Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2013 r., I SA/Wa 1973/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2013 r., I SA/Wa 1973/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2013 r. sprawy ze skargi B. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego B. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpoznaniu wniosku B. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Architektury i Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego W. nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W.

3 Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

4 Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. "[...]" rej. hip. [...] stanowiła współwłasność H. M. co do 1/4 części, M. J. i G. małżonków L. co do 1/4 części i M. C. co połowy. Na mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, z dniem 21 listopada 1945 r. (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) – zwanego dalej "dekretem", tj. z dniem wejścia w życie dekretu, grunty nieruchomości warszawskich przeszły na rzecz Skarbu Państwa.

5 Decyzją z dnia [...] grudnia 1986 r. Kierownik Wydziału Architektury i Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego W. nr [...] zezwolił na nabycie lokalu nr [...] w budynku przy ul. [...] w W. jego dotychczasowym najemcom.

6 W dniu [...] maja 1987 r. została zwarta umowa sprzedaży przedmiotowego lokalu oraz ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, co do ułamkowej części gruntu, na którym usytuowany jest budynek.

7 W dniu 23 października 2008 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wpłynął wniosek B. M., M. M. i D. M. (następców prawnych H. M.) o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Architektury i Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego W. nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. We wniosku podano, że Skarb Państwa nie był uprawniony do rozporządzenia przedmiotowym lokalem, bez umożliwienia dawnym właścicielom skorzystania z prawa pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości. Ponadto wskazano, że spadkobiercom dawnych właścicieli nieruchomości przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu.

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., sygn. akt [...] odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1989 r., która została utrzymana w mocy orzeczeniem Kolegium z dnia [...] lipca 2009 r. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu wskazano, że brak było po stronie wnioskodawców legitymacji do żądania stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu w budynku położonym w W. przy ul. [...], skoro H. M. nie składała wniosku dekretowego.

9 Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1651/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...].

10 Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej B. M. wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 879/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA wskazał, że w sprawie niezbędne jest wykazanie, że termin do zgłoszenia wniosku dekretowego odnoszącego się do konkretnej nieruchomości upłynął, a to wymaga zbadania, czy gmina W. w sposób wymagany prawem przejęła konkretną nieruchomość w swe posiadanie, a tym samym, czy nieruchomość tę objęto stosownym ogłoszeniem i kiedy został wydany dziennik urzędowy Zarządu Miejskiego W., w którym takie obwieszczenie zostało umieszczone.

11 Wyrokiem z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1536/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] oraz decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji argumentował jak NSA, wskazując, że odmowa wszczęcia postępowania nadzorczego była przedwczesna. WSA w Warszawie wskazał, że organ winien ustalić, czy, a jeśli tak to kiedy, przedmiotowa nieruchomość została objęta w sposób określony przepisami prawa w posiadanie przez gminę W., a następnie w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń ocenić, czy wnioskodawcom przysługuje legitymacja do wszczęcia postępowania nadzorczego.

12 Postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło wszczęcia postępowania nadzorczego. W uzasadnieniu wskazano, że brak po stronie wnioskodawców legitymacji do żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1986 r. orzekającej o sprzedaży lokalu nr [...] w budynku położonym w W. przy ul. [...]. W dacie wydania decyzji o sprzedaży powyższego lokalu wnioskodawcy, będący następcami prawnymi poprzedniego współwłaściciela nieruchomości, nie posiadali bowiem żadnych praw do tej nieruchomości i nie zostało naruszone ich prawo pierwszeństwa, ponieważ nie został złożony wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu. Kolegium ustaliło, że grunt przedmiotowej nieruchomości został objęty w posiadanie przez Gminę W. w dniu 19 kwietnia 1948 r., co zostało ogłoszone W Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej Zarządu Miejskiego W. Nr [...] pod poz. [...]. Zatem termin do składania wniosków dekretowych minął w dniu 19 października 1948 r.

13 Od powyższego postanowienia B. M. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

14 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...] maja 2012 r., nr [.... W uzasadnieniu organ wskazał, że Kolegium nie jest znane żadne orzecznictwo, z którego wynikałoby, że następcy prawnemu przeddekretowego właściciela nieruchomości przysługuje przymiot strony w postępowaniu dotyczącym zbycia lokali w budynkach znajdujących się na gruncie, co do którego nie został złożony wniosek w trybie dekretu. Kolegium podało, że uwzględniło dokładnie wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wyroku z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1536/11 i wyjaśniło ponad wszelką wątpliwość, że przedmiotowy grunt został objęty w posiadanie przez Gminę W. w dniu 19 kwietnia 1948 r., co zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. Nr [...] pod pozycją [...]. Zatem termin do składania wniosków dekretowych minął w dniu 19 października 1948 r., a byli właściciele, poprzednicy prawni wnioskodawców, nie złożyli wniosku o jakim mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.

