Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2009 r., III SA/Po 209/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2009 r., III SA/Po 209/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Barbara Koś (spr.) WSA Marzenna Kosewska Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Perkowska po rozpoznaniu w na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009r. przy udziale sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2009r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. oddala skargę /-/ M. Kosewska /-/ T.M. Geremek /-/ B. Koś

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2008 r., znak [...] (sprostowanym postanowieniem z dnia 16 stycznia 2009 r., znak [...]) wydanym na podstawie art. 17 § 1, art. 34 § 1 i § 4 oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) w zw. z art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. jako organ egzekucyjny uznał za nieuzasadnione wniesione przez B. K. zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z dnia 15 września 2008 r.

3 W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że w związku z nieopłaceniem różnicy składki na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2001 w kwocie [...] zł, wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. skierował do B. K. w dniu 29 lutego 2008 r. upomnienie nr [...], które zostało odebrane w dniu 4 marca 2008 r. Zapłata należności wskazanej w upomnieniu nie nastąpiła, wobec czego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wystawił tytuł wykonawczy numer [...]. Na podstawie ww. tytułu wykonawczego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużnika prowadzonego w Banku A. Pismem z dnia 29 września 2008 r. B. K. wniósł w ustawowym terminie zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podnosząc:

4 1) wykonanie w całości zobowiązania,

5 2) umorzenie zobowiązania w wyniku postępowania restrukturyzacyjnego,

6 3) spłatę zadłużenia na podstawie umowy o rozłożeniu zaległości na raty, a także w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego,

7 4) określenie obowiązku niezgodnie z treścią wydanego przez ZUS zaświadczenia,

8 5) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej,

9 6) błąd co do osoby zobowiązanego.

10 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. jako wierzyciel wyraził następujące stanowisko wobec powyższych zarzutów.

11 W odniesieniu do pierwszego zarzutu stwierdził, że nie nastąpiło wykonanie zobowiązania wynikającego z tytułu wykonawczego z dnia 15 września 2008 r. nr [...]. Wyjaśnił przy tym, że decyzją z dnia 23 grudnia 2002 r. nr [...] B. K. został poinformowany, że restrukturyzacji podlegają zaległe składki z odsetkami za zwłokę należne Funduszowi Ubezpieczeń Społecznych (z wyłączeniem składek na ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego, ubezpieczenie chorobowe), Funduszowi Pracy oraz Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres do 31 grudnia 2001 r. Na część zaległości w zakresie nie podlegającym restrukturyzacji w części finansowanej przez płatnika pochodzącej z okresu rozliczeniowego do 05/2002 roku został udzielony w dniu 27 czerwca 2003 r. układ ratalny umową nr [...], który z uwagi na niedotrzymanie warunków został w dniu 30 marca 2005 r. zerwany. Zerwanie umowy ratalnej spowodowało wznowienie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Natomiast spłata należności w części odpowiadającej składkom finansowanych przez ubezpieczonego została odroczona do dnia 28 lutego 2005 r. W terminie tym nie dokonano jednak spłaty zadłużenia. Naczelnik Urzędu Skarbowego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym również nie wyegzekwował całości zadłużenia za okres 05/2001 na ubezpieczenia społeczne. Zapłata należności nie nastąpiła także do dnia 29 lutego 2008 r. tj. dnia wystawienia upomnienia nr [...], a także do dnia 15 czerwca 2008 r. tj. dnia wystawienia tytułu wykonawczego nr [...].

12 W odniesieniu do drugiego ze zgłoszonych zarzutów stwierdzono, że nie został naruszony art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w części "umorzenie zobowiązania", ponieważ decyzją z dnia 27 kwietnia 2004 r. nr [...] o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego stwierdzającą umorzenie należności z tytułu składek i odsetek od stycznia 1999 r. do grudnia 2001 r., umorzone zostały tylko należności podlegające restrukturyzacji.

13 W odniesieniu do trzeciego z zarzutów wskazano, że spłata należności w części finansowanej przez płatnika w zakresie nie podlegającym restrukturyzacji pochodząca z okresu rozliczeniowego do 05/2002 została rozłożona na raty w dniu 27 czerwca 2003 r. umową nr [...], jednak z uwagi na niedotrzymanie warunków umowy układ ratalny został zerwany w dniu 30 marca 2005 r. Zerwanie umowy ratalnej spowodowało wznowienie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, które jednak również nie doprowadziło do wyegzekwowania całości zaległości.

14 W odniesieniu do czwartego z zarzutów podano, że pismem z dnia 2 kwietnia 2008 r. wyjaśniono kwestię wydanego zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek i wskazano, że B. K. posiada zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, do których nie stosuje się umorzeń, układów ratalnych czy odroczeń terminów płatności oraz wskazano kwotę wyegzekwowanych należności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z podziałem na poszczególne fundusze i powiadomiono o istniejącym zadłużeniu.

15 W odniesieniu do piątego zarzutu stwierdzono, że egzekucja administracyjna została zastosowana zgodnie z art. 2 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z uwagi na uchylanie się zobowiązanego od wykonania obowiązku wynikającego z upomnienia z dnia 29 lutego 2008 r. nr [...] odebranego w dniu 04 marca 2008r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wystawił tytuł wykonawczy numer [...] i skierował go do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Oddziału zgodnie z art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiadomieniem z dnia 15 września 2008 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego należącego do dłużnika prowadzonego w Banku A Oddział w K. Pismem z dnia 25 września 2008r. Bank A I Oddział w K. poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz B. K.

