Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2015 r., IV SA/Po 193/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2015 r., IV SA/Po 193/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...].

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7 pkt. 1, 4, art. 8 ust. 1 pkt. 3, art. 11 ust. 2 i 3, art. 14, art. 38, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 182 zwanej dalej jako "u.p.s."), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 zwanej dalej jako "k.p.a.") odmówił M.S.(dalej jako "skarżąca") udzielenia pomocy na zakup obuwia dla trzech osób w łącznej wysokości 180 zł., kurtek zimowych dla trzech osób w łącznej wysokości 210,00zł., kuchenki elektrycznej w wysokości 739,00zł. oraz w formie zasiłku okresowego w wys. 168,18 zł.

3 W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz małoletnią córką. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód rodziny stanowiło wynagrodzenie za pracę męża skarżącej w wysokości[...] zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł, świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...], łącznie [...] zł. Organ wyjaśnił, również, że powziął informację, że skarżąca pracuje w jednym z [...] szpitali jako osoba sprzątająca. Z informacji od dwóch pracodawców organ uzyskał informację, że skarżąca w jednej firmie była zatrudniona do [...].10.2013r. natomiast w drugiej firmie do dnia [...] grudnia 2012 r. , trzeci pracodawców nie odpowiedział na pisma Ośrodka. Organ wskazał również, że podczas wywiadu środowiskowego dnia [...] lutego 2014r. skarżąca zobowiązała się do aktywnego poszukiwania pracy, z czego miała prowadzić notatki i przedkładać je u pracownika socjalnego. Mimo zobowiązania skarżąca po raz ostatni udokumentowała swoją aktywność zawodową dnia [...].04.2014r. Nadto mąż skarżącej do dnia [...] lutego 2014 r. miał zgłosić się do pracownika socjalnego w celu dokonania ustaleń dotyczących poszukiwania lepiej płatnej pracy, lecz do wydania niniejszej decyzji nie kontaktu z Ośrodkiem.

4 Organ zaznaczył, że celem ustawy o pomocy społecznej jest wsparcie osoby lub rodziny w przezwyciężaniu trudnych sytuacji, o czym mowa w art. 2 u.p.s., zatem organ nie jest powołany by w całości zabezpieczyć zgłaszane potrzeby rodziny. Pomoc społeczna ma jedynie pełnić funkcję wspierającą i uzupełniającą.

5 Jak wskazał organ rodzina skarżącej spełnia przesłankę kryterium dochodowego jednak stałym miesięcznym wydatkiem rodziny skarżącej jest opłata za energię elektryczną w wys. [...] zł. Rodzina nie reguluje należności za czynsz. Skarżąca nie zna bieżącej wysokości czynszu, nie zna stanu zadłużenia. Rodzina wyrokiem sądu ma orzeczoną eksmisję z zajmowanego mieszkania ze wskazaniem lokalu socjalnego. Zatem po odjęciu w/w wydatku do dyspozycji pozostaje Klientce [...] zł. na pozostałe potrzeby.

6 W ocenie organu skarżąca jak i jej mąż nie współpracują o Ośrodkiem, wykazują bierność życiową, odrzucanie pomocy w zakresie pracy socjalnej i poradnictwa nie może być premiowane w postaci świadczeń pieniężnych, gdyż utwierdza osobę znajdującą się w trudnej sytuacji, w tym iż nie musi wykorzystywać własnych możliwości i zasobów, gdyż jej utrzymaniu przejmuje Państwo.

7 W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że decyzja organu I instancji jest dla jej rodziny bardzo krzywdząca, gdyż nie uwzględnia faktu, że posiadane środki finansowe nie wystarczają na opłacenie wyżywienia, zakup obuwia, odzieży czy zakup kuchenki elektrycznej oraz na opłacenie rachunku za energię elektryczną, gdyż rodzina ma bardzo trudną sytuację bytową oraz finansową. W tym stanie niezbędna jest w ocenie skarżącej pomoc finansowa na zabezpieczenie potrzeb bytowych wskazanych we wskazanych we wnioskach z dnia [...] lutego 2014r. oraz z dnia [...] marca 2014r.

8 Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. w związku .z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 , art. 4, art. 7 pkt 4 , art. 8 ust.1 pkt 2 i 3 , art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.ps. oraz § 1 pkt. lit b " rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r.w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

9 Kolegium wskazało, że organ I instancji prawidłowo, po aktualizacji wywiadu środowiskowego stwierdził, iż rodzina skarżącej posiada stałe dochody - z tytułu zatrudnienia męża skarżącej, z tytułu świadczeń rodzinnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobieranych na córkę . Są to dochody w łącznej kwocie miesięcznej [...] zł. Mając na uwadze okoliczności odnoszącego się do braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącej i jej męża dla poprawy sytuacji życiowej rodziny trudno jest zdaniem przyznawać pomoc finansową dla zaspokajania potrzeb bytowych rodziny skarżącej czy to w formie zasiłku celowego - zgodnie z postanowieniami art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. czy też w formie zasiłku okresowego - na podstawie art. 38 u.p.s. . Brak aktywności zawodowej, a nawet bierność skarżącej i jej męża uzasadnia w ocenie organu odwoławczego odmowę przyznania zarówno zasiłku celowego , jak i okresowego na zaspokojenie potrzeb bytowych wskazanych przez skarżącą.

