Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2012 r., IV SA/Wa 453/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2012 r., IV SA/Wa 453/12

Sentencja

1 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wykowski Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego M. T. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego; III. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących M. T., B. J., A. M., H. C., K. W., E. S., A. S., A. S. kwotę 376 (trzysta siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; IV. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego solidarnie na rzecz skarżących K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S. S., S. S., M. T. i K. J. kwotę 393 (trzysta dziewięćdziesiąt trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa

3 Narodowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa

4 Narodowego Nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. stwierdzającej wydanie z

5 naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998r znak:

6 [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

7 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z zawiadomieniem Ministra

8 Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2008 r. na podstawie art. 157

9 § 1 i 2 k.p.a. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia

10 nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] utrzymującej w mocy decyzję Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego

11 1998 r. Nr [...] stwierdzającej, że orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu

12 Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia [...] września 1952 r. znak:

13 [...] wydane w porozumieniu z przewodniczącym Państwowej Komisji

14 Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-

15 odbiorczego z dnia [...] kwietnia 1951 r. przedsiębiorstwa Drukarnia [...], ul. [...] oraz

16 ustalenia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa przechodzących na

17 własność Państwa - w części dotyczącej przejęcia przez Państwo nieruchomości

18 przy ul. [...] w L. położonej - wydano z rażącym naruszeniem prawa (art. 156

19 1 pkt 2 k.p.a.). W wyniku powyższego postępowania, w dniu [...] marca 2011 r.

20 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał decyzję nr [...], w której

21 stwierdził wydanie z naruszeniem prawa decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...]

22 czerwca 1998 r. znak: [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazane zostało,

23 że w sprawie istnieje przesłanka pozytywna stwierdzenia nieważności przewidziana

24 w art. 156 §1 pkt 4 k.p.a., to jest, że decyzja została skierowana do osoby nie

25 będącej stroną w sprawie, gdyż decyzja z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] została doręczona adwokatowi S. K., którego

26 pełnomocnictwo, udzielone przez stronę Panią H. G., wygasło

27 wraz ze śmiercią strony w dniu [...] kwietnia 1998 r. O okoliczności tej organ nie był

28 powiadomiony. Postępowanie było zatem prowadzone z udziałem osoby nieżyjącej

29 przy udziale pełnomocnika, którego pełnomocnictwo wygasło wraz ze śmiercią

30 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

31 mocodawcy. Minister stwierdził jednak, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna

32 stwierdzenia nieważności ponieważ decyzja została doręczona w 1998 r., a zatem w

33 najpóźniej z końcem 2008 r. upłynął dziesięcioletni termin określony w art. 156 §2

34 k.p.a. Minister nie mógł więc wydać w roku 2011 decyzji stwierdzającej nieważność

35 decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r.

36 znak: [...] lecz musiał ograniczyć się do stwierdzenia wydania jej z

37 naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.

38 Po doręczeniu decyzji stronom, w przepisanym terminie (data stempla

39 pocztowego: [...] kwietnia 2011 r.), adwokat B. P. pełnomocnik Pana

40 M. T., Pani B. J., Pana A. M.,

41 Pani H. C., Pani K. W., Pani E. S., Pani

42 A. S. i Pani A. S. oraz adwokat M.

43 B. pełnomocnik Pani K. S., Pani I. B., Pani A. B., Pana D. B., Pana L.

44 B., Pani S. S., Pana S. S.,

45 Pana M. T. i Pani K. J. pismem z dnia 7 kwietnia

46 2011 r. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją nr [...] z [...]

47 marca 2011 r. Zaskarżonej decyzji zarzucone zostało naruszenie art. 156 § 2 k.p.a.

48 przez przyjęcie, że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak:

49 [...] jest nieważna jedynie z powodu stwierdzenia wady określonej w

50 art. 156 § 1 pkt 4, ponieważ została skierowana do osoby nieżyjącej, mimo, że

51 powinny wziąć udział w tym postępowaniu jako strony również inne osoby, co

52 stanowi rażące naruszenie prawa i daje podstawę od stwierdzenia nieważności

53 decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., szczególnie, że skutkiem tego

54 naruszenia jest pozbawienie tych osób możliwości zwrotu ich własności lub

55 odszkodowania za sprzeczne z prawem przejęcie nieruchomości stanowiącej

56 własność ich spadkobierców oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 7, 10,

57 77, 28, 30 k.p.a. na skutek braku zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie,

58 a nawet niezawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, a

59 także doręczenie skarżonej decyzji osobom nieżyjącym w chwili wszczęcia

60 postępowania. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności Kultury i Sztuki z dnia [...]

