Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2015 r., II SA/Wa 1385/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2015 r., II SA/Wa 1385/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej kategorię zdolności do służby wojskowej oddala skargę

Uzasadnienie

2 W dniu [...] stycznia 2014 r. J. C. wystąpił do Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Powiatowej Komisji Poboru [...] w [...] z dnia [...] września 1978 r. (we wniosku tym skarżącemu chodziło oczywiście o orzeczenie Terenowej Komisji Poborowej w [...]), jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, w związku z ujawnieniem jednostki chorobowej z okresu młodzieńczego, sprzed wydania orzeczenia, tj. [...], powodującą całkowitą niezdolność do służby wojskowej – kategoria zdrowia "E", według instrukcji zdrowia nr 134/68 Ministra Zdrowia. W razie niemożliwości stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia, zainteresowany wnosił o stwierdzenie jego wydania z naruszeniem prawa, w oparciu o art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

3 Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Wojewódzka Komisja Lekarska w [...], działając na podstawie art. 26 ust. 2a i art. 28 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 461 ze zm.) oraz art. 158 w zw. z art. 156 Kpa, odmówiła stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia.

4 Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] ustaliła, iż J. C. stawał do poboru prowadzonego w okresie od dnia [...] września do dnia [...] października 1978 r. (przeprowadzonego zgodnie z zarządzeniem Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 14 czerwca 1978 r. w sprawie przeprowadzenia poboru w okresie jesiennym 1978 r. – M.P. Nr 22, poz. 77). Jego zdolność do służby wojskowej Terenowa Komisja Poborowa w [...] ustaliła po przeprowadzeniu badania lekarskiego oraz na podstawie wyników ekspertyzy okulistycznej i zakwalifikowała go do kategorii zdolności "A". Terenowa Komisja Poborowa nie rozpoznała u zainteresowanego skoliozy. Od powyższego orzeczenia J. C. nie wniósł odwołania i w okresie od dnia [...] kwietnia 1979 r. do dnia [...] kwietnia 1981 r. odbył zasadniczą służbę wojskową.

5 Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] wskazała, że konsultacje neurologiczne z dnia [...] sierpnia 1990 r. i z dnia [...] listopada 1992 r. nie zawierają informacji na temat stwierdzenia u badanego skoliozy. Nie ma takich danych również w kolejnych orzeczeniach wojskowych komisji lekarskich. Dopiero w wykonanym 25 lat po badaniu przeprowadzonym przez Terenową Komisję Poborową w [...] opisie rtg kręgosłupa szyjnego, stwierdzono [...], a w opisie rtg klatki piersiowej z dnia [...] czerwca 2012 r., a więc 34 lata po wydaniu kwestionowanego orzeczenia, stwierdzono zmiany odpowiadające [...] kręgosłupa. [...]została zauważona też w 2013 r. przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w [...]. Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] podkreśliła, że upływ czasu niekorzystnie wpływa na cały organizm człowieka, w tym także powoduje zmiany w kręgosłupie. Odtworzenie stanu zdrowia zainteresowanego w 1978 r. na podstawie aktualnego badania i obecnych wyników badań dodatkowych jest praktycznie niemożliwe i niemiarodajne.

6 J. C. w odwołaniu zakwestionował decyzję organu pierwszej instancji i podniósł, że zakwalifikowanie go z przyczyny wzroku (stanu ostrości wzroku) na dzień [...] września 1978 r. przez Terenową Komisję Poborową w [...] do osób zdolnych do pełnienia służby w zasięgu działania pola elektromagnetycznego i hałasie ponadnormatywnym było oczywistym naruszeniem § 14 pkt 1 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru. Dalej wskazał, że służbę w tych zagrożeniach pełnił w JW [...] w [...], na stacjach radiolinii [...] od dnia [...] kwietnia 1979 r. do dnia [...] października 1979 r. oraz w JW [...] w [...], na stacji radiolinii [...] od dnia [...] października 1979 r. do dnia [...] kwietnia 1981 r. oraz w [...] nadanego w dniu [...] grudnia 1981 r. do dnia [...] stycznia 1983 r. i w JW [...] w [...] od dnia [...] stycznia 1985 r. do dnia [...] marca 1985 r. na kursie chorążych.

7 W jego ocenie orzeczenie Terenowej Komisji Poborowej w [...] z dnia [...] września 1978 r. jest oczywiście wadliwe, z uwagi na rozpoznawany stan wzroku i w sposób rażący narusza zasady orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej. W jego ocenie zdolność do służby wojskowej z kategorią zdrowia "A" oznacza nic innego, jak niezdolność do pełnienia służby w polach elektromagnetycznych i hałasie ponadnormatywnym z rozpoznaną ostrością wzroku [...] przez Terenową Komisję Poborową w [...]. Stacje radiolinii [...] pracowały z częstotliwością nadajników od 1,5 do 2 GHz, a więc były źródłem pól elektromagnetycznych i hałasu. Posiadały własne agregaty prądotwórcze spalinowe, a więc wytwarzały prąd elektryczny.

8 Ponadto J. C. orzeczeniu Terenowej Komisji Poborowej w [...] zarzucał naruszenie § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru, poprzez niewykonanie badania radiofotograficznego narządów klatki piersiowej, co by wykryło [...] odcinków kręgosłupa szyjnego, piersiowego i lędźwiowego. Gdyby Wojskowy Komendant Uzupełnień w [...], przed wydaniem mu karty powołania do zasadniczej służby wojskowej, wykonał zapis § 3 ust. 2 pkt 2 zarządzenia Ministrów Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Obrony Narodowej z dnia 4 czerwca 1968 r. w sprawie przeprowadzania przeglądów lekarskich dla celów powszechnego obowiązku obrony (Dz. U. Nr 25, poz. 163), to nie dopuściłby do powołania go do pełnienia zasadniczej służby wojskowej w polach elektromagnetycznych i hałasie ponadnormatywnym, pomimo przypisania mu kategorii zdolności do służby "A" przez Terenową Komisję Poborową w [...].

9 J. C. zarzucił także naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa.

10 Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o odmowie stwierdzenia nieważność decyzji Terenowej Komisji Poborowej w [...], ustalającej J. C. kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej – kat. "A".

11 W uzasadnieniu decyzji Minister przedstawił analizę prawną instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

12 Następnie dokonał analizy czy komisje poborowe miały charakter organu administracyjnego i czy ich orzeczenia stanowiły decyzje administracyjne.

13 W tym aspekcie Minister wskazał, że o charakterze państwowej jednostki organizacyjnej jako organu administracji państwowej stanowią bądź bezpośrednio ustawy ustrojowe, bądź ustawy zwykłe. Komisje poborowe zostały wymienione w dziale I ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP. Przepisy tego działu ustawy określały zadania ustrojowych organów wojskowych i organów administracji wojskowej. Przepis art. 18 ust. 1 ww. ustawy wprost wskazywał, że komisje poborowe są organami właściwymi do orzekania o zdolności do służby wojskowej oraz do służby w formacjach samoobrony, co według ówczesnego brzmienia art. 15 stanowi zadanie z zakresu administrowania rezerwami osobowymi do celów powszechnego obowiązku obrony. W świetle powyższego terenowe (wojewódzkie) komisje poborowe należy uznać za organy administracji państwowej.

14 Orzeczenie określające zdolność poborowego do służby wojskowej było aktem skierowanym do adresata na zewnątrz układu organów administracji państwowej i odpowiada warunkom podwójnej konkretności: podmiotu prawnego i sprawy. Skutkiem prawnym, który łączył się z wydaniem orzeczenia o zdolności do służby wojskowej było powstanie obowiązku odbycia służby wojskowej lub służby w formacjach samoobrony. Wynika to wyraźnie z ówczesnego brzmienia art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, który łączy powstanie tego obowiązku między innymi z przesłanką stanu zdrowia. W związku z tym orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej o zdolności poborowego do służby wojskowej ma charakter decyzji, od której uzależniony jest obowiązek obrony i obowiązek odbycia służby wojskowej obywatela polskiego. Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 194 § 1 ust. 1 pkt 8 i ust. 2 pkt 1 Kpa, przepisów tego Kodeksu nie stosowało się do postępowania przed organami administracji wojskowej w sprawach unormowanych w przepisach szczególnych oraz w postępowaniach w sprawach powszechnego obowiązku wojskowego. Przepisy regulujące sposób postępowania w tych sprawach zawierały przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP. Zgodnie z art. 31 ww. ustawy orzeczenie terenowej komisji poborowej powinno być niezwłocznie podane do wiadomości poborowego. Od orzeczenia terenowej komisji poborowej, poborowemu przysługiwało prawo wniesienia odwołania do wojewódzkiej komisji poborowej w ciągu 14 dni od dnia wydania orzeczenia przez terenową komisję poborową.

