Art. 21

Pokaż w całym akcie

Art. 21 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia
Art. 21.
§ 1. W postępowaniu w sprawie o wykroczenia obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem, jeżeli:
1) jest głuchy, niemy lub niewidomy;
2) zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności.
§ 2. W wypadku, o którym mowa w § 1 pkt 2, obowiązek korzystania z pomocy obrońcy ustaje, jeżeli sąd uznaje za uzasadnioną opinię biegłego psychiatry, że czyn obwinionego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan psychiczny obwinionego pozwala na udział w postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd zwalnia wówczas obrońcę z jego obowiązków.
§ 3. W wypadkach, o których mowa w § 1, udział obrońcy w rozprawie jest obowiązkowy, a w posiedzeniu, jeżeli ustawa tak stanowi.
§ 4. Jeżeli w wypadkach, o których mowa w § 1, obwiniony nie ma obrońcy z wyboru, wyznacza mu się obrońcę z urzędu.

art. 21 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2026 r. poz. 1336)

art. 21 k.p.w.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, wyrok z 17 lipca 2014 r., V KK 201/14

   …tylko wówczas, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości, a nadto jeżeli nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 21 § 1 k.p.w. czyli sytuacje, w których obwiniony obligatoryjnie w toku postępowania musi mieć obrońcę (obwiniony jest głuchy, niemy lub niewidomy albo…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 7 grudnia 2023 r., II KK 563/23

   …albo kary ograniczenia wolności (por. art. 93 § 1 i 2 k.p.w.) i nie zachodzą okoliczności uzasadniające obronę obowiązkową wskazane w art. 21 § 1 k.p.w. To, czy konkretna sprawa kwalifikuje się do rozpoznania w postępowaniu nakazowym, Sąd stwierdza po analizie zgromadzonego materiału…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 23 kwietnia 2015 r., V KK 54/15

   …Najwyższego, który może mieć odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, że art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k.- odpowiednik art. 21 § 1 pkt 2 k.p.w. - nie uzależnia obowiązkowej obrony od stanu wiedzy sądu o okoliczności wymienionej w tym przepisie (por. wyrok SN z dnia 16 stycznia…

4. Sąd Okręgowy w Olsztynie, wyrok z 31 stycznia 2020 r., VII Ka 1066/19

   …dowody. Stwierdzić zatem należy, że oskarżona nie posiadała obrońcy w trakcie rozprawy głównej (przed sądem), gdy tymczasem zgodnie z przepisem art. 21 § 1 pkt 2 kpw w zw. z art. 21 § 2 kpw udział obrońcy był obowiązkowy. Gdyby dokonać jedynie wykładni literalnej przepisu art. 21 § 1 pkt 2 kpw w…

5. Sąd Okręgowy w Koninie, wyrok z 14 września 2018 r., II Ka 249/18

   …zasadne, że konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 21 § 1 k.p.w. w postępowaniu w sprawie o wykroczenia obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem między innymi wówczas, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość co…

6. Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrok z 27 stycznia 2026 r., IV Ka 965/25

   …przesłanka z art. 104 § 1 pkt 6 kpw, tj. bezwzględna przyczyna odwoławcza, powodująca konieczność uchylenia wyroku Sądu Rejonowego. Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 kpw w postępowaniu w sprawie o wykroczenie obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego…

7. Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrok z 5 stycznia 2026 r., IV Ko 175/25

   …wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania z powodu wystąpienia bezwzględnej przesłanki procesowej (k. 97). Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 kpw w postępowaniu w sprawie o wykroczenie obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego…

8. Sąd Okręgowy w Poznaniu, wyrok z 23 czerwca 2014 r., IV Ka 425/14

   …na interes wymiaru sprawiedliwości, przy wykazaniu wszak przezeń swej niezamożności. (Tomasz Grzegorczyk, Komentarz do art. 21 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia – LEX). Jak to trafnie stwierdził Sąd Okręgowy w treści postanowienia z dnia 3 marca 2014r. w niniejszej sprawie – sygn.…

9. Sąd Rejonowy w Nysie, wyrok z 4 marca 2014 r., II W 1481/13

   …ograniczenia wolności i zobowiązuje go w okresie odbywania kary ograniczenia wolności na podstawie art. 20 § 1 pkt 2 k.p.w. w zw. z art. 21 § 1 k.p.w. do wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz społeczności lokalnej w wymiarze 40 (czterdziestu) godzin w stosunku miesięcznym;…

10. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, wyrok z 31 stycznia 2024 r., VI Ka 843/23

    …zł.” i w związku z tym wnosi o „całkowite uniewinnienie”. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Zarzut apelacji obrońcy dotyczący naruszenia art. 21 § 1 pkt 2 k.p.w. nie był pozbawiony racji, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 21 (133)

Historia zmian

Bez zmian od 1 marca 2026 r.