Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r., V SA/Wa 2422/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r., V SA/Wa 2422/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Anna Wesołowska (spr.), Protokolant: specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania; 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia – Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...], Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz Województwa [...] kwotę 340 zł (trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "DIS"), po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Województwo [...] (dalej: "Skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] umarzającego jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2013 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

3 Postanowienie to wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

4 W dniu [...] kwietnia 2014 r. Skarżący w związku z doręczeniem mu w dniu [...] kwietnia 2014 r. zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności złożył wniosek o umorzenie naliczonych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] złotych w trybie art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej : "ustawa").

5 Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] (dalej "NUS") umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. wskazując, że w dniu [...] kwietnia 2014 r. dłużnik zajętej wierzytelności to jest Bank [...] zrealizował w całości zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność, przekazując kwotę [...] złotych która obejmowała należność główną odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne. Skoro należności egzekucyjne zostały wyegzekwowane w całości to obowiązek z tytułu ich uiszczenia wygasł.

6 NUS podniósł, że wykładnia art. 64e ustawy prowadzi do wniosku, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych dotyczy jedynie kosztów, które nie zostały jeszcze ściągnięte.

7 Organ wskazał następnie, że wniosek o umorzenie kosztów zostało złożony w dniu [...] kwietnia 2014 r., to jest po dniu [...] kwietnia 2014 r. w którym zajęcie zostało zrealizowane. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych NUS wskazał, że na postawie art. 64e ustawy umorzyć można tylko koszty egzekucyjne, które nie zostały uregulowane. W sytuacji, gdy wniosek o umorzenie kosztów został złożony po ich wyegzekwowaniu, organ na podstawie art. 105 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy winien umorzyć postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jako bezprzedmiotowe, z uwagi na brak przedmiotu rozstrzygnięcia, to jest kosztów przypadających organowi od zobowiązanego. Nie można bowiem umorzyć czegoś co nie istnieje w dacie skierowania żądania do organu.

8 Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez Skarżącego, DIS postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. uchylił postanowienie NUUS z dnia [...] listopada 2014 r. wskazując w uzasadnieniu, że wniosek o umorzenie kosztów a został wniesiony przez Skarżącego natomiast postanowienie zostało skierowane do radcy prawnego reprezentującego Skarżącego a nie do Skarżącego. Również postępowanie w sprawie prowadzone było w stosunku do radcy prawnego a nie w stosunku do Skarżącego jako jednostki administracji zespolonej osiadającej osobowość prawną.

9 Po ponownym rozpoznaniu sprawy NUS postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2014 r. podtrzymując w całości argumentację podniesioną w postanowieniu z dnia [...] listopada 2014 r.

10 Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie wskazując, że z treści art. 64e ustawy nie wynika, by fakt ściągnięcia kosztów wyłączał możliwość starania się o ich umorzenie. Na poparcie swojego stanowiska Skarżący przywołał orzecznictwo sądów dotyczące umorzenia zobowiązania podatkowego w sytuacji jego zapłacenia (wyrok SN z 6 lutego 2002 r., III RN 198/00, wyrok SN z 9 listopada 1995 r. sygn.. akt III ARN 50/95) czy też wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w kontekście uiszczenia wpisu sądowego (postanowienie NSA z dni 3 marca 2009 r. sygn.. akt. I OZ 15/09). Skarżący podkreślił, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych nie zostały uiszczone dobrowolnie tylko przymusowo ściągnięte z rachunku bankowego w dniu [...] kwietnia 52014 r. w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne w sprawie było w stanie zawieszenia z mocy prawa na podstawie art. 35 ustawy od dnia 10 kwietnia 2014 r. z uwagi na złożenie przez Skarżącego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

11 Opisanym na wstępie postanowieniem DIS utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia [...] lutego 2015 r.

12 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie DIS wskazał, że wniosek o umorzenie kosztów został złożony przez Skarżącego dzień po wyegzekwowaniu całości kosztów. W sprawie zaistniała zatem przesłanka bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego uzasadniająca zgodnie z art. 105 K.p.a. umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. DIS przywołał w tym zakresie stanowisko wyrażane w wyrokach sądów administracyjnych (wyrok z dnia 24 marca 2010 r. I SA/Gl 672/09, z dnia 6 grudnia 2012 r. I SA/Gl 388/12).

13 Skarżący wniósł na powyższe postanowienie skargę do tutejszego sądu zarzucając mu naruszenie przepisów prawa to jest art. 16 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy, art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 i 64e ustawy, art. 77, art. 80 i art. 81 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy oraz art. 6a, art. 7. art. 9, art. 10 § 1 i art. 12 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy.

14 W uzasadnieniu Skarżący podtrzymał w całości argumentację podnoszoną w zażaleniu na postanowienie z dnia [...] lutego 12015 r.

15 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

17 Skarga jest uzasadniona.

18 Sąd wskazuje, że sądowi znane są poglądy wyrażane w przywołanych przez organ wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Sąd rozpoznający sprawę poglądów tych nie podziela. Przedstawiona w przywołanych przez organ wyrokach wykładnia art. 64e ustawy prowadzi bowiem do odmiennego traktowania podmiotów, w stosunku do których egzekucja administracyjna okazała się skuteczna, to jest wobec których wyegzekwowano należności w tym w zakresie obejmującym koszty postępowania oraz podmiotów, w stosunku do których egzekucja okazała się bezskuteczna. Wykładnia ta prowadzi również do odmiennego traktowania podmiotów, w stosunku do których prowadzono skuteczną egzekucję z rachunku bankowego, i które w praktyce nie mogły złożyć wniosku o umorzenie kosztów postępowania przed datą ich wyegzekwowania oraz podmiotów, w stosunku do których prowadzona jest np. egzekucja z nieruchomości i które z uwagi na specyfikę tego postępowania mogą złożyć wniosek o umorzenie kosztów jeszcze przed datą ich ściągnięcia.