15 W świetle powyższego, orzeczenia wydawane przez terenowe komisje poborowe należy uznać za decyzje administracyjne, w związku z czym możliwe jest badanie kwestionowanego orzeczenia pod kątem wad określonych w art. 156 § 1 Kpa z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów.

16 W 1978 r. problematyka określania zdolności do służby wojskowej była uregulowana przez:

17 1) ustawę z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, określającą m.in. ograny właściwe do określania zdolności służby wojskowej;

18 2) rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru (Dz. U. Nr 10, poz. 55), regulujące tryb postępowania komisji poborowych;

19 3) zarządzenie Ministra Obrony Narodowej nr 59/MON z dnia 31 lipca 1968 r. w sprawie ustalenia kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej i do służby w formacjach samoobrony oraz orzekania o tej zdolności i stanowiąca załącznik do niniejszego zarządzenia instrukcja o ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej i do służby w formacjach samoobrony – Zdr. 134/68 (Dz. Rozk. MON Nr 18, poz. 94), określające stopnie zdolności do służby wojskowej i do służby w formacjach samoobrony oraz zasady badania lekarskiego i orzekania o zdolności do służby wojskowej i do służby w formacjach samoobrony, zaliczania osób badanych do poszczególnych kategorii zdolności.

20 Zgodnie z § 4 instrukcji Zdr. 134/68, ocena zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej i do służby w formacjach samoobrony polega na ustaleniu stanu zdrowia osoby badanej i na określeniu stopnia jej zdolności do służby wojskowej lub do służby w formacjach samoobrony według "Wykazu chorób i ułomności" i "Objaśnień", stanowiących część integralną instrukcji. Badanie stanu zdrowia poborowych - zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru należało do obowiązków członków terenowej komisji poborowej, będących lekarzami. Zgodnie z § 25 ust. 1 ww. rozporządzenia badanie lekarskie poborowych odbywa się w obecności całego składu komisji poborowej. W przypadku, kiedy lekarze wchodzący w skład komisji poborowej nie mogli ustalić, po przeprowadzeniu badania lekarskiego, stanu zdrowia poborowego i jego zdolności do służby wojskowej stawiali wniosek o skierowanie poborowego do odpowiedniego zakładu leczniczego na badania specjalistyczne albo na obserwację. Wówczas orzeczenie o zdolności danej osoby do służby wojskowej wydawane było z uwzględnieniem wyników badań i obserwacji (§ 27 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru). W przypadkach, kiedy wskazówki do "Objaśnień" do "Wykazu chorób i ułomności" przewidywały obowiązkowe przeprowadzenie konsultacji specjalistycznych, badań laboratoryjnych lub obserwacji szpitalnej, względnie przedstawienia dokumentacji leczniczej, ustalenie rozpoznania co do stanu zdrowia poborowego i zdolności do służby wojskowej mogło nastąpić dopiero po uzyskaniu wymaganych konsultacji, wyników badań i obserwacji szpitalnej lub dokumentacji medycznej (§ 7 ust. 3 instrukcji Zdr. 134/68). Jeżeli lekarze wchodzący w skład terenowej komisji poborowej nie mogą przedstawić zgodnego wniosku w sprawie określenia stanu zdrowia poborowego i co do jego stopnia zdolności do służby wojskowej, przedstawiają swoje stanowisko na piśmie przewodniczącemu komisji, który kieruje poborowego do wojewódzkiej komisji poborowej. W tym wypadku terenowa komisja poborowa nie wydaje orzeczenia (§ 28 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru). Orzeczenie – stosownie do § 9 instrukcji Zdr. 134/68 – powinno zawierać określenie "zdrowy", jeżeli badania lekarskie nie wykazały żadnych uchwytnych zmian chorobowych, względnie wyszczególnienie wszystkich chorób i ułomności stwierdzonych u osoby badanej, w tym również tych, które nie obniżają zdolności do służby wojskowej lub do służby w formacjach samoobrony. Rozpoznanie należy wpisać w języku polskim według terminologii klinicznej z określeniem lokalizacji i stopnia nasilenia choroby lub ułomności oraz z powołaniem się na odpowiednie paragrafy i punkty "Wykazu chorób i ułomności" lub z adnotacją "bez paragrafu", jeżeli "Wykaz" nie obejmuje takiego schorzenia.