10 Zdaniem Kolegium organ I instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego. W przypadku rozważania możliwości przyznania zasiłku okresowego nie mamy wprawdzie do czynienia z uznaniem administracyjnym , ale podstawą do odmowy przyznania tego świadczenia może być także nieprzestrzeganie przez rodzinę wnioskodawczyni podstawowych zasad pomocy społecznych wskazanych w art. 2- 4 u.p.s. oraz w przypadku braku współdziałania osoby lub rodziny w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej art. 11 ust.2 u.p.s. Z obydwoma sytuacjami prawnymi w ocenie Kolegium mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

11 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M.S. podniosła, iż nie zgadza się z decyzją Kolegium. W jej ocenie organy obu instancji nie wywiązują się ze swoich obowiązków.

12 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył ,co następuje.

14 W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Stosownie do treści art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uchyla decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

15 Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego , jak również poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

16 Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwanej dalej u.p.s.). Podkreślić należy, że wnioski skarżącej dotyczyły przyznania jej rodzinie zasiłków celowych. Wynika to niezbicie z ich treści. Tak więc podstawę prawną żądań skarżącego stanowił przepis art. 39 ust. 1 u.p.s. stanowiący, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl zaś art. 39 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

17 Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.).

18 Artykuł 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

19 Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie o pomocy społecznej, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art. 106 ustawy o pomocy społecznej).

20 Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

21 Zgodzić się należy z organami administracji, że kryterium dochodowe w przypadku skarżącej nie zostało przekroczone i zaistniały przesłanki do przyznania mu przedmiotowych zasiłków celowych z uwagi na kryterium dochodowe. Podkreślić jednak należy, że nawet spełnienie kryterium dochodowego nie oznacza, że organ miałby obowiązek przyznania skarżącemu przedmiotowych zasiłków.

22 Jednakże w tej konkretnie sprawie uzasadnienie odmowy przyznania zasiłków celowych jest w uznaniu Sądu nieprzekonujące. Przede wszystkim zauważyć wypada ,że rolą organów administracji zajmujących przyznawaniem świadczeń z opieki społecznej jest w pierwszej kolejności pomoc w zakresie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Organy tym samym nie mają uprawnień do nakładania obowiązków ,które są zbyt dotkliwe i wręcz zbędne. Nakładanie obowiązku cotygodniowego stawiania się w siedzibie MOPS-u i składania sprawozdania przez podopiecznego z jego postępów co do poszukiwania pracy jest i to w okresie paromiesięcznego prowadzenia przez organy postępowania w przedmiocie rozpoznawania wniosku o zasiłki celowe jest nieracjonalne i niezasadne.

23 Organy same mają instrumenty prawne do zaciągnięcia informacji w Rejonowym Urzędzie Pracy , czy są oferty pracy dla M.S.. Poza tym można zażądać składania przez skarżącą potrzebnych informacji drogą pocztową .

24 Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że w postępowaniu administracyjnym o udzielenie pomocy społecznej rodzinie prawa strony ma każdy jej członek. Źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 kpa jest norma prawna na podstawie której członkom rodziny może zostać przyznana pomoc w postaci określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 05.03.2003 r., sygn. akt II SA/Ka 878/99, baza orzeczeń NSA). Stronami postępowania przed organami obu instancji była zatem zarówno skarżąca, jak i jej małżonek. W sprawie został przeprowadzony przez organy wywiad rodzinny środowiskowy w lipcu 2014 roku . Tym samym organy w sposób nieuprawniony oparły odmowę przyznania zasiłków na argumentach związanych z brakiem kontaktu ze strony męża skarżącej ,który miał się zgłosić , aby wyjaśnić "jak wyglądają jego poszukiwania lepiej płatnej pracy". Organ dysponował wiedzą na okoliczność jego zatrudnienia i zarobków , a skarżąca poinformowała również ,że jej małżonek pracuje na umowę zlecenia i innej pracy nie może poszukać. Dodatkowo ,że przyjście jego w godzinach urzędowania MOPS-u może spowodować utratę pracy tej którą posiada.

25 W uznaniu Sądu organy wydając decyzję o charakterze uznaniowym naruszyły przepisy art.107§3 kpa.

26 Organy wydały decyzję z naruszeniem przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. powołując się na brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym. Tak jak sąd podkreślił powyżej nałożone przez organ obowiązki były zbyt dotkliwe i nieuzasadnione.

27 W tym stanie rzeczy uznając, iż zaskarżona decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien wziąć pod uwagę wykładnię przepisów prawa przedstawione przez Sąd w treści uzasadnienia. Organ powinien jeszcze raz przeanalizować sprawę i wydać decyzję merytoryczną o charakterze uznaniowym z uzasadnieniem zawierającym argumenty znajdujące oparcie w przepisach prawa.