Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2018 r., II SA/Po 11/18

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2018 r., II SA/Po 11/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r., [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. /-/ I. Paluszyńska

Uzasadnienie

2 Pismem z dnia 22 czerwca 2018 r. W. G. (dalej skarżący) wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu pomocy prawnej poprzez przydzielenie mu adwokata z urzędu.

3 Następnie, w odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu skarżący przedłożył 16 lipca 2018 r. formularz PPF, w którym wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

4 Z informacji zawartych w formularzu wynika, że W. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada mieszkanie o powierzchni 74,5 m˛ (wartość szacunkowa około [...] zł). Wnioskodawca nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, ani żadnych papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych wierzytelności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej [...] zł (np. pojazdów, maszyn, biżuterii). Wnioskodawca powołał się na trudną sytuację zdrowotną i dochodową oraz oświadczył, że posiada szereg narastających zobowiązań, których nie potrafi regulować z powodu braku zdolności do pracy, choroby oraz przewlekłego leczenia.

5 Zarządzeniem z dnia 23 lipca 2018 r. skarżący został wezwany do wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas złożonych informacji. Powyższe wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy dnia 13 sierpnia 2018 roku.

6 20 sierpnia 2018 r. skarżący przedłożył kolejny formularz PPF, wypełniony tak jak formularz z dnia 16 lipca 2018 r. Skarżący nie przedłożył oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.

7 Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowił umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

8 W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Taki szczególny przepis to art. 239 § 2 pkt 1 a) P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Stąd skarżący wnosząc skargę w sprawie dotyczącej uzyskania zasiłku celowego z mocy prawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). W związku z tym postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i podlegało umorzeniu (art. 249a P.p.s.a.).

9 Odnosząc się do kwestii odmowy przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Referendarz wskazał, że wnioskodawca mimo przesłania pisemnej odpowiedzi na wezwanie skierowane do niego w trybie art. 255 P.p.s.a., w istocie nie wywiązał się z obowiązku rzetelnego uzupełnienia oświadczenia majątkowego, uchylając się tym samym od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego swojego utrzymania. Pomimo wezwania wnioskodawca nie złożył bowiem żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego i rodzinnego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać go na poniesienie kosztów postępowania sądowego chociażby w części. W szczególności wnioskodawca nie podał kosztów miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki i z jakich środków je ponosi; nie wyjaśnił, czy posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji; nie wyjaśnił, czy posiadał i czy darował składniki swojego majątku (np. nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji; nie wyjaśnił również czy pozostaje w związku małżeńskim, bądź separacji sadowej z żoną.

10 Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wykonał w pełni wezwania do uzupełnienia złożonego oświadczenia w sprawie jego aktualnej sytuacji, w sprawie nie wykazano, że w stosunku do wnioskodawcy wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał zatem odmową przyznania tego prawa.

11 W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, ze wnosi jak we wniosku.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

13 Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą Sądu jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu.

14 Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tego rodzaju przepisem szczególnym jest art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawie pomocy i opieki społecznej. Stąd skarżący wnosząc skargę w przedmiocie zasiłku stałego z mocy prawa nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych i wydatków (art. 211 - art. 213 P.p.s.a.). W związku z tym rozstrzygnięcie Referendarza w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych uznać należało za trafne.

15 Skarżący złożył także wniosek o ustanowienie adwokata, który należało rozpoznać merytorycznie w oparciu o jego sytuację majątkową, rodzinną i finansową.

16 Zgodnie z dyspozycją art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania.

17 Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości.

18 O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" z art. 246 § 1 P.p.s.a., które nakłada na stronę powinność uprawdopodobnienia, a w przypadku wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., wręcz formułuje obowiązek udowodnienia przez stronę obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa uprawdopodobnienia i dowodzenia w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W przypadku, gdy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy sąd wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych (tryb przewidziany w art. 255 P.p.s.a.), wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo, czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., II GZ 393/14, orzeczenia.nsa.gov.pl ).

19 W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wezwanie to nie zostało uzupełnione. Skarżący złożył kolejny formularz PPF, zaniechał jednak przedłożenia informacji, dokumentów i oświadczeń na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Te były natomiast istotne dla oceny możliwości ponoszenia przez skarżącego kosztów związanych z postępowaniem (ustanowienia adwokata). Skarżący nie podał kosztów swojego utrzymania i źródeł z jakich je pokrywa. Wskazując na brak jakiegokolwiek dochodu nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa podstawowe koszty związane z życiem, tj. utrzymania mieszkania, wyżywienia, ubioru, leczenia, etc, co wskazuje, że nie wyjaśnił rzeczywistej swojej sytuacji majątkowej. Brak wyjaśnień w zakresie sytuacji majątkowej uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, czy skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego jego utrzymania. Tym samym postanowienie referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu ocenić należy jako prawidłowe.

20 W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

21 /-/ I. Paluszyńska