21 Terenowa Komisja Poborowa w [...] po przeprowadzeniu badania lekarskiego oraz na podstawie ekspertyzy okulistycznej (fakt przeprowadzenia badań został utrwalony w księdze orzeczeń lekarskich), której obowiązek przeprowadzenia wynikał z "Objaśnień" do § 13 "Wykazu chorób i ułomności" ustaliła, iż J. C. posiada choroby i ułomności określone w § 13 pkt 2 Zdr. 134/68, kwalifikując go jako zdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju - kat. "A", zgodnie z tymi przepisami.

22 Zgodnie z § 5 instrukcji Zdr. 134/68, kategoria "A" - "zdolny do służby wojskowej" oznacza, że u osoby badanej nie stwierdzono zastrzeżeń zdrowotnych stanowiących przeszkodę do odbywania czynnej służby wojskowej na wszystkich stanowiskach, z uwzględnieniem postanowień § 11 instrukcji. Z kolei w myśl postanowień § 11 instrukcji komisja poborowa na wniosek przedstawiciela powiatowego (miejskiego, dzielnicowego) sztabu wojskowego kieruje poborowych uznanych za zdolnych do służby wojskowej (kat. "A"), przeznaczanych do określonych przez Sztab Generalny rodzajów wojsk i służb na badania specjalistyczne w celu uwzględnienia specjalnych wymagań zdrowotnych i przeciwwskazań do służby w tych rodzajach wojsk i służb. Występowanie z wnioskami o skierowanie na badania specjalistyczne poborowych przewidzianych do uzupełniania określonych rodzajów wojsk lub służb, zastrzeżone było w myśl § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru, do kompetencji członka terenowej komisji poborowej - przedstawiciela wojskowej komendy uzupełnień.

23 W świetle powyższego przepisu i w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych, terenowa komisja poborowa nie mogła, bez wniosku przedstawiciela wojskowego komendanta uzupełnień (sztabu wojskowego) skierować na badania specjalistyczne, w celu uwzględnienia specjalnych wymagań zdrowotnych i przeciwwskazań do służby w określonym rodzaju wojsk lub służb.

24 Stąd też, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych, niezasadny jest wniosek naruszenia przez orzeczenie Terenowej Komisji Poborowej w [...] § 14 pkt 1 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru.

25 Jako niezasadne należy również ocenić naruszenie § 24 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru, ponieważ z redakcji tego przepisu wynika, iż jego adresatem nie jest terenowa komisja poborowa, a terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego.

26 Podobnie należy ocenić zarzut naruszenia przepisów zarządzenia Ministrów Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Obrony Narodowej z dnia 4 czerwca 1968 r. w sprawie przeprowadzenia przeglądów lekarskich dla celów powszechnego obowiązku obrony (M. P. Nr 25, poz. 163), ponieważ przepis § 3 ust. 2 pkt 2 tego zarządzenia dotyczy kompetencji powiatowych (miejskich, dzielnicowych) sztabów wojskowych, a nie terenowych komisji poborowych.

27 Odnosząc się do zarzutu, iż Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] w niniejszej sprawie naruszyła art. 7 i art. 77 Kpa, należy zauważyć, że w postępowaniu nieważnościowym organ administracji nie prowadzi postępowania wyjaśniającego w zakresie, o jakim mowa w tych przepisach, lecz dokonuje kontroli legalności ostatecznej decyzji administracyjnej z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 156 § 1 Kpa, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanej decyzji (wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 968/10).

28 W ocenie Ministra, nie można również uznać zasadności zarzutu naruszenia art. 107 § 3 Kpa, bowiem decyzja Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] zawiera wszystkie elementy, o których mowa w tym przepisie.

