Art. 109

Pokaż w całym akcie

Art. 109 Prawa o ustroju sądów powszechnych
Art. 109.
§ 1. Karami dyscyplinarnymi są:
1) upomnienie;
2) nagana;
2a) obniżenie wynagrodzenia zasadniczego o 5 %–50 % na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat;
2b) kara pieniężna w wysokości podlegającego wypłacie za miesiąc poprzedzający wydanie prawomocnego wyroku skazującego jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego powiększonego o przysługujący sędziemu dodatek za długoletnią pracę, dodatek funkcyjny i dodatek specjalny;
3) usunięcie z zajmowanej funkcji;
4) przeniesienie na inne miejsce służbowe;
5) złożenie sędziego z urzędu.
§ 1a. Za przewinienie dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 pkt 2–4, wymierza się karę, o której mowa w § 1 pkt 4 lub 5, a w przypadku mniejszej wagi – karę, o której mowa w § 1 pkt 2a, 2b lub 3.
§ 2. (uchylony)
§ 3. Wymierzenie kary określonej w § 1 pkt 2–4 pociąga za sobą pozbawienie możliwości awansowania na wyższe stanowisko sędziowskie przez okres pięciu lat, niemożność udziału w tym okresie w kolegium sądu, orzekania w sądzie dyscyplinarnym oraz objęcia w sądzie funkcji prezesa sądu, wiceprezesa sądu lub kierownika ośrodka zamiejscowego sądu.
§ 3a. Kara określona w § 1 pkt 4 polega na zmianie miejsca służbowego sędziego na znajdujące się w:
1) sądzie rejonowym z siedzibą na obszarze innej apelacji – w przypadku sędziego sądu rejonowego;
2) sądzie okręgowym z siedzibą na obszarze innej apelacji – w przypadku sędziego sądu okręgowego;
3) innym sądzie apelacyjnym – w przypadku sędziego sądu apelacyjnego.
§ 3b. Okręg, apelację lub sąd, o którym mowa w § 3a, określa sąd dyscyplinarny w wyroku.
§ 3c. W przypadku gdy określenie miejsca służbowego zgodnie z § 3a pkt 1 lub 2 byłoby niecelowe z uwagi na szczególne okoliczności związane z ukaranym, sąd dyscyplinarny może określić nowe miejsce służbowe sędziego w miejscu znajdującym się w sądzie na obszarze tej samej apelacji.
§ 4. Wymierzenie kary określonej w § 1 pkt 5 pociąga za sobą utratę możliwości ponownego powołania ukaranego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim.
§ 5. W przypadku przewinienia dyscyplinarnego lub wykroczenia mniejszej wagi, sąd dyscyplinarny może odstąpić od wymierzenia kary.

art. 109 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 i 1907, z 2025 r. poz. 526, 820, 1172, 1178 i 1609 oraz z 2026 r. poz. 370)

art. 109 u.s.p.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, uchwała z 30 czerwca 2008 r., I KZP 11/08

   …na trzy grupy. Pierwszy rodzaj argumentów odnosi się do charakteru prawnego kary dyscyplinarnej złożenia sędziego z urzędu przewidzianej w art. 109 § 1 u.s.p., w konfrontacji z karą dożywotniego pozbawienia wolności, przewidzianą w art. 32 pkt 5 k.k. Drugi rodzaj argumentów związany jest z…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 14 stycznia 2010 r., III KRS 27/09

   …karą dyscyplinarną z art. 64a usp nawiązuje do zakończenia postępowania dyscyplinarnego, w którym wymierzono sędziemu karę dyscyplinarną z art. 109 § 1 usp. Uchwała Rady, która poprzestaje na wskazanej przesłance negatywnej, narusza art. 64a usp, gdyż w postępowaniu dyscyplinarnym zakończonym…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 17 sierpnia 2010 r., III KRS 8/10

   …dyscyplinarnym, w szczególności - pozbawienie możliwości awansowania na wyższe 4 stanowisko sędziowskie przez okres pięciu lat, określone w art. 109 § 3 usp. Nic takiego z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika. Natomiast Krajowa Rada Sądownictwa rozważyła zaistnienie popełnienia…

4. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 października 2006 r., SNO 57/06

   …nie ma uzasadnionych podstaw. 2. Krajowa Rada Sądownictwa zarzuca w szczególności zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 109 § 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych poprzez przyjęcie, że czyn obwinionej stanowi przewinienie dyscyplinarnej mniejszej wagi i wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku…

5. Sąd Najwyższy, wyrok z 3 września 2003 r., SNO 46/03

   …w ustaleniach faktycznych” bowiem opis tego zarzutu wskazywałby raczej na zakwalifikowanie go jako obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 109 § 5 u.s.p. Sfera faktu bowiem w sprawie niniejszej jest bezsporna i nie budzi żadnych wątpliwości. Wartościowaniu może natomiast podlegać kwestia, czy…

6. Sąd Najwyższy, wyrok z 13 stycznia 2003 r., SNO 52/02

   …wyczerpującego art. 107 § 1 u.s.p. i przyjmując, że czyn obwinionej stanowi przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi, na podstawie art. 109 § 5 u.s.p. odstąpił od wymierzenia jej kary, obciążając jednocześnie Skarb Państwa kosztami postępowania. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że za…

7. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 października 2014 r., SNO 38/14

   …Niezależnie jednak od powyższego rodzaj postawionego przez Ministra Sprawiedliwości – niejako z ostrożności procesowej – zarzutu obrazy art. 109 § 5 u.s.p., a także treść uzasadnienia Sądu I instancji w tej kwestii czynią koniecznym odniesienie się przez Sąd Najwyższy również do tego zarzutu. W…

8. Sąd Najwyższy, wyrok z 31 stycznia 2013 r., SNO 56/12

   …prawa obwinionego w sprawach o wykroczenia do obrony, co uzasadniało sięgnięcie po najsurowsze z kar dyscyplinarnych przewidzianych w art. 109 § 1 u.s.p. Nie można jednak zgodzić się z Sądem pierwszej instancji w tym zakresie, w którym stanął on na stanowisku, że kara złożenia sędziego z…

9. Sąd Najwyższy, wyrok z 10 stycznia 2013 r., SNO 52/12

   …przypisanych jej czynów. Za przewinienia dyscyplinarne opisane w punktach II, III i IV, wstępnej wyroku orzeczona została kara nagany (art. 109 § 1 pkt 2 u.s.p.) W odwołaniach obwinionej i jej obrońcy nie ma wypowiedzi polemicznych co do wymiaru tych kar. Należy zgodzić się z poglądem Sądu…

10. Sąd Najwyższy, wyrok z 20 marca 2008 r., SNO 13/08

    …prawidłowość wywodu Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do stopnia społecznej szkodliwości przypisanego jej czynu. Wprawdzie przepis art. 109 § 5 u.s.p. nie definiuje terminu «wypadek mniejszej wagi», jednakże w aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że jest to sytuacja, w której…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 109 (347)

Historia zmian

Bez zmian od 3 kwietnia 2026 r.