I instancji Stronie, a nie jej pełnomocnikowi, w sytuacji gdy nie pociągnęło to za sobą negatywnych dla niej skutków, umożliwiając mimo to wniesienie odwołania przez pełnomocnika Strony skarżącej, aczkolwiek jest naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a., to nie takim, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), to jest mającym wpływ na wynik sprawy.

19 Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64e § 4a, 64e § 1 w związku z art. 64e § 2 pkt 1, w związku z art. art.64e § 3 u.p.e.a., WSA wskazał że koszty egzekucyjne mogą zostać umorzone przez organ egzekucyjny z urzędu lub na wniosek, w tym na wniosek wierzyciela, jednakże samo postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalenia wysokości kosztów, dlatego też w niniejszej sprawie organy nie miały podstaw, żeby rozważać możliwość umorzenia tych kosztów. Ustalanie kosztów postępowania egzekucyjnego i umarzanie kosztów egzekucyjnych to odrębne postępowania prawne.

20 W ocenie Sądu, słusznie organ odwoławczy przedłużał termin załatwienia niniejszej sprawy uznając, że rozstrzygnięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2013 r. uchylające postanowienie organu I instancji w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. W., mogło mieć znaczenie dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia przez Dyrektora Izby Skarbowej w niniejszej sprawie, gdyby bowiem Sąd uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2013 r. mogłoby się okazać, że w obrocie prawnym znajdują się w tym samym czasie dwa postanowienia w tej samej sprawie.

21 Sąd stwierdził, że postanowienie organu egzekucyjnego obciążające wierzyciela - stronę skarżącą kosztami postępowania egzekucyjnego oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wydane zostały niezgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa procesowego. Podał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ egzekucyjny będzie zobowiązany uwzględnić stanowisko wyrażone w niniejszym wyroku i jednoznacznie rozstrzygnąć, czy w istocie nieskuteczne zajęcie wynagrodzenia za pracę było w stanie faktycznym niniejszej sprawy czynnością celową, mogącą doprowadzić do uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym kontekście organ winien mieć na uwadze to, że zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne.

22 Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej, który wniósl o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od Skarżącego na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

23 Skarga kasacyjna została oparta na następujących podstawach kasacyjnych:

24 1) art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, wskazując, że to uchybienie miało istotny wpływ na jej wynik, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1, art. 135, art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami egzekucyjnymi nie było dotknięte żadną istotną wadą wskazaną przez Sąd w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie, przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy, zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku, błędnym przyjęciu, że organy podatkowe przeprowadziły postępowanie z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz postępowania egzekucyjnego w zakresie ustalenia i obciążenia kosztami postępowania, w szczególności naruszyły zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego i nie uwzględniły całokształtu okoliczności sprawy oraz braku oddalenia skargi przez Sąd - w rezultacie Sąd pierwszej instancji uchylił się od merytorycznego rozpoznania sprawy,

25 2) art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, wskazując, że to uchybienie miało istotny wpływ na jej wynik zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów 145 § 1 pkt 1 lit. c), art, 133 § 1, art. 135, art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi, chociaż postępowanie prowadzone przed organami egzekucyjnymi nie było dotknięte żądną istotną wadą wskazaną przez Sąd w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie przez Sąd, przy rozpatrywaniu sprawy, zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku, błędnym przyjęciu, iż organy egzekucyjne wydały błędne postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w szczególności naruszając zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego oraz nie uwzględniając całokształtu okoliczności czym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, naruszyły art. 7 i art. 77 kpa w związku z art. 7 u.p.e.a., a także błędne przyjęcie przez Sąd, że organy egzekucyjne naruszyły art. 64 § 1 pkt 3 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. - naliczając (ustalając) koszty egzekucyjne w niewłaściwej wysokości,

26 3) art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, wskazując, że to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów art. 133 § 1 oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., stosownie do których sąd sprawuje kontrolę legalności decyzji oraz rozpoznaje sprawę i wydaje wyrok na podstawie akt sprawy w związku z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP - poprzez nierozstrzygnięcie merytoryczne sprawy pomimo istnienia ku temu podstaw prawnych i merytorycznych, a także materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy,

27 4) art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, wskazując, że to uchybienie miało istotny wpływ na jej wynik, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 133 § 1, art. 135 oraz 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wydanie przez Sąd wyroku z pominięciem akt sprawy, a także zawierającym błędne wskazania co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy,

28 5) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tzn na naruszeniu prawa procesowego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wskazując, że uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

29 a) błędną ocenę przez Sąd stosowania art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a., art. 7 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. w niniejszej sprawie przez organy egzekucyjne,

30 b) błędna ocenę przez Sąd stosowania art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., art. 64 § 6 u.p.e.a. art. 7 § 2 u.p.e.a. w niniejszej sprawie przez organy egzekucyjne,

31 - podczas gdy zastosowanie i wykładnia wyżej opisanych przepisów wyrażona w postanowieniach organów egzekucyjnych była prawidłowa.