29 J. C. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 2014 r. i o uchylenie decyzji Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Ponadto skarżący wnosił, w razie niemożności stwierdzenia nieważności decyzji, o zastosowanie art. 156 § 2 Kpa.

30 W uzasadnieniu skargi J. C. podtrzymał zarzut zawarty w odwołaniu, że orzeczenie z dnia [...] września 1978 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, albowiem Terenowa Komisja Poborowa w [...] wadliwie orzekła jego przydatność i zdolność służby w poszczególnych rodzajach wojsk i służb w wyniku stwierdzenia braku przeciwwskazań "z przyczyny wzroku" do pełnienia służby w polach elektromagnetycznych i hałasie ponadnormatywnym, a Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] nie stwierdziła tego naruszenia prawa przez Terenową Komisję Poborową w [...]. Podnosił, że orzeczenie wydane przez lekarza JW nr [...] w [...] w dniu [...] kwietnia 1981 r. jest niezgodne ze stanem rzeczywistym, gdyż stwierdzono w nim, że badany jest zdolny do dalszej służby wojskowej na stanowiskach dowódczych w zasięgu działania pola elektromagnetycznego i hałasu. Terenowa Komisja Poborowa w [...], także wydała wobec skarżącego orzeczenie bez wykonania badania radiofotograficznego klatki piersiowej, co stanowiło przyczynę niewykrycia skoliozy. Powyższymi działaniami Komisja naruszyła § 14 pkt 1 w zw. z § 24 ust. 1 i z § 25 ust. 2 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru.

31 Nadto skarżący zarzucał, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister nie odpowiedział na pytanie, dlaczego przedstawiciel Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] – członek Terenowej Komisji Poborowej, nie złożył wniosku o określenie jego przydatności do rodzajów wojsk i służb.

32 Zdaniem skarżącego, nie wyjaśniono także, czy Terenowa Komisja Poborowa w [...] orzekała w dniu [...] września 1978 r. o jego przydatności na stanowiska dowódcze do rodzajów wojsk i służb, a w tym zakresie Minister Spraw Wewnętrznych nie uzasadnił w swojej decyzji przyczyn utrzymania w mocy orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...], w sytuacji, gdy o przydatności do rodzaju wojsk i służb orzekały terenowe komisje poborowe, zgodnie z § 25 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 19 lutego 1976 r.

33 W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

34 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

35 Skarga nie jest zasadna.

36 Organy obu instancji, prawidłowo ustaliły, iż J. C. jest podmiotem uprawnionym w niniejszej sprawie do formułowania żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Terenowej Komisji Poboru w [...] z dnia [...] września 1978 r. w trybie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, jako że ma interes prawny w tym, by domagać się od organu rozstrzygnięcia, które dotyczyło jego praw i obowiązków (art. 28 Kpa).

37 W postępowaniu administracyjnym również prawidłowo ustalono treść przepisów, które regulowały rozstrzygnięcie sprawy skarżącego w 1978 r. i prawidłowo wywiedziono możliwość wzruszenia kwestionowanego przez skarżącego rozstrzygnięcia w trybie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, uznając orzeczenie Terenowej Komisji Poboru w [...] z dnia [...] września 1978 r. za rozstrzygnięcie należące do rozstrzygnięć, co do których dopuszczalne jest zastosowanie instytucji stwierdzenia nieważności decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni akceptuje rozważania w tym zakresie, dokonane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (które dokładnie zostały przytoczone wyżej).

38 W niniejszej sprawie wyraźnie należy podkreślić, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem i poglądem doktryny nie wszystkie naruszenia prawa mogą skutkować stwierdzeniem nieważności danego rozstrzygnięcia w trybie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, ale jedynie takie, które są naruszeniami kwalifikowanymi, jako rażące naruszenia prawa.

