Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2010 r., II SA/Po 558/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2010 r., II SA/Po 558/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia [...] maja 2009 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia; I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, II. zasądza od Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...],- zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ E. Brychcy /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Szaniecka

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla powiatu [...], na podstawie art. 121 § 2 w związku z art. 119 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.: dalej u.p.e.a. ) nałożył na R. K. grzywnę w celu przymuszenia, w wysokości 7303,80,-zł.

3 W uzasadnieniu wskazał, że wysokość grzywny została obliczona zgodnie z art. 121 § 5 powołanej ustawy, dla obiektu o powierzchni 14,25 m2 x 0,2 x 3.478,- zł (tj. 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za III kwartał 2008r., ogłoszonej w Komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego - Dz.Urz. GUS Nr 11, poz.65) i wyniosła 9.912,30 zł. Jednocześnie z postanowieniem organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy określający obowiązek rozebrania pawilonu handlowego oznaczonego nr 10, a zlokalizowanego w L. przy skrzyżowaniu ulic Ż. i P.W..

4 R. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o wstrzymanie i zawieszenie toczącego się postępowania. Skarżący podniósł, że decyzja rozbiórkowa została wydana w dniu [...] maja 2002r. i od tamtej pory organ nadzoru budowlanego nie podjął żadnych działań w celu wyegzekwowania wykonania tej decyzji. W tej sytuacji, wydanie postanowienia o nałożeniu grzywny narusza zasady współżycia społecznego, tym bardziej, że jest kryzys gospodarczy i wykonanie decyzji rozbiórkowej pozbawi wielu ludzi środków do życia. Skarżący powołał się także na toczące się postępowania z wniosków innych osób o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami rozbiórkowymi, co ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, bowiem posadowione na nieruchomości pawilony stanowią jedną konstrukcję budowlaną. Jednocześnie pismem z dnia 25 marca 2009 r., złożonym wraz z zażaleniem, skarżący wniósł, na podstawie art. 33 pkt 8 u.p.e.a., zarzuty na zastosowany środek egzekucyjny podnosząc, że jest on zbyt uciążliwy i wygórowany.

5 Po rozpatrzeniu zażalenia, Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] maja 2009r., na podstawie art. 138 § 2, art. 123 § 1 w związku z art. 144 K.p.a. oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

6 W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że zaskarżone orzeczenie, wbrew art. 124 § 1 K.p.a. nie zawiera pouczenia o środkach zaskarżenia oraz uzasadnienia faktycznego. Zwrócił uwagę, że zażalenie zostało wniesione z uchybieniem terminu, jednakże ze względu na brak pouczenia o środkach zaskarżenia "nie czyni zarzutu z przekroczenia ustawowego terminu do wniesienia zażalenia". Ponadto zauważył, że organ I instancji zastosował nieaktualny wskaźnik ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za III kwartał 2008 r., bowiem w dniu 20 lutego 2009 r. ukazał się kolejny Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego za IV kwartał 2008 r. (Dz.Urz. GUS Nr 2, poz. 16), który wskazywał cenę 1 m2 na kwotę 3.631,- zł. Organ I instancji powinien zaś ustalić aktualny na dzień orzekania wskaźnik ceny 1 m2 powierzchni użytkowej. Dodatkowo w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyliczył inną kwotę grzywny (9.912,20 zł) niż została nałożona na R. K. (7.303,80 zł). Zdaniem organu odwoławczego nieścisłości w ustaleniu wysokości kwoty grzywny wprowadzają skarżącego w błąd i naruszają art. 8 K.p.a. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji powinien był rozważyć możliwość zastosowania wykonania zastępczego i obciążenia jego kosztami zobowiązanego do wykonania rozbiórki, co mogło być bardziej racjonalne ze względu na cel egzekucji. Organ powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1999 r. o sygn. akt IV SA 189/97, w którym stwierdzono, że organ egzekucyjny stosuje środek egzekucyjny, który prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku. Zatem organ I instancji powinien sprawdzić, jakie są koszty wykonania zastępczego rozbiórki przedmiotowego obiektu budowlanego i ocenić, który środek - grzywna w celu przymuszenia czy wykonanie zastępcze - będą skuteczniej prowadziły do wykonania nałożonego obowiązku.

