Art. 291

Pokaż w całym akcie

Art. 291 Kodeksu postępowania karnego
Art. 291.
§ 1. W razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec:
1) grzywnę,
2) świadczenie pieniężne,
3) przepadek,
4) środek kompensacyjny,
5) zwrot pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa, albo jej równowartości
może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na mieniu oskarżonego lub na mieniu, o którym mowa w art. 45 § 2 Kodeksu karnego, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.
§ 2. W razie popełnienia przestępstwa, w związku z którym można orzec przepadek wskazany w § 1 pkt 3 lub zwrot wskazany w § 1 pkt 5, zabezpieczenie wykonania orzeczenia może nastąpić również:
1) na mieniu osoby fizycznej, o której mowa w art. 44a Kodeksu karnego, lub osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 45 § 3 Kodeksu karnego, lub na mieniu, które podlegałoby przepadkowi na podstawie art. 33 § 3 Kodeksu karnego skarbowego;
2) niezależnie od tego, czy wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego – na mieniu, które podlegałoby:
a) przepadkowi lub zwrotowi na podstawie art. 45a § 1 lub 2 Kodeksu karnego oraz art. 43 § 1 lub 2 lub art. 43a Kodeksu karnego skarbowego,
b) przepadkowi lub zwrotowi na podstawie art. 44 Kodeksu karnego, jeżeli co do tego mienia na podstawie odrębnych przepisów zastosowano wstrzymanie transakcji lub blokadę rachunku;
c) przepadkowi pojazdu mechanicznego, o którym mowa w art. 44b Kodeksu karnego.
§ 2a. Zabezpieczenie wykonania orzeczenia zwrotu korzyści majątkowej albo jej równowartości lub orzeczenia przepadku świadczenia albo jego równowartości wobec podmiotu zobowiązanego określonego w art. 91a może z urzędu nastąpić na mieniu tego podmiotu.
§ 3. Z urzędu może także nastąpić na mieniu oskarżonego zabezpieczenie wykonania orzeczenia o kosztach sądowych, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w tym zakresie będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.
§ 4. Zabezpieczenie majątkowe należy niezwłocznie uchylić w całości lub w części, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których zostało ono zastosowane w określonym rozmiarze, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie choćby w części.

art. 291 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 490, 421, 638, 760, 882 i 901)

art. 291 k.p.k.

Orzecznictwo

1. Sąd Najwyższy, postanowienie z 11 lipca 2014 r., III CSK 257/13

   …zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W art. 291 § 1 k.p.k. przewidziano możliwość ustanowienia z urzędu zabezpieczenia wykonania orzeczenia sądu karnego na mieniu oskarżonego w przypadku popełnienia…

2. Sąd Najwyższy, wyrok z 20 stycznia 2015 r., V CSK 210/14

   …roszczeń o naprawienie szkody wynikłej z przestępstwa przeciwko mieniu lub wywołania szkody w mieniu. Może ono nastąpić z urzędu, stosownie do art. 291 § 1 i art. 292 § 2 k.p.k., na etapie od przedstawienia sprawcy zarzutów do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Grożący…

3. Sąd Najwyższy, wyrok z 9 sierpnia 2012 r., V CSK 153/11

   …możliwość przypisania Skarbu Państwa odpowiedzialności za zaniechanie na podstawie art. 417 w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji, skoro art. 291 § 1 k.p.k. stwarza prokuratorowi uprawnienie a nie obowiązek wydania postanowienia w tym przedmiocie. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko Sądu…

4. Sąd Najwyższy, postanowienie z 7 maja 2009 r., IV CSK 567/08

   …ustawy jest dopuszczalne i skuteczne. W rozpoznawanej sprawie ograniczenia w korzystaniu z prawa, które skarżąca nabyła wynikają z ustawy (art. 291-294 k.p.k.), nie są więc bezprawne. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił skargę kasacyjną.

5. Sąd Najwyższy, postanowienie z 12 lutego 2014 r., IV CSK 275/13

   …zabezpieczającego jest regulowany przez przepisy kodeksu postępowania karnego, drugi – przez przepisy kodeksu karnego wykonawczego. Stosownie do art. 291 § 1 oraz 293 § 1 k.p.k. w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, prokurator może z urzędu, w toku postępowania…

6. Sąd Najwyższy, uchwała z 17 marca 2005 r., I KZP 4/05

   …z przestępstwa – choć w przepisach prawa materialnego środek taki był przewidziany – nie było możliwe w świetle brzmienia przepisów art. 291 § 1 k.p.k. i art. 292 § 2 k.p.k. (także art. 39 pkt 4 k.k.), przewidujących zabezpieczenie jedynie grożącego przepadku przedmiotów. Zastosowanie tego…

7. Sąd Najwyższy, postanowienie z 29 listopada 2007 r., III CZP 98/07

   …majątkowym, wydane w postępowaniu karnym w przedmiocie zabezpieczenia grożącej oskarżonemu kary grzywny (art. 292 § 1 k.p.k. w zw. z art. 291 § 1 k.p.k. i art. 293 § 1 k.p.k.) - wymagane jest pełnomocnictwo procesowe do reprezentacji Skarbu Państwa udzielone przez Prezesa Sądu sędziemu…

8. Sąd Najwyższy, postanowienie z 8 maja 2013 r., I CZ 27/13

   …nie stanowi inaczej, zażalenie nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia. Podstawą wydania postanowienia o zabezpieczeniu były: art. 291 § 1 k.p.k. stanowiący, że w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć…

9. Sąd Najwyższy, uchwała z 9 listopada 2021 r., I KZP 3/21

   …problemy prawa i procesu karnego. Księga ofiarowana Prof. Janowi Grajewskiemu, Gdańsk 2003, s. 231). Według Trybunału Konstytucyjnego art. 291 § 1 k.p.k., normujący zabezpieczenie majątkowe, jest zgodny z zasadą demokratycznego państwa prawnego, proporcjonalności w ograniczeniu…

10. Sąd Najwyższy, uchwała z 26 lutego 2015 r., III CZP 96/14

    …o zabezpieczeniu na mieniu oskarżonego wykonania orzeczenia grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zwrotu korzyści (art. 291 k.p.k.), podlega wykonaniu w sposób przewidziany w Kodeksie postępowania cywilnego, stosownie do art. 292 § 1 k.p.k. Odesłanie to odnosi się zatem…

Na górze są uchwały i orzeczenia najważniejszych sądów, które rozstrzygają o tym przepisie, a dalej orzeczenia najczęściej powoływane przez inne sądy.

Wszystkie orzeczenia przy art. 291 (143)

Historia zmian

Bez zmian od 12 czerwca 2026 r.