Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lutego 2009 r., I SA/Po 1564/08

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lutego 2009 r., I SA/Po 1564/08

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek (spr.) Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Protokolant St. sek. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary porządkowej I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) adw. M. U. kwotę [...] uwzględniając podatek VAT w wysokości [...] tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. III. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/K. Wolna -Kubicka /-/S. Małek /-/W. Zygmont

Uzasadnienie

2 W ramach prowadzonego postępowania kontrolnego wobec spółki z o.o. A w K. w przedmiocie podatku VAT za poszczególne miesiące 2003r., A. Ż. został wezwany w charakterze świadka, celem złożenia zeznań przed Dyrektorem Urzędu Kontroli Skarbowej w P. W wyznaczonym na przesłuchanie dniu, tj. ...A. Ż. nie stawił się w siedzibie organu. Postanowieniem z dnia ...Dyrektor UKS, na podstawie art. 216 §1, art. 262 § 1 pkt 1 i art. 263 Ordynacji podatkowej nałożył na A. Ż. karę porządkową w kwocie 2.500,-zł. W uzasadnieniu stwierdzono, że pomimo skutecznego doręczenia wezwania w dniu.... (k. 2a akt adm.), świadek nie stawił się w urzędzie, ani też nie usprawiedliwił swej nieobecności. Ukarany został pouczony o prawie złożenia zażalenia do organu wyższego stopnia oraz o uprawnieniu do złożenia wniosku o uznanie za usprawiedliwione niestawiennictwo.

3 A. Ż. złożył zażalenie, w treści którego zakwestionował skuteczność doręczenia wezwania. Podniósł mianowicie, że zamieszkuje obecnie w K., a nie w I. (tj. w miejscu wskazanym w wezwaniu), a pismo Urzędu odebrał przypadkowo (w I.), kiedy odwiedzał córkę. Wyjaśnił, że aktualnie zamieszkuje u córki w I., gdyż ze względu na chorobę potrzebuje jej pomocy. Znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, otrzymuje rentę w wysokości 560 zł, płaci alimenty w wysokości 300 zł i na utrzymanie pozostaje mu kwota 260 zł; (choruje na nadciśnienie tętnicze i jest pod stałą opieka lekarską, a w okresie złej pogody "wyłączony" jest z życia codziennego. Z uwagi na nasileniu choroby w dniach miedzy 8 a 10 listopada 2006 r. nie mógł stawić się w siedzibie organu. Nałożenie kary porządkowej jest, jego zdaniem, rażącym naruszeniem prawa, a nadto jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Podkreślił, iż został ukarany karą w wysokości 2.500,- zł "za pierwsze niestawiennictwo".

4 Dyrektor Izby Skarbowej rozstrzygnięciem z dnia ... na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 i art. 262 § 1 pkt 1 i § 5 Ordynacji podatkowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że kara porządkowa jest środkiem dyscyplinującym uczestnika postępowania, a uchylanie się od obowiązków procesowych jest szczególnie dotkliwe dla organów podatkowych, gdyż dezorganizuje ich pracę. Wyjaśnił, że wezwanie do stawiennictwa w charakterze świadka zostało zainteresowanemu doręczone prawidłowo. A.Ż. mógł wystąpić w trybie art. 262 § 6 Ordynacji podatkowej do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej o uchylenie kary, usprawiedliwiając niestawiennictwo chorobą i stosownym zaświadczeniem lekarskim. Jednak tego nie uczynił, wnosząc o uchylenie kary w trybie art. 262 § 5 Ordynacji podatkowej.