61 czerwca 1998 r. znak: [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. W

62 uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzone zostało, że

63 zaskarżona decyzja byłaby właściwa gdyby wada z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. była

64 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

65 jedyną wadą decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...]. Decyzja ta nie została jednak doręczona stronom

66 spadkobiercom właścicieli nieruchomości, których dotyczy postępowanie

67 administracyjne, ponieważ żaden z nich nie został zawiadomiony o toczącym się

68 postępowaniu. Dopiero w toku postępowania o odszkodowanie wszyscy

69 spadkobiercy małżonków S. zostali zawiadomieni przez organ

70 administracyjny, ale Minister Kultury i Sztuki odmówił im przyznania odszkodowania

71 podnosząc, że wnioski zostały złożone po upływie terminu (trzy lata od wydania

72 decyzji z 1998 r.). W oparciu o analizę art. 28 k.p.a. podniesiono, że organ

73 administracyjny powinien był ustalić z urzędu kto w danej sprawie powinien być

74 zawiadomiony jako strona postępowania, a brak zawiadomienia powoduje poważne

75 konsekwencje prawne (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Skarżący nie brali udziału w

76 postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. i nie

77 zostali wezwani przez organ administracyjny, mimo, że znana była okoliczność, że

78 właściciele nieruchomości - małżonkowie S. zmarli, a występująca w

79 sprawie w charakterze strony Pani M. nie była ich jedyną spadkobierczynią.

80 Zdaniem skarżących to uchybienie stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż ma wpływ

81 na sytuację prawną stron w zakresie dochodzenia zwrotu swojej własności lub

82 odszkodowania za mienie zabrane z naruszeniem prawa.

83 W powyższym piśmie z dnia 7 kwietnia 2011 r., poza wnioskiem o ponowne

84 rozpatrzenie sprawy wniesiono również, w oparciu o tożsame przesłanki i argumenty,

85 o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 r.

86 Nr [...]. Wniosek ten został rozpatrzony przez Ministra Kultury i Dziedzictwa

87 Narodowego w odrębnym postępowaniu decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.

88 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po ponownym rozpatrzeniu sprawy

89 podkreślił, że rozpatrując sprawę po raz pierwszy i wydając w dniu [...] marca 2011 r.

90 zaskarżoną decyzję nr [...] prawidłowo uznał i ustalił (z czym również zgadzają

91 się skarżący), że decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak:

92 [...] obarczona jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 §1 pkt

93 4 k.p.a., to jest, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w

94 sprawie. Z uwagi jednak na upływ czasu, o którym mowa w art. 156 §2 k.p.a., nie jest

95 możliwe stwierdzenie nieważności tej decyzji z powodu powyższej przyczyny, lecz

96 zastosowanie znajduje art. 158 §2 k.p.a. nakazujący w takim przypadku ograniczenie

97 się do orzeczenia o stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz

98 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

99 wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdza się nieważności decyzji.

100 Odnosząc się do okoliczności podniesionej przez skarżących we wniosku o

101 ponowne rozpatrzenie sprawy, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia

102 nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. zakończonym wydaniem decyzji

103 Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] (będącej

104 przedmiotem niniejszego postępowania nadzorczego) nie brali oni udziału, pomimo,

105 że jako spadkobiercy właścicieli nieruchomości również byli stronami tamtego

106 postępowania, a pominiecie innych stron postępowania nastąpiło z winy organu (brak

107 zawiadomienia oraz brak doręczenia decyzji), co zdaniem skarżących stanowi rażące

108 naruszenie prawa i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności, o której mowa w

109 art. 156§ 1 pkt 2 k.p.a. organ stwierdził, że naruszenie prawa, polegające na tym, że

110 strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi przesłankę

111 wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Tym samym nawet

112 gdyby podzielić zarzut skarżących, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia

113 nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1952 r. zakończonym wydaniem decyzji

114 Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] doszło do

115 naruszenia prawa, gdyż w postępowaniu tym nie brały udziału wszystkie strony —

116 wszyscy spadkobiercy właścicieli nieruchomości, a pominięcie tych stron nastąpiło z

117 winy organu, który nie zawiadomił wszystkich stron o toczącym się postępowaniu i

118 nie doręczył decyzji z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] wszystkim

119 spadkobiercom, to należy jednak stwierdzić, że naruszenie to nie może zostać

120 uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie może

121 zostać weryfikowane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Naruszenie to

122 podlegać bowiem może weryfikacji tylko w trybie wznowienia postępowania. Minister

123 nie stwierdził zatem wystąpienia przesłanki nieważności - rażącego naruszenia

124 prawa, o którym mowa w art. 156§1 pkt 2 k.p.a., a rozpatrując sprawę ponownie,

125 poza wskazaną wyżej wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., nie stwierdził

126 również wystąpienia pozostałych przesłanek nieważności z art. 156 § 1 k.p.a.

