Wyrok z dnia 5 marca 2003 r., II SA/Ka 878/99

wyrok z dnia 5 marca 2003 r., II SA/Ka 878/99

Tekst

TEZY

1 W postępowaniu administracyjnym o udzielenie pomocy społecznej rodzinie prawa strony ma każdy członek tej rodziny.

Uzasadnienie

2 Decyzją z 22 grudnia 1998 r. kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. na podstawie art. 43 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 r. nr 64 poz. 414 ze zm./ odmówił Bogumiłowi S. przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w grudniu 1998 r., tj. zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność - z powodu niespełnienia kryterium dochodowego w rodzinie. Ustalił bowiem, że dochód Bogumiła S. wynosi 1.097,58 zł i znacznie przekracza kwotę kryterium dochodowego wynikającą z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej /542 zł/. Odwołanie od tej decyzji złożył Stefan S. zastrzegając, że czyni to jako ojciec" Bogumiła S. Stefan S. podał, że jego syn przepracował 17 lat i od czasu podjęcia pierwszej pracy nigdy z nim nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Dopiero w 1994 r. zamieszkał u odwołującego się /ojca/. Według Stefana S. prawo nie zobowiązuje ojca do dzielenia się swoją emeryturą z dorosłym synem.

3 Decyzją z 25 czerwca 1999 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa umorzyło postępowanie odwoławcze. Stwierdziło bowiem, że stroną w sprawie o udzielenie pomocy jest Bogumił S., który 8 grudnia 1998 r. złożył ustnie wniosek o udzielenie pomocy finansowej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że Bogumił S. nie posiada obecnie żadnego dochodu i jest zarejestrowany od 17 września 1997 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Sam zainteresowany podał, że razem z ojcem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Bogumił S. nie złożył odwołania od decyzji, uczynił to jego ojciec. Zdaniem Kolegium Stefanowi S. nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 Kpa i w świetle przepisów prawa materialnego. Nie posiada on bowiem w tej sytuacji interesu prawnego i nie może w związku z tym skutecznie domagać się konkretnych działań organu administracyjnego. Złożenie odwołania przez Stefana S. nie jest też przypadkiem wynikającym z art. 44 ustawy o pomocy społecznej, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby zgodę na złożenie odwołania przez inną osobę wyraził ubiegający się o świadczenie Bogumił S.

4 W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Bogumił S. zwrócił się o zrewidowanie decyzji Kolegium, przyjęcie motywów wniosku ojca i przyznanie zapomogi.

5 Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując skargę podkreślił, że adresatami pomocy społecznej, udzielanej na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej są osoby i rodziny. Ustawa nie definiuje pojęcia "osoby", ale definiuje pojęcie "rodziny", i to w sposób odbiegający od tradycyjnie przyjmowanego w przepisach prawa rodzinnego. Zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej rodzina, to osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie mieszkające i gospodarujące. Do takiego rozumienia rodziny odnoszą się wszystkie przepisy ustawy normujące przesłanki nabycia uprawnień przez "osoby i rodziny" oraz zakresy obowiązków "osób i rodzin". Generalnie zaś przyczyna powodująca potrzebę udzielenia pomocy rodzinie /art. 3 ustawy/ nie musi leżeć po stronie osoby wnioskującej o taką pomoc, lecz może dotyczyć każdego z członków jego rodziny.

6 W takich warunkach właśnie przyznawane jest w szczególności świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego /art. 32 ustawy/. Pomoc tego rodzaju jest udzielana osobie lub rodzinie i jest zależna od dochodu liczonego zgodnie z dyrektywą zawartą w art. 4 ustawy. Z natury rzeczy zasiłek celowy ma służyć zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, która /wyjąwszy przypadek osoby samotnej/ z reguły nie jest wyłącznie potrzebą osoby wnioskującej, lecz potrzebą rodziny, w której wnioskodawca funkcjonuje. Skoro w rozpatrywanej sprawie Bogumił S. ubiegał się o przyznanie zasiłku celowego na żywność, podając, że prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe ze swym ojcem i skoro takie właśnie ustalenia faktyczne organ poczynił, dając temu wyraz w potraktowaniu dochodu Stefana S. /ojca/ jako dochodu wspólnego - ojca i syna, to przyjąć należy, że swą decyzją organ 1 instancji odmówił przyznania pomocy nie tylko wymienionemu z imienia i nazwiska Bogumiłowi S., ale rodzinie, której członkiem jest także Stefan S. W opisanym bowiem przypadku adresatem pomocy miała być rodzina, a nie tylko osoba wnioskodawcy - Bogumiła S. To, że z wnioskiem o pomoc wystąpił tylko Bogumił S. i on tylko został wymieniony w decyzji nie oznacza, że postępowanie dotyczyło wyłącznie jego interesu w rozumieniu art. 28 Kpa.

7 Wielokrotnie wymieniana przez ustawę o pomocy społecznej rodzina jako adresat pomocy społecznej, w świetle art. 29 Kpa i przepisów proceduralnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej nie może być sama w sobie, jako grupa osób, stroną postępowania administracyjnego. Nie jest ona żadnym odrębnym podmiotem prawa. Żaden przepis prawa nie reguluje jej organizacji i reprezentacji, nie określa znamion umożliwiających jej identyfikację w procesie administracyjnym. Niewątpliwie pomoc, która według ustawy ma służyć rodzinie, jest pomocą mającą w rzeczywistości służyć wszystkim jej członkom, bo to oni wspólnie zamieszkują, wspólnie gospodarują, tworząc tę rodzinę. Przyjąć więc należy, że ustawodawca, określając "rodzinę" jako adresata pomocy, używa pewnego skrótu myślowego: zbiorczą nazwą obejmuje grupę osób fizycznych, z których każda ma, wynikający wprost z przepisów prawa adresowanych do "rodziny", interes prawny w postępowaniu administracyjnym, dotyczącym udzielenia pomocy rodzinie. Niewątpliwie zaś zasiłek celowy na zakup artykułów żywnościowych jest świadczeniem niosącym pomoc rodzinie.

8 Wobec powyższego nie sposób zaakceptować poglądu organu odwoławczego, jakoby Stefan S. będący, wedle ustaleń organu, członkiem rodziny w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, nie legitymował się interesem prawnym, uprawniającym do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej udzielenia pomocy rodzinie. Wszak źródłem tego interesu jest norma prawna, na podstawie której rodzinie /a w istocie jej członkom/ może być przyznana pomoc w postaci zasiłku pieniężnego na zakup żywności. Nie ma wpływu na istnienie interesu prawnego Stefana S. fakt, że wniosek o przyznanie pomocy złożył inny członek rodziny. Zarówno bowiem do złożenia wniosku o udzielenie pomocy społecznej dla rodziny, jak i do złożenia odwołania od decyzji zapadłej w takiej sprawie, uprawniony jest każdy z członków tej rodziny, bo każdy z nich jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 28 Kpa.

9 Organ drugiej instancji miał zatem obowiązek rozpatrzyć odwołanie Stefana S. merytorycznie. Umarzając postępowanie odwoławcze naruszył przepisy art. 28 i art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa, a przyczyną tego uchybienia była błędna wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej.

10 Mając to wszystko na uwadze, sąd uznał skargę za uzasadnioną.