5 A. Ż. wniósł skargę, domagając się uchylenia postanowień obu instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, jak również prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art.156 i art. 146 Kpa). Podkreślił, że nałożenie grzywny ma charakter uznaniowy, a nie ustawowy. Wyjaśnił, że nie stawił się na wezwanie z powodu złego stanu zdrowia. Jednak niezwłocznie po ustaniu przyczyny zamierzał złożyć na piśmie usprawiedliwienie. Nie mógł tego jednak dokonać, gdyż otrzymał zawiadomienia o nałożeniu grzywny. Podkreślił skarżący, iż otrzymał tylko jedno wezwanie do stawienia się w charakterze świadka.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 czerwca 2007r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu wskazano, że organy podatkowe naruszyły art. 263 § 1 Ordynacji podatkowej przez nierozpatrzenie wniosku skarżącego o usprawiedliwienie niestawiennictwa na przesłuchaniu. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w razie uznania argumentacji skarżącego przez organ pierwszej instancji, ma on uprawnienie do uchylenia nałożonej kary porządkowej (art. 262 § 6a O.p.).

7 Dyrektor Izby Skarbowej wniósł skargę kasacyjną, żądając uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zarzucił naruszenie art. 106 § 1 ustawy o

8 Postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na zaniechaniu przeprowadzenia z urzędu dowodu na okoliczność rozpatrzenia wniosku o uchylenie kary, oraz art. 141 § 4 powyższej ustawy, przez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Wskazano, że osoba ukarana karą porządkową w świetle art. 262 O.p. może kwestionować ten fakt w drodze dwóch odrębnych środków prawnych: zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary oraz wniosku o jej uchylenie. Oba te środki wszczynają odrębne względem siebie postępowania i żaden z tych trybów nie korzysta z prawa pierwszeństwa.

9 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2008r., (sygn. akt I FSK 1327/07) uchylił kwestionowane rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdzono, iż postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w trybie przepisów rozdz. 22 Działu IV Ordynacji podatkowej - "Kary porządkowe". Orzeczenie o ukaraniu karą porządkową może podlegać wzruszeniu za pomocą dwóch różnych środków prawnych. Pierwszym jest, wynikające z art. 262 § 5 O.p., zażalenie. Drugim natomiast jest wynikające z art. 262 § 6 O.p. usprawiedliwienie nieobecności wraz z wnioskiem o uchylenie kary porządkowej. Oba te tryby są odrębne i niezależne od siebie zwłaszcza, że w obu odmienny jest tryb procedowania jak i przesłanki, które podlegają badaniu. W konsekwencji mimo, że u ich podstaw spoczywa ta sama okoliczność prawna (podjęcie orzeczenia o ukaraniu karą porządkową) toczą się one w istocie niezależnie od siebie. Sąd kasacyjny uznał, iż pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o konieczności powstrzymania się z rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania karą porządkową do czasu załatwienia sprawy usprawiedliwienia niestawiennictwa nie znajduje umocowania w obowiązujących przepisach. W szczególności nie dostarcza on potwierdzenia, że brak takiego powstrzymania się z rozpatrzeniem niniejszej sprawy spowodowało naruszenie przepisu art. 263 § 1 O.p. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny, w Poznaniu, po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

11 Stosownie do przepisu art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny

12 Sąd Administracyjny.

13 Mając na względzie treść powyższego przepisu należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie nie narusza wymogów przepisu art. 263 § 1 Ordynacji podatkowej. Warunkiem orzekania w niniejszej sprawie nie jest bowiem wcześniejsze rozpatrzenia wniosku skarżącego o uchylenie kary porządkowej.

14 Karę porządkową nakłada się w formie postanowienia, na które zainteresowanemu służy zażalenie (§ 5 art. 262 O.p.). Niezależnie od tego trybu ukarany może domagać się na podstawie § 6 art. 262 O.p. usprawiedliwienia niestawiennictwa na wyznaczony termin przesłuchania, a w konsekwencji może żądać uchylenia postanowienia nakładającego karę. Oba te tryby toczą się jednak niezależnie od siebie.

15 Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonego postanowienia jest przepis art. 262 § 1 pkt 1 O.p.

16 Wskazany przepis stanowi, iż świadek, który mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego nie stawił się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo, że był do tego zobowiązany - może zostać ukarany karą porządkową do 2.500,- zł.