7 Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi R. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, ewentualnie stwierdzenia jego nieważności, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w tym postępowania egzekucyjnego to jest:

8 - naruszenie art. 122 § 3 w związku z art. 34 § 1 u.p.e.a., bowiem postanowienie o wymierzeniu grzywny w celu przymuszenia zostało wydane przed rozpoznaniem zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego złożonych przez skarżącego równocześnie z zażaleniem, pomimo, że są one środkiem wywołującym dalej idące skutki prawne i winny być rozpoznane w pierwszej kolejności,

9 - naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego bezzasadne zastosowanie i nierozpoznanie istoty sprawy, pomimo niewskazania okoliczności sprawy, które wymagałyby prowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części,

10 - rażącego naruszenie art. 139 K.p.a. poprzez wskazanie konieczności orzeczenia grzywny w wyższej wysokości niż ustalił organ I instancji i rozważenia zastosowania wykonania zastępczego co jest niedopuszczalnym naruszeniem zasady zakazu reformationis in peius,

11 - rażącego naruszenie art. 15 K.p.a. przez narzucenie organowi I instancji sposobu rozstrzygnięcia sprawy,

12 - naruszenie art. 7, 77, i 107 § 3 K.p.a. poprzez niezajęcie stanowiska, co do zarzutów zażalenia.

13 Jednocześnie skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego.

14 W odpowiedz na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

16 Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wywiedziono.

17 Zakres orzekania Sądu określa treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 156 poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a orzeczenie sądu nie może pogarszać sytuacji prawnej skarżącego, chyba że Sąd stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu.

18 W tak zakreślonych granicach orzekania Sąd z urzędu stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa.

19 Zgodnie z treścią art. 122 § 3 u.p.e.a. na postanowienie o wymierzeniu grzywny w celu przymuszenia przysługuje zażalenie, które wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia (art. 17 § 1 u.p.e.a.)

20 Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia zażalenia - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Jego naruszenie powoduje bezskuteczność zażalenia, czego następstwem jest ostateczność postanowienia organu I instancji. Organ odwoławczy rozpoznający przedmiotową sprawę był więc zobowiązany w postępowaniu wstępnym zbadać, czy zażalenie R. K. złożono w przewidzianym przepisami terminie.

21 Jak wynika z akt sprawy, postanowienie organu egzekucyjnego doręczono skutecznie skarżącemu w dniu 17 marca 2009 r. natomiast zażalenie na to postanowienie skarżący złożył za pośrednictwem Poczty w dniu 25 marca 2009 r. (środa) - z jednodniowym opóźnieniem.

22 Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że organ II instancji dostrzegł przekroczenie terminu do wniesienia zażalenia. Z faktu tego nie wyprowadził jednak prawidłowych wniosków, bezzasadnie przyjmując, że brak zamieszczenia w postanowieniu pierwszoinstancyjnym pouczenia o środkach zaskarżenia usprawiedliwiał merytoryczne rozpoznanie zażalenia.

23 Stanowiska takiego nie można zaakceptować. Rozpoznanie zażalenia wniesionego z uchybieniem ustawowego terminu, który nie został przywrócony (skarżący takiego wniosku nie złożył) stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym (zażaleniowym) postanowienia ostatecznego, które korzysta z ochrony trwałości (por, uchwała NSA z dnia 12.X.1998 r. OPS 11/98 ONSA 1999/1/4). W zaistniałej sytuacji organ winien był zatem, na podstawie art. 134 kpa wydać postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu. Natomiast brak pouczenia strony przez organ I instancji o przysługujących jej środkach zaskarżenia stanowił wadliwość, która mogła być podstawą przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia zażalenia, o ile strona wystąpiłaby z takim wnioskiem (por. wyrok NSA z 30 września 2008 r. I OSK 1454/07 Lex nr 391448).

24 Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt. I sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało o art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., a o wykonalności zaskarżonego postanowienia o art. 152 p.p.s.a.

25 Zaistnienie przedstawionych wyżej podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia zwalniało Sąd od obowiązku rozpoznania zarzutów skargi. Ocena ich zasadności byłaby bowiem przedwczesna.

26 /-/ E.Brychcy /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ J.Szaniecka

27 MK