127 W odniesieniu do zarzutu, iż przy wydaniu zaskarżonej decyzji Nr [...] z

128 dnia [...] marca 2011 r. doszło do naruszenia przepisów postępowania — art. 7, 10,

129 77, 28, 30 k.p.a. na skutek braku zapewnienia stronom czynnego udziału w sprawie,

130 a nawet niezawiadomieniu stron o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, a

131 także doręczenie skarżonej decyzji osobom nieżyjącym w chwili wszczęcia

132 postępowania, Minister stwierdza, iż w istocie takie naruszenia przepisów

133 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

134 postępowania miały miejsce. Stwierdzone uchybienia, podlegały konwalidacji w

135 postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w niniejszej decyzji.

136 Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu

137 Administracyjnego w Warszawie M. T., B. J., A.

138 M., H. C., K. W., E. S., A.

139 S., A. S., K. S., I. B., A. B., D. B., L. B., S.

140 S., S. S., M. T., K. J..

141 Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

142 1) art. 127 §3 k.p.a. oraz 138 pkt 1 k.p.a. na skutek utrzymania w mocy zaskarżonej

143 decyzji, pomimo jej niezgodności z prawem i ustalenia, że przy wydaniu zaskarżonej

144 decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art.10, art.77, art.28

145 oraz art. 30 k.p.a. - z powodu braku zapewnienia stronom czynnego udziału w

146 sprawie, a /nawet nie zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania w niniejszej /

147 sprawie, a także doręczenie skarżonej decyzji osobom nieżyjącym w/ chwili

148 wszczęcia postępowania,

149 2) art. 156 §1 pkt 4 k.p.a. polegające na błędnej wykładni tego przepisu i

150 zastosowanie do sytuacji, gdy decyzja została doręczona pełnomocnikowi, którego

151 pełnomocnictwo wygasło na skutek śmierci strony przed wydaniem decyzji,

152 3) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niezastosowanie tego przepisu na skutek błędnej

153 oceny skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej oraz skutków

154 prawnych nie zawiadomienia wszystkich zainteresowanych o wszczęciu

155 postępowania,

156 4) art. 156 §2 k.p.a. na skutek zastosowania tego przepisu w sytuacji, gdy decyzja

157 rażąco narusza prawo i nie została wprowadzona do obrotu

158 prawnego.

159 Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami

160 administracyjnymi skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i

161 zasądzenie od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżących

162 kosztów postępowania.

163 W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stan faktyczny sprawy i wskazali,

164 że kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy, która wprost

165 regulowałaby kwestie skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej.

166 Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z momentem jej śmierci i w

167 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

168 stosunku do osoby nieżyjącej nie może być prowadzone postępowanie, a w

169 konsekwencji nie można też wydać decyzji administracyjnej. Gdy jednak do takiej

170 sytuacji dochodzi to -według przeważającego poglądu Naczelnego Sądu

171 Administracyjnego- trzeba przyjąć, iż decyzja taka obarczona jest wadą nieważności,

172 bowiem akt taki narusza prawo w rozumieniu art.156 §1 pkt 2 k.p.a. (wyroki

173 Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 27 kwietnia 1983 roku II SA. 261/83

174 OSP 1984/5 poz. 108, z dnia 17 grudnia 1998 roku IV SA 2272/97, z dnia 14

175 listopada 2001 roku I SA 2642/99, z dnia 20 września 2002 I SA 428/2001, OSP

176 2004/3, poz.33, z dnia 24 listopada 2010 roku I OSK 147/2010 LexPolonica nr

177 2427635). W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

178 odnosi się natomiast do takiej sytuacji, gdy osoba do której została skierowana

179 decyzja żyje, chociaż nie powinna być stroną, ponieważ nie ma przymiotu strony w

180 rozumieniu art. 28 k.p.a.