32 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz Spółki kosztów postępowania kasayjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

33 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

34 Pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

35 Mimo zgłoszenia w skardze kasacyjnej wielu zarzutów o charakterze procesowym, jej zarzuty w zasadzie można sprowadzić do zagadnienia zasadności uznania przez Sąd I instancji, że "organ winien mieć na uwadze to, że zasada celowości postępowania egzekucyjnego, wynikająca z art. 7 § 2 u.p.e.a., sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej wydatki egzekucyjne".

36 Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek wierzyciela lub z urzędu, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązków poddanych egzekucji administracyjnej. Egzekucyjne postępowanie w administracji to zorganizowany ciąg czynności procesowych podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz inne podmioty w celu przymusowego wykonania obowiązków objętych egzekucją administracyjną.

37 Zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

38 Z powyższego zapisu wynika, że podstawową zasadą tego postępowania jest jego celowość (skuteczność) czyli podejmowanie w nim takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku (por. Komentarz do art. 7 u.p.e.a. - Dariusz R. Kijowski - LEX 2010). Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku NSA z dnia 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11, LEX nr 1214521, w którym stwierdził, że podstawową zasadą postępowania egzekucyjnego w administracji jest jego celowość, czyli podejmowanie w nim takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.

39 W świetle art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny ma obowiązek stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, choć najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Tym samym rolą tego organu jest wypośrodkowanie między interesem wierzyciela, który liczy na to, iż jego należności zostaną wyegzekwowane w możliwie najkrótszym terminie, a interesem zobowiązanego, wobec którego należy zastosować najmniej uciążliwe środki egzekucyjne. Przy stosowaniu łagodnych środków egzekucyjnych organ nie może jednak zapominać, w jakim celu prowadzona jest egzekucja - w celu wyegzekwowania należności, których dłużnik nie uregulował w prawem przewidzianym terminie.

40 Należy mieć na uwadze, że trzeba odróżnić pojęcie celowości postępowania egzekucyjnego od jego zbędności czyli niedopuszczalności. Na przykład w wyroku NSA w Gdańsku z dnia 26 lipca 1997 r., I SA/Gd 92/96, LEX nr 30330, stwierdzono: "Mogą mieć miejsce przypadki, kiedy niecelowe będzie nie tylko skierowanie wierzytelności na drogę postępowania egzekucyjnego, ale i niecelowe będzie wszczynanie postępowania sądowego po to, aby uzyskać tytuł wykonawczy. Związane bowiem z tymi czynnościami koszty będą tylko powiększały rozmiary wierzytelności. Taki stan będzie na przykład istniał w przypadku dłużnika - bezrobotnej osoby fizycznej, która ponad wszelką wątpliwość nie posiada żadnego majątku". Ponieważ w takich przypadkach trudno powiedzieć, że zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku, bo nie sposób uchylać się od uiszczenia należności, jeżeli nie posiada się żadnych środków zapewniających minimum egzystencji, również zastosowany środek egzekucyjny nie będzie zmierzał ani bezpośrednio, ani pośrednio do wykonania obowiązku, bo żaden nie przyniesie jakiegokolwiek efektu.

41 Stąd też w art. 18 u.p.e.a. ustawodawca zawarł odesłanie do przepisów k.p.a. z dyrektywami odpowiedniego ich stosowania oraz stosowania wówczas, gdy przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej. W praktyce oznacza to, że tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego nie zmieniając ich brzmienia, inne należy stosować odpowiednio, jeszcze innych nie stosuje się w ogóle. W oparciu o powyższe należy stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio następujące zasady: wynikającą z art. 6 k.p.a. zasadę praworządności, wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania, zasadę udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.), zasadę szybkości i prostoty postępowania (art. 12. k.p.a.) oraz zasadę pisemnego załatwienia sprawy (art. 14 § 1 k.p.a.).