15 Od postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] B. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) naruszenie art. 61a § 1 w zw. z art. 28 Kpa poprzez całkowite zignorowanie wykładni wypracowanej, zarówno w piśmiennictwie, jak i w jednolitej linii orzecznictwa NSA i WSA w Warszawie, polegające na przyjęciu, że skarżącemu wyzutemu z prawa własności nieruchomości na podstawie dekretu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji wyrażającej zgodę na sprzedaż lokalu znajdującego się w wywłaszczonym budynku wyłącznie z tego względu, że nie został złożony w przepisanym terminie tzw. wniosek dekretowy; 2) naruszenie art. 5 w zw. z art. 8 dekretu w zw. z art. XXXIX § 3 przepisów wprowadzających prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych - dekret z dnia 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 321 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie okoliczności, że z uwagi na brak odmowy ustanowienia na rzecz dawnego właściciela prawa użytkowania wieczystego w zakresie przedmiotowego lokalu nr [...], to wyłącznie przeddekretowy właściciel tej nieruchomości był właścicielem lokalu nr [...]; 3) naruszenie art. 28 w zw. z art. 160 Kpa poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie jest stroną postępowania, gdyż nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania nadzorczego odnośnie decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu, który stanowił jego własność, podczas gdy zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych ma on interes prawny w rozumieniu tego przepisu, nadto jako spadkobiercy byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości przysługiwało mu w chwili wydawania zaskarżonej decyzji prawo pierwszeństwa wyprzedzające prawo pierwszeństwa najemcy; 4) naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" poprzez zignorowanie oceny prawnej i wskazań Sądu, co do dalszego postępowania; 5) naruszenie § 13 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste poprzez nieuwzględnienie, że skarżącemu jako spadkobiercy byłych właścicieli, w chwili wydawania zaskarżonej w trybie nadzorczym decyzji lokalowej, przysługiwało prawo pierwszeństwa wyprzedzające takie samo prawo przysługujące najemcom, a brak umożliwienia byłym właścicielom i ich spadkobiercom realizacji tego uprawnienia stanowi o rażącej wadliwości decyzji o sprzedaży lokalu; 6) naruszenie art. 11 i art. 104 § 2 Kpa poprzez zaniechanie obowiązku całościowego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oraz brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego W. nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r.; 7) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy w wyniku braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz niezbadania stanu faktycznego sprawy; 8) naruszenie innych przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez pominięcie istotnych dla oceny legalności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Komunalnej Urzędu Dzielnicowego W. nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. okoliczności stanu faktycznego sprawy; 9) naruszenie art. 8, art. 11 oraz art. 12 w zw. z art. 107 § 1 Kpa poprzez brak odzwierciedlenia w zaskarżonym postanowieniu oceny argumentów przemawiających za uwzględnieniem wniosku inicjującego postępowanie; 10) naruszenie przepisu art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności bezprawnej decyzji i tym samym próbę zamknięcia skarżącemu drogi do dochodzenia jego uzasadnionych roszczeń; 11) naruszenie art. 1 sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. Protokołu Nr 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175) do sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., a następnie zmienionej Protokołem Nr 3, Nr 5 i Nr 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) poprzez jego niezastosowanie, a przez to pozbawienie odwołujących się prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania efektywnego korzystania z nieruchomości stanowiącej ich własność. Mając powyższe na uwadze B. M. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w łącznej kwocie 440 zł, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł.

16 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane w sprawie stanowisko.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

18 Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.

19 Sąd zwraca ponadto uwagę, że jak wynika z akt sądowych (tłumaczenia uwierzytelnionego z języka angielskiego zagranicznego aktu zgonu – k. 29-32 oraz pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 14 marca 2013 r. – k.27-28) strona postępowania administracyjnego D. M. zmarł w dniu [...] lipca 2012 r. w J. Wobec tego zaskarżone postanowienie wydane w dniu [...] sierpnia 2012 r. zostało skierowane do osoby zmarłej.

20 Trzeba wskazać, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej musiało być ocenione jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 Kpa. Status strony przysługujący osobie fizycznej wygasł bowiem z chwilą jej śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można prowadzić postępowań i wydawać postanowień. Skoro doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej należało przyjąć, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (por. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653). Takie naruszenie prawa obligowało Sąd do uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09). Nie miało przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w postępowaniu (art. 61 § 4 w zw. z art. 10 § 1 Kpa).

21 Wobec tego, że zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. było obarczone wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, to Sąd nie kontrolował zaskarżonego postanowienia, z punktu widzenia jego merytorycznej zasadności i nie oceniał merytorycznych zarzutów skargi.

22 W ponownie prowadzonym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podejmie czynności procesowe mające na celu ustalenie spadkobierców po D. M. i w zależności od poczynionych ustaleń podejmie dalsze działania w sprawie.

23 Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 Ppsa orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych skarżącemu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).