181 Decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 roku została wydana

182 w stosunku do osoby nieżyjącej i nie została doręczona, ponieważ pełnomocnictwo

183 wygasło na skutek śmierci strony. W sprawie niniejszej bezpodstawne jest

184 twierdzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że nie można stwierdzić

185 nieważności decyzji na skutek upływu czasu, ponieważ decyzja z [...] czerwca 1998

186 roku nie została doręczona stronie, co powoduje że nie została wprowadzona do

187 obrotu prawnego. Decyzja administracyjna jako akt skierowany do podmiotu

188 indywidualnie oznaczonego oraz jako akt zewnętrzny musi być zakomunikowana

189 adresatowi w formie przewidzianej przez kodeks postępowania administracyjnego.

190 Następuje to przez doręczenie decyzji na piśmie lub przez ustne ogłoszenie stronie.

191 Dopiero ogłoszenie lub doręczenie decyzji adresatowi oznacza wprowadzenie jej do

192 obrotu prawnego( wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z

193 dnia 22 września 2005 roku, SAB/Wa 125/2005, z dnia 9 lutego 2006 roku I SA/Wa

194 1001/05 niepubl.). W sytuacji, gdy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego ustalił,

195 że decyzja nie została doręczona stronie na skutek jej śmierci przed / zakończeniem

196 postępowania, to nie ma podstaw prawnych do zastosowania w niniejszej sprawie

197 przepisu art. 156 § 2 k.p.a, ponieważ przepis ten uzależnia wystąpienie skutków

198 prawnych od doręczenie lub ogłoszenia decyzji.

199 Ponadto wskazano, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczął z

200 urzędu postępowanie jedynie odnośnie decyzji z dnia [...] czerwca 1998 roku, mimo

201 że wszystkie orzeczenia administracyjne kończące postępowanie w sprawie

202 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

203 przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w L. przy ul.

204 [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i tak:

205 -orzeczenie Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i

206 Księgarstwa z dnia [...] września 1952 roku zostało wydane z rażącym naruszeniem

207 prawa w części dotyczącej nieruchomości, ponieważ nieruchomość ta nie wchodziła

208 w skład majątku drukarni, która została przejęta na własność Skarbu Państwa na

209 podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa

210 podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U.R.P. Nr 3, poz. 17 ze zm.).

211 -decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku [...]

212 została wydana po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego bez

213 udziału wszystkich zainteresowanych, mimo że organ administracyjny

214 wiedział, że Pani H. G. nie jest jedyną współwłaścicielką

215 nieruchomości, decyzja ta nie została doręczona wszystkim osobom, które powinny

216 występować w sprawie w charakterze strony i została wprowadzona do obrotu

217 prawnego z rażącym naruszeniem prawa.

218 -decyzja Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 roku została wydana w

219 stosunku do osoby nieżyjącej.

220 Zaskarżona decyzja także w sposób rażący narusza prawo, ponieważ

221 jak stwierdza Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, doszło do

222 naruszenia przepisów postępowania na skutek braku zapewnienia stronom

223 czynnego udziału w sprawie oraz doręczenia zaskarżonej decyzji osobom

224 nieżyjącym w chwili wszczęcia postępowania.

225 Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zgodnie z art.127§ 3 k.p.a.

226 otwiera nowy etap postępowania administracyjnego i jest rodzajem

227 odwołania. Wniosek taki ma cechy zwyczajnego środka prawnego

228 zmierzającego do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego w

229 toku tego postępowania dokonuje się oceny decyzji w takim

230 samym zakresie jak przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Minister Kultury i

231 Dziedzictwa Narodowego nie rozpoznawał powtórnie sprawy powołując się na

232 konkurencyjność trybów postępowania, mimo że bezsporne jest, iż postępowanie nie

233 może być wznowione na skutek upływu czasu. Skarżący zostali powiadomieni o

234 toczącym się postępowaniu administracyjnym dopiero w toku postępowania o

235 odszkodowanie, mimo że postępowanie to toczyło się już kilka lat i organ

236 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

237 administracyjny wiedział, że prowadzi postępowanie bez udziału wszystkich

238 zainteresowanych, którzy powinni być stroną w postępowaniu

239 Z decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1998 roku oraz decyzją z

240 dnia [...] czerwca 1998 r. skarżący zostali zapoznani toku postępowania o

241 odszkodowanie w którym Minister przyznał im prawa strony. Decyzje te były dla nich

242 korzystne a więc w tym czasie nie posiadali interesu prawnego do wznawiania

243 postępowania. Dopiero po zawiadomieniu skarżących o odmowie przyznania im

244 odszkodowania z powodu upływu czasu, skarżący mogliby wystąpić z taki

245 wnioskiem, ale wtedy już postępowanie nie mogło być wznowione na skutek upływu

246 czasu.

247 W ustawowym terminie wystąpili do Sądu z pozwem o

248 odszkodowanie i w toku tego postępowania Minister Kultury i Dziedzictwa

249 Narodowego wszczął z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji, na

250 podstawie której skarżący dochodzą odszkodowania.

251 Podkreślono, że skarżący w toku postępowania o odszkodowanie nie byli

252 reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika i działali w zaufaniu do

253 organów administracji publicznej, które z mocy prawa są zobowiązane załatwiać

254 sprawy w sposób uwzględniający nie tylko interes społeczny, ale także słuszny

255 interes obywateli. W sytuacji, gdy skarżący nie zostali pouczeni o okolicznościach

256 prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich uprawnień - zgodnie z art. 9 k.p.a

257 - powoływanie się przez naczelny organ administracji publicznej na okoliczności

258 ograniczające uprawnienia skarżących i zawinione przez ten organ, narusza

259 podstawowe zasady prowadzenia postępowania administracyjnego i nie sprzyja

260 realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

261 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując

262 stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

263 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

264 Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między

265 innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów

266 administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

267 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz.

268 270 zwanej w dalszej części p.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności

269 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

270 administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki

271 przewidziane ustawie. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest

272 zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego

273 jak i procesowego w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania

274 zaskarżonej decyzji i w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa wyeliminowanie

275 takiego aktu z obrotu prawnego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc

276 związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1

277 p.p.s.a.).

278 Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy

279 i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza

280 prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

281 Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

282 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.1 k.p.a po rozpatrzeniu wniosku o ponowne

283 rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

284 Nr [...] z dnia [...].03.2011r. stwierdzającej wydanie z naruszeniem prawa decyzji

285 Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] czerwca 1998r.znak: [...], utrzymał w

286 mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w sprawie istnieje

287 przesłanka pozytywna stwierdzenia nieważności przewidziana w art. 156 §1 pkt 4

288 k.p.a., to jest, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

289 gdyż decyzja z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] została doręczona

290 adwokatowi S. K., którego pełnomocnictwo, udzielone przez

291 stronę Panią H. G., wygasło wraz ze śmiercią strony w dniu

292 [...] kwietnia 1998 r. O okoliczności tej organ nie był powiadomiony. Postępowanie

293 było zatem prowadzone z udziałem osoby nieżyjącej przy udziale pełnomocnika,

294 którego pełnomocnictwo wygasło wraz ze śmiercią mocodawcy. Minister stwierdził

295 jednak, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna stwierdzenia nieważności

296 ponieważ decyzja została doręczona w 1998 r., a zatem w najpóźniej z końcem 2008

297 r. upłynął dziesięcioletni termin określony w art. 156 §2 k.p.a. Minister nie mógł więc

298 wydać w roku 2011 decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Kultury i

299 Sztuki z dnia [...] czerwca 1998 r. znak: [...] lecz musiał ograniczyć się

300 do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 §2 k.p.a.

301 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

302 Rozpoznając niniejszą sprawę w pierwszej kolejności należy wskazać, że

303 ustanowienie przez stronę pełnomocnika (art. 32 k.p.a.) nie oznacza, przeniesienie

304 na niego obowiązków i uprawnień strony wynikających z prawa materialnego.

305 Pełnomocnik nie staje się stroną postępowania a jedynie działa w jej imieniu. Tym

306 samym w ocenie Sądu w ustalonym w sprawie stanie faktycznym, brak było

307 podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji z powołaniem się na

308 przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Pełnomocnictwo udzielone

309 pełnomocnikowi przez Panią H. G., wygasło wraz z jej

310 śmiercią w dniu [...] kwietnia 1998 r. Tym samym nie można na gruncie niniejszej

311 sprawy uznać, że decyzja została doręczona stronie, skoro w dacie jej wydania

312 H. G. nie żyła.

313 Dla uznania, iż decyzja została wydana w warunkach określonych w art. 156 § 1

314 pkt 4 k.p.a. niezbędne jest aby przedmiotowa decyzja była skierowana do osoby,

315 której zdolność prawną błędnie ustalono. Skierowanie decyzji do określonej osoby w

316 rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. oznacza bowiem, iż decyzja taka może wywrzeć

317 skutek w postaci zmiany sytuacji prawnej osoby do której jest kierowana. Nie sposób

318 uznać, iż kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja miała wpływ na

319 jakiekolwiek uprawnienia H. G. jak również, że mogła

320 wywrzeć wpływ w sferze jej praw osobistych czy majątkowych. Zmarły nie jest i nie

321 może być bowiem stroną postępowania ponieważ nie posiada zdolności prawnej.