39 Trafnie, w tym zakresie, Minister Spraw Wewnętrznych wskazuje na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1994 r., sygn. akt III ARN 15/95 (LEX nr 11127) oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r., sygn. akt VII SA/Wa 513/05. Nadzwyczajny tryb postępowania przewidziany w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa służy do eliminowania z obrotu decyzji w sposób kwalifikowany naruszających porządek prawny wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Nie może on być środkiem wzruszenia decyzji, nawet wadliwych, jednakże nie w stopniu, o którym mowa wyżej. Z rażącym naruszeniem prawa nie można utożsamiać każdego naruszenia prawa. Naruszenie prawa ma bowiem cechę rażącego wówczas, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia ostatecznej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1893/10). Decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną "z rażącym naruszeniem prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa., tylko wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki:

40 – oczywistość naruszenia prawa polegająca na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną;

41 – przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa;

42 – skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III UK 77/11, OSNIPUSiSP 2013, Nr 5-6, poz. 67).

43 W postępowaniu nieważnościowym organ administracji dokonuje kontroli legalności ostatecznej decyzji administracyjnej z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 156 § 1 Kpa, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kontrolowanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 968/10). Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy, co do meritum. W postępowaniu tym, nie przeprowadza się nowych dowodów, które miałyby na celu podważanie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją, która jest przedmiotem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85).

44 W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wbrew stanowisku skarżącego, nie można zasadnie przypisać rażącego naruszenia prawa orzeczeniu Terenowej Komisji Poborowej w [...] z dnia [...] września 1978 r. w rozumieniu przepisów art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

45 Organy obu instancji prawidłowo ustaliły obowiązki Terenowej Komisji Poborowej, w tym wskazane w przepisach § 14 pkt 1 w zw. z § 24 ust. 1 i z § 25 ust. 2 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Obrony Narodowej z dnia 19 lutego 1976 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP i § 10 ust. 5 powyższego rozporządzenia, Terenowa Komisja Poborowa w [...] była wówczas właściwa do rozpatrzenia sprawy J. C. w sprawie jego zdolności do odbywania zasadniczej służby wojskowej.

46 Analiza zawartych w aktach administracyjnych dokumentów nie wskazuje na dokonanie przez tę Komisję naruszenia obowiązującego prawa, a tym bardziej rażącego naruszenia.

47 Zarzuty zawarte w skardze opierają się jedynie na niepotwierdzonych w materiale dowodowym sprawy, subiektywnych przekonaniach skarżącego.

48 Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia, badanie stanu zdrowia poborowych w 1978 r. oraz w latach następnych, należało do obowiązków członków terenowej komisji poborowej, będących lekarzami. Stosownie natomiast do § 25 ust. 1 i 2 badanie lekarskie poborowych odbywało się w obecności całego składu komisji poborowej, a na jego podstawie lekarze wchodzący w skład komisji poborowej określali stan zdrowia poborowego, jego zdolność do służby wojskowej lub do służby w formacjach samoobrony i po uzgodnieniu swych opinii stawiali wniosek co do przydatności poborowego do odpowiedniego rodzaju wojska lub służby. Terenowa Komisja Poborowa w [...], po przeprowadzeniu badania lekarskiego oraz na podstawie ekspertyzy okulistycznej (fakt przeprowadzenia badań został utrwalony w księdze orzeczeń lekarskich), której obowiązek przeprowadzenia wynikał z "Objaśnień" do § 13 "Wykazu chorób i ułomności", zakwalifikowała J. C., w myśl § 13 pkt 2 instrukcji Zdr. 134/68, jako zdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju – kat. "A". W tym przypadku lekarze Terenowej Komisji Poborowej w [...], stosując zakres własnej wiedzy oraz opierając się na wyniku ekspertyzy okulistycznej, wydali orzeczenie, nie dostrzegając konieczności wnioskowania w sprawie skierowania J. C. na badania specjalistyczne.

49 Zarzut skierowany pod adresem orzeczenia wydanego w dniu [...] kwietnia 1981 r. przez lekarza JW [...] w [...] jest niezasadny, z uwagi na fakt, iż nie zachodziły żadne relacje formalne pomiędzy wojewódzką, bądź terenową komisją lekarską, a lekarzem jednostki wojskowej. Z tych też przyczyn powyższe orzeczenie w żaden sposób nie wpływało na prawidłowość rozstrzygnięcia Terenowej Komisji Poborowej w [...] z dnia [...] września 1978 r.