42 Zwrócenia uwagi wymaga, że w doktrynie zasada celowości, o której mowa w art. 7 § 2 u.p.e.a. została określona mianem najistotniejszej dla postępowania egzekucyjnego, ponieważ wynikają bądź też mają w niej uzasadnienie wszystkie inne zasady postępowania egzekucyjnego. Stwierdzono w związku z tym wprost, że jeżeli dana czynność nie prowadzi do realizacji obowiązku, pozostaje niecelowa. Szerzej zob. D.R. Kijowski w: D.R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Warszawa 2015, s. 235–236.

43 Niewątpliwie zasada celowości odnoszona była przede wszystkim do osoby zobowiązanego w kontekście nakazu niewyrządzania jemu zbytniej dolegliwości ponad to, co jest konieczne do realizacji obowiązku. Mając jednak na uwadze taki, a nie inny sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych, w tym sposób powstania oraz ustalenia wysokości opłat, niezbędne jest odwołanie się do treści wyroku NSA z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (LEX 1494996), w którym zasadnie zauważył, że planując podjęcie czynności egzekucyjnych, organ powinien najpierw przeprowadzić kalkulację, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. Rozciągnięcie obowiązywania zasady celowości na obszar kosztów egzekucyjnych nakłada zarówno na organ egzekucyjny, jak i na wierzyciela powinność racjonalnego planowania przebiegu postępowania egzekucyjnego oraz podejmowania takich czynności, które będą prowadziły do faktycznej realizacji obowiązku, a nie tylko do formalnego i zarazem pozbawionego uzasadnienia działania, nieprowadzącego w rzeczywistości do osiągnięcia celu postępowania egzekucyjnego. Na miano niecelowych zasługują nie tylko czynności egzekucyjne prowadzące do wyrządzenia zobowiązanemu zbędnej szkody, lecz także zmierzające jedynie do powiększenia kosztów egzekucyjnych przykładowo w sytuacji, gdy z niewzbudzającego wątpliwości stanu faktycznego sprawy wynika, że zobowiązany nie ma w ogóle majątku.

44 Autor skargi kasacyjnej zarzucając naruszenie przepisów procesowych, opisując dotychczasowy przebieg postępowania (s. 5-15), jedynie w dwóch zdaniach odniósł się do kluczowego problemu, tj. czy w spawie miał zastosowanie art. 7 § 2 u.p.e.a. Uzasadniając zarzut naruszenia tego przepisu wskazał, że w przypadku zajęcia wynagrodzenia nie sposób kalkulować czy środki uzyskane z zajęcia doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie wyższej od wydatków egzekucyjnych.

45 Takie stanowisko jest nie do zaakceptowania w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów. Autor skargi kasacyjnej pominął, a na co m.in. zwrócił uwagę Sąd I instancji, że zawiadomieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. organ dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w spółce "M." z siedzibą w G. W wyniku dokonanego zajęcia nie uzyskano jednak żadnej kwoty, gdyż zobowiązany otrzymywał najniższe wynagrodzenie niepodlegające zajęciu. Organ zwrócił się też do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. W dniu 6 listopada 2012 r. został sporządzony wykaz majątku zobowiązanego, z którego wynikało, że zobowiązany utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1500 zł, nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości. Ponadto z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 21 kwietnia 2010 r. rozstrzygającego o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej wynikało, że już od 2009 r. egzekucje przeciwko temu samemu dłużnikowi z wniosku innego wierzyciela prowadził Komornik Sądowy przy SR w Szamotułach w celu wyegzekwowania należności w łącznej kwocie ok. 129 814,19 zł, gdzie nie wyegzekwowano żadnej kwoty. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego działając celem wyegzekwowania należności w kwocie 696 932,13 zł, wyegzekwował jedynie 6 290,33 zł.

46 A zatem podzielić należało ocenę stanowiska zawartego w motywach zaskarżonego wyroku, że Naczelnik Urzędu Skarbowego miał świadomość niewypłacalności dłużnika, na co w sposób jednoznacznie wskazywały dokumenty zgromadzone w aktach sprawy. Poza oceną Sądu pozostaje kwestia obliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

47 Należy także wskazać, że wytyczne zawarte na str. 13 zaskarżonego wyroku są zniesione niniejszym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

48 Wobec braku zasadności zarzutów skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę należało oddalić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 tej ustawy.[pic]