322 Wskutek śmierci osoby fizycznej gasną jej prawa i obowiązki.

323 W niniejszej sprawie mamy natomiast do czynienia z inną sytuacją prawną niż

324 przyjął to organ. Prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby

325 zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w

326 rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego

327 powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

328 Skoro bowiem charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią.

329 Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wydać decyzji. Gdyby zaś

330 doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że jest ona

331 obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (tak Małgorzata Stahl

332 - glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 1983 r. II

333 SA 261/83 OSPiKA 1984, Z. 5, poz. 108).

334 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

335 Tego rodzaju uchybienie w postępowaniu, w którym jednym z adresatów decyzji

336 jest osoba, która nie mogła się zapoznać z treścią decyzji i ewentualnie podjąć w

337 stosunku do niej określonych działań, nie daje się pogodzić z kryteriami

338 praworządności. Tak wydana decyzja nie może bowiem- z powodu braku możliwości

339 fizycznego doręczenia jej osobie zmarłej - wywołać odpowiednich skutków prawnych

340 (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1429/08 wraz z

341 powołanym tam orzecznictwem; wyrok NSA z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OSK

342 1959/06). Należy zatem w pełni zaakceptować pogląd, wyrażony również w wyroku

343 NSA z dnia 21 sierpnia 2008 r., II OSK 952/07 (Lex nr 496188), iż prowadzenie

344 postępowania oraz wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej powoduje wydanie

345 decyzji obarczonej wadą nieważności w postaci naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

346 (pogląd przytoczony w ślad za stanowiskiem NSA wyrażonym w wyroku z dnia 29

347 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1071/09, dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń

348 pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w wyroku tym powołano wyżej wskazane

349 orzecznictwo), a nie jak przyjął organ art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

350 Tym samym rozpoznając ponownie sprawę organ dokona jej oceny w oparciu o

351 art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a

352 Sąd nie uwzględnił zaś pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżących

353 w których wskazywali oni że nie brali udziału w postępowaniu zakończonym

354 kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzji, pomimo, że jako

355 spadkobiercy właścicieli nieruchomości również byli stronami tego postępowania, a

356 pominiecie innych stron postępowania nastąpiło z winy organu (brak zawiadomienia

357 oraz brak doręczenia decyzji), co zdaniem skarżących stanowi rażące naruszenie

358 prawa i stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności, o której mowa w art. 156§ 1

359 pkt 2 k.p.a.. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko zaprezentowane przez Ministra

360 w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż naruszenie prawa, polegające na tym, że

361 strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu stanowi przesłankę

362 wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Naruszenie to nie może

363 zatem być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

364 i nie może zostać weryfikowane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Podlegać

365 bowiem może jedynie weryfikacji w trybie wznowienia postępowania. Należy

366 wskazać, iż w orzecznictwie sądowym przyjęty i utrwalony jest trafny pogląd, że

367 przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące podstawę do

368 stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jako przewidujące odstępstwo od

369 Sygn. akt IV SA/Wa 453/12

370 zasady trwałości decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzające Stwierdzenie

371 nieważności decyzji może mieć zatem miejsce wówczas, gdy organ ustali, że decyzja

372 w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa tzn. dotknięta jest

373 w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a (

374 por. wyrok SN z dnia 11 maja 2000r. III RN 62/00, publikacja OSNP 2001/4/100). Z

375 analogiczną sytuacją mamy do czynienia w sytuacji wznowienia postępowania,

376 wznowione jedynie w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 145-153

377 k.p.a. Podkreślić należy, iż katalog przesłanek dopuszczających możliwość zarówno

378 stwierdzenia nieważności, jak i wznowienia postępowania jest katalogiem

379 zamkniętym. A zatem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można

380 powoływać się na podstawy wznowienia postępowania. Niedopuszczalnym i błędnym

381 jest bowiem przyjęcie, iż którakolwiek z podstaw wznowienia mogłaby zarazem

382 stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji.

383 Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a,

384 uchylił zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów zapadło w

385 oparciu o art. 200 i 205 p.p.s.a .