17 Wysokość tej kary w roku 2008 została na podstawie art. 262a podana w obwieszczeniu Ministra Finansów z 21 sierpnia 2007 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej wart. 262 § 1 (Monitor Polski Nr 54, poz. 615).

18 Skarżący otrzymał.... wezwanie do stawienia się w charakterze świadka w Urzędzie Kontroli Skarbowej (k. 2 akt podatkowych). w wyznaczonym terminie skarżący jednak nie stawił się i nie złożył usprawiedliwienia swego niestawiennictwa. Organ podatkowy miał zatem podstawę prawną (art. 262 § 1 pkt 1 O.p.) do ukarania karą porządkową.

19 Przepis art. 262 § 1 pkt 1 wyznacza jedynie maksymalną wysokość kary, pozostawiając uznaniu organowi podatkowemu określenia w konkretnym przypadku jego wysokości.

20 W orzecznictwie sądowo-administracyjnym (np. I SA/Kr 2246/98, I SA/Gd 633/06) akceptowany jest pogląd, iż warunkiem prawidłowego zastosowania przepisu art. 262 § 1 O.p. jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego nie tylko co do przesłanek wyraźnie wymienionych w tym przepisie (podmiot, prawidłowość wezwania, brak uzasadnionej przyczyny niewykonania wezwania), lecz także w odniesieniu do rodzaju i stopnia zawinienia oraz ewentualnych skutków, jakie pociąga w konkretnym przypadku uchybienie w wezwaniu.

21 Skarżący zarówno w zażaleniu (k.- 4), jak i w skardze zarzuca, iż kara w maksymalnej wysokości została nałożona w sytuacji jego jednorazowego uchybienia terminu. Wyjaśnił też, iż jego nieobecność była spowodowana niezależnymi od niego okolicznościami, a nadto wskazał na swoją trudną sytuację materialną.

22 Organ odwoławczy, akceptując wysokość nałożonej kary porządkowej do przedstawionych argumentów skarżącego nie ustosunkował się, co narusza wymogi przepisów art. 122 i art. 187 O.p.

23 Nałożenie kary porządkowej ma niewątpliwie na celu dyscyplinowanie uczestników postępowania dodatkowego w dbałości o to, aby postępowanie to przebiegało sprawnie i kończyło się w przewidzianym prawem terminie. Niewątpliwe jest też, iż organ podatkowy w ramach uznania administracyjnego decyduje o wymierzeniu wysokości kary porządkowej. Nie oznacza to jednak w tym zakresie dowolności. Organ podatkowy obowiązany jest zatem do ustosunkowania się do przedstawionych przez skarżącego okoliczności dotyczących jego niestawiennictwa. Wysokość kary porządkowej winna bowiem odpowiadać rodzajowi i stopniu zawinienia co do zaniechania obowiązku stawienia się na wezwanie oraz jego skutkom, a także winna uwzględniać sytuację materialną zainteresowanej strony.

24 Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik zaprawy, gdyż mogło spowodować wymierzenie kary porządkowej w innej wysokości. Z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.

25 Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 156 i art. 146 Kodeksu postępowania administracyjnego należało uznać za bezzasadne. Postępowanie w sprawie toczyło się bowiem na podstawie Ordynacji podatkowej, a nie przepisów Kodeksu.

26 W niniejszym postępowaniu nie mogły też być rozpatrywane wskazane przez skarżącego okoliczności związane z usprawiedliwieniem jego niestawiennictwa. Te okoliczności bowiem dotyczą trybu, o którym mowa w § 6 art. 262. Postępowanie w tym zakresie jest przedmiotem rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku z 13 lutego 2008 r. (sygn. akt I SA/Po 1045/07).

27 O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, a orzeczenie zawarte w punkcie III-im oparte jest na art. 152 p.p.s.a.

28 /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ S. Małek /-/ W. Zygmont

29 uk