50 Nie można także czynić zarzutu z braku przeprowadzenia badania rodiofotograficznego przez Terenową Komisję Poborową, skoro zgodnie z § 24 ust. 1 rozporządzenia, do kierowania poborowych na badania radiofotograficznego narządów klatki piersiowej obowiązany był terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Przedmiotowy zakres działania terenowej komisji poborowej określony w § 10 ust. 5 oraz jej przewodniczącego i członków sprecyzowany w § 11-14 rozporządzenia nie przewidywał obowiązku kierowania poborowego na badania radiofotograficzne narządów klatki piersiowej, niezależnie od tego czy poborowy stawiający się przed terenową komisją poborową posiadał wyniki takich badań, czy też nie. A zatem brak wykonanie tego, co nie należało do zakresu obowiązków organu, nie można rozpatrywać w kategoriach naruszenia przez ten organ prawa.

51 J. C., jako poborowy, został poddany badaniom stanu zdrowia i określono jego zdolność (kat. "A") do służby wojskowej oraz do służby w formacjach samoobrony, w trybie § 14 pkt 1 rozporządzenia. Terenowa Komisja Lekarska w [...] nie była zobligowana przez żaden przepis prawa do obowiązkowego skierowania poborowego J. C. na badania radiofotograficzne. Lekarze wchodzący w skład Terenowej Komisji Poborowej określili stan zdrowia J. C. oraz jego zdolność do służby wojskowej lub do służby w formacjach samoobrony, a wyrazem uzgodnienia ich opinii było złożenie podpisów, zarówno na orzeczeniu, jak i w księdze orzeczeń lekarskich. Zaliczenie J. C. do kategorii "A" zdolności do służby wojskowej należało potraktować o jego przydatności na każdym stanowisku wojskowym (tzn. niezależnie od rodzaju wojska, czy też służby), stosownie do definicji tej kategorii zdolności określonej w § 5 pkt 1 powoływanej instrukcji o ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej i do służby w formacjach samoobrony – sygn. Zdr. 134/68.

52 Ustosunkowując się do zarzutu skargi, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister nie odpowiedział na pytanie, dlaczego przedstawiciel Wojskowej Komendy Uzupełnień w [...] – członek Terenowej Komisji Poborowej, nie złożył wniosku o określenie jego przydatności do rodzajów wojsk i służb, wskazać należy, że zarzut ten w ogóle nie ma żadnego znaczenia dla oceny prawidłowości kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] września 1978 r.

53 Jednakże na pytanie to Minister udzielił skarżącemu odpowiedzi w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę. Wskazał, że organ ten był umocowany w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (wersja ustawy obowiązująca od dnia 1 czerwca 1975 r. do dnia 5 sierpnia 1979 r.), jako organ wojskowy, właściwy w sprawach administracji rezerw osobowych dla celów powszechnego obowiązku obrony, obejmującej m.in. określanie zdolności do służby wojskowej lub służby w formacjach samoobrony, przeznaczanie i powoływanie do tej służby. Wojskowe komendy uzupełnień były terenowymi delegaturami wojewódzkich sztabów wojskowych, wykonujących (jako organy wojskowe) zadania przewidziane w ustawie oraz określone przez Ministra Obrony Narodowej (art. 13 - 16 ww. ustawy). W związku z tym, wojskowe komendy uzupełnień były (i są w dalszym ciągu) organami podległymi Ministrowi Obrony Narodowej. Powoływane rozporządzenie w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru precyzowało zadania dla wojskowych komendantów uzupełnień w zakresie ich udziału w przeprowadzaniu poboru, które niewątpliwie określił Minister Obrony Narodowej, wykonując dyspozycję art. 13 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy.

54 Jakkolwiek w niniejszej sprawie istotne jest jedynie ustalenie, czy kwestionowane orzeczenie Terenowej Komisji Poborowej w [...] naruszało prawo w sposób rażący, to jednak warto poddać pod rozwagę skarżącego ustalenie zawarte w decyzji Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...], co do braku możliwości, aby na podstawie aktualnego badania i obecnych wyników badań dodatkowych skarżącego, można było ustalić jego stan zdrowia w 1978 r.

55 Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się, aby zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] były dotknięte wadą skutkującą ich uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności.

56 Dlatego, mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.