19 Wobec powyższego, sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2015 r. II FSK 1178/13.

20 W przywołanym wyroku wskazano na wstępie, że zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przepis ten na mocy art. 18 u.p.e.a. stosuje się odpowiednio do postępowania egzekucyjnego w administracji.

21 Następnie NSA przypomniał, że w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/95, (OSNAPiUS 1996, nr 11, poz. 150), sformułowano tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Dodatkowo, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt III SK 20/10, LEX nr 794506 stwierdzono, że: (...) postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne.

22 NSA wyjaśnił następnie, że przepis art. 64e § 1 u.p.e.a. przewiduje, iż organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). Przepisy art. 64e § 3, 4, 4a nie mają znaczenia dla sprawy.

23 Z treści analizowanego przepisu wynika, że istnieje kilka niezależnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. NSA nie podzielił poglądu, że warunkiem koniecznym prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia jest stan, w którym koszty te nie zostały, przed złożeniem przez zobowiązanego stosownego wniosku wyegzekwowane. Stwierdzona nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, ale nie kosztów egzekucyjnych, stanowi przesłankę umorzenia kosztów a nie warunek prowadzenia postępowania w sprawie umorzenia. Należy także zauważyć, że ustawodawca nie uzależnił dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych od rodzaju czy też skuteczności zastosowanego środka egzekucyjnego. Zatem granice przedmiotowe postępowania wyznaczają koszty egzekucyjne powstałe w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym oraz ustawowo określone przesłanki umorzenia tychże kosztów. Ustawodawca milczy jednak co do okoliczności, czy koszty egzekucyjne zostały zaspokojone przed złożeniem wniosku o ich umorzenie.

24 NSA podkreślił, że egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych została uregulowana w taki sposób, aby zobowiązany miał jak najmniejszą szansę uniknięcia skutków jej zastosowania. Zgodnie z treścią art. 80 u.p.e.a., o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi organ egzekucyjny zawiadamia bank lub oddział banku, w którym zobowiązany posiada rachunek, ten zaś ma obowiązek bezzwłocznego przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. O zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do banku. Taka kolejność podejmowania czynności egzekucyjnych powoduje w praktyce, że o dokonanym zajęciu zobowiązany dowie się najczęściej już po wyegzekwowaniu kosztów egzekucyjnych. Należy także dodać, że koszty egzekucyjne podlegają zaspokojeniu w pierwszej kolejności (art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

25 Oznacza to, że z możliwości skorzystania z instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych zasadniczo zostaliby wyłączeni ci zobowiązani, wobec których zastosowano egzekucję z rachunków bankowych i którzy posiadali na tych rachunkach kwotę dostateczną dla zaspokojenia w całości prowadzonej egzekucji. Pogląd ten jednak jak wyżej wskazano nie znajduje wystarczającego uzasadnienia w treści art. 64a § 1 i § 2 u.p.e.a.

26 Dodatkowo, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (a sąd rozpoznający sprawę pogląd ten w pełni podziela), pogląd ten nie daje się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami: demokratycznego państwa prawa i wywodzonej z niej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP).

27 Z uzasadnienia cytowanego wyroku wynika, że sytuacja prawna w jakiej znajduje się podmiot, w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja z rachunku bankowego nie rożni się zasadniczo od sytuacji zobowiązanych, względem których zastosowano inne środki egzekucyjne lub zastosowane środki egzekucyjne okazały się nieskuteczne. Natomiast skuteczne przeprowadzenie egzekucji z rachunku bankowego nie może oznaczać automatycznie braku spełnienia przesłanek umożliwiających zastosowanie umorzenia, kwestia ta wymaga dopiero ustalenia. Tymczasem, ze względu na specyfikę i skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego Skarżący nawet nie miał możliwości, w ujęciu prezentowanym przez organ, złożenia stosownego wniosku wraz z przytoczeniem adekwatnych argumentów.

28 NSA podkreślił również, że rozwiązania prawne mające zapewnić skuteczność egzekucji obowiązku o charakterze publiczna – prawnym normatywnie nie sprzeciwiają się rozważeniu wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W takiej sytuacji wykładnia omawianego przepisu, która w zasadzie wyklucza możliwość skutecznego złożenia takiego wniosku w sposób oczywisty narusza zasadę zaufania do organów państwa w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

29 Z uwagi na powyższe, w ocenie sądu zarówno zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie NUS z dnia [...] lutego 2015 r. naruszają przepis prawa materialnego, za jaki sąd uznaje art. 64e ustawy poprzez jego błędną wykładnię w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak również przepisy postępowania to jest art. 105 § 1 K.p.a. poprzez błędne uznanie, że zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, co z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu.

30 Uwzględniając, że zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do podjęcia przewidzianych w ustawie środków niezbędnych do końcowego załatwienia sprawy, sąd uchylił również pozostałe postanowienia wydane w sprawie, to jest postanowienie DIS z dnia [...] stycznia 2015 r. i NUS z dnia [...] listopada 2014 r.

31 Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnioną wykładnię przedstawioną w niniejszym wyroku.

32 Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania był art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.