16 W odniesieniu szóstego zarzutu stwierdzono, że tytuł wykonawczy z dnia 15 września 2008 r. nr [...] nie zawiera uchybień wynikających z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dane identyfikacyjne i adres zobowiązanego zostały prawidłowo wskazane przez wierzyciela, ani też nie zawiera uchybień z art. 27 § 1 pkt 3 tejże ustawy, gdyż zobowiązany zalega z różnicą składki za okres 05/2001 na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł, a należność i odsetki zgodnie z art. 27a § 1 § 2 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały wskazane prawidłowo.

17 Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. jako organ egzekucyjny w oparciu o wyżej przestawione stanowisko wierzyciela-Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. stwierdził brak podstaw do uwzględnienia zarzutów.

18 B. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając:

19 - niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w tym brak odniesienia się do niesłusznie naliczonych odsetek przy jednoczesnym przyznaniu się do pomyłki organu, który wydał zaświadczenie z dnia 28.07.2006 r. o niezaleganiu w płatnościach składek,

20 - błąd w ustaleniach polegający na nierozliczeniu pobranych należności zarówno uiszczonych dobrowolnie, jak i w drodze egzekucji administracyjnej,

21 - dowolne zaliczanie spłacanych należności z pokrzywdzeniem zobowiązanego przez nieuwzględnianie ewentualnych zaległości najdawniejszych.

22 W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi.

23 Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2009 r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 kpa oraz art. 18 i art. 34 § 1 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

24 W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że uchwała składu siedmiu Sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. (I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007/5/112), zgodnie z którą wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w przypadku, gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika statio fisci naczelnika urzędu skarbowego, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe, ma odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym, w którym organem egzekucyjnym jest Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, prowadzący egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. zasadnie wydał jedno rozstrzygnięcie jako wierzyciel i organ egzekucyjny prowadzący przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. Powyższe działanie nie budzi także wątpliwości zważywszy, że stosownie do art. 83 c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela nie przysługuje zażalenie.

25 Następnie Dyrektor Izby Skarbowej podał, że zgodnie z treścią art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 tejże ustawy - z czym mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie - organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Przepis powyższy zastrzega jednocześnie, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 ustawy, wypowiedź taka jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Powyższe uregulowanie prawne jest konsekwencją przyjętej przez ustawodawcę zasady określonej w art. 29 § 1 ustawy, zgodnie z którą organ egzekucyjny, a tym samym rozpatrujący w postępowaniu odwoławczym organ nadzoru, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

26 W konsekwencji Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że jest całkowicie związany stanowiskiem wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jego kompetencje w niniejszym postępowaniu ograniczają się wyłącznie do kontroli postępowania egzekucyjnego, a nie kwestii związanych z zasadnością zajętego przez wierzyciela stanowiska. Także uprawnienia Dyrektora Izby Skarbowej jako organu nadzoru nie stwarzają podstaw do kontroli stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast wniesione zażalenie nie zawiera żadnych zarzutów w kwestii prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

27 B. K. wniósł skargę na powyższe postanowienie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. i umorzenie postępowania, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, powtarzając zarzuty sformułowane w odwołaniu.

28 W uzasadnieniu skargi podał, że w dobrej wierze przyjął informację o niezaleganiu ze składkami, w związku z czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie powinien naliczać mu odsetek. Ponadto podniósł, że został objęty restrukturyzacją i ewentualne należności zostały umorzone.

29 Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

30 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

31 Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

32 Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

33 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

34 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

35 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

36 4) błąd co do osoby zobowiązanego;

37 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

38 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

39 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

40 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

41 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

42 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.

43 Stosownie do art. 34 § 1 powyższej ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

44 W niniejszej sprawie skarżący zgłaszając zarzuty w sprawie prowadzenia w stosunku do niego egzekucji administracyjnej, podniósł:

45 - wykonanie zobowiązania objętego tytułem wykonawczym,

46 - umorzenie zobowiązania w wyniku postępowania restrukturyzacyjnego,

47 - wykonanie zobowiązania poprzez dobrowolną spłatę zadłużenia oraz w toku postępowania egzekucyjnego,

48 - określenie obowiązku niezgodnie z treścią wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenia,

49 - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej,

50 - błąd co do osoby zobowiązanego.

51 Dyrektor Izby Skarbowej słusznie więc stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, że wszystkie zarzuty skarżącego opierają się na podstawach wskazanych w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. Powyższego nie zmienia fakt, iż skarżący sformułował zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Należy bowiem wyjaśnić, że w art. 33 pkt 6 u.p.e.a. chodzi o niedopuszczalność egzekucji administracyjnej ze względów formalnych, a nie merytorycznych, o których mowa w art. 33 pkt 1 i 2 (zob. R. Hauser, Z. Leoński, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, s. 101). Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tymczasem z uzasadnienia zarzutów zgłoszonych przez skarżącego (k. 5 akt adm.) wynika, że sprowadzały się one do twierdzenia o nieistnieniu obowiązku objętego tytułem wