Art. 3
Tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 1053 [PDF]. Stan prawny na
Brzmienie zmienione z dniem
Art. 3. Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:
1) przebywała w: #
a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956–1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, #
b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; #
2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; #
3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: #
a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej „organami bezpieczeństwa państwa”, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, #
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, #
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, #
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, #
e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, #
f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; #
4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa, lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, lub orzeczono wobec niej postanowieniem sądu dla nieletnich albo postanowieniem sądu rodzinnego zastosowanie środka poprawczego lub środka wychowawczego, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. #
Art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych Art. 3. Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956–1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2023 r. poz. 102), zwanych dalej „organami bezpieczeństwa państwa”, poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa, lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, lub orzeczono wobec niej postanowieniem sądu dla nieletnich albo postanowieniem sądu rodzinnego zastosowanie środka poprawczego lub środka wychowawczego, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 1053)
Orzecznictwo
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , II OSK 1452/20
…wniesionej skardze kasacyjnej. Po pierwsze, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 3 pkt 3 lit. a) i b) ustawy (pkt 1/ uzasadnienia skargi kasacyjnej). W ramach tego zarzutu skarżąca wskazała, że w latach 80-ych ubiegłego wieku…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , II OSK 1039/18
…W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 77 § 1 K.p.a. Przepis art. 3 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. poz. 693 ze zm.), dalej "u.d.o.a.", stanowi, że osobą represjonowaną…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , III OSK 1476/22
…i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 K.p.a. w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1255) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji",…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , II OSK 3174/19
…jej uzasadnienia wynika jednoznacznie, że spór w niniejszej sprawie dotyczy wyłącznie wykładni pojęcia "wystąpienia wolnościowego" zawartego w art. 3 pkt 3 lit "a" u.d.o.a., przy czym skarżący kasacyjnie zarzuca Sądowi I instancji błędną wykładnię tego pojęcia polegająca na przyjęciu, że…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , II OSK 1791/19
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , II OSK 143/18
…skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej należało dokonywać w oparciu o treść normy wyrażonej w art. 3 pkt 3 lit. a i d ustawy. Stanowisko Sądu I instancji o konieczności zweryfikowania przesłanek z art. 3 pkt 1 lit. a bądź z art. 3 pkt 3 lit. a…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , II OSK 1/17
…podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Po trzecie, na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia prawa materialnego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 3 pkt 3 lit. a, d i e ustawy o działaczach opozycji przez ich niezastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy. W istocie jednak formułuje ten…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , III OSK 2407/22
…z których każdy punkt oraz każda litera mogą stanowić autonomiczny substrat rekonstrukcji normy prawnej – innymi słowy, każdy punkt lub litera art. 3 omawianej ustawy mogą stanowić samodzielną podstawę przypisania danej osobie statusu osoby represjonowanej, albowiem określają odmienne przesłanki…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , III OSK 1972/22
…28 czerwca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 319, ze zm.) – dalej: "ustawa o działaczach…
- Naczelny Sąd Administracyjny, wyrok z , III OSK 502/22
…wynika, że do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania…
Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.
Wszystkie orzeczenia przy art. 3 (225)
Historia zmian
Zmiany od 19 czerwca 2024 r.
- : zmiana brzmienia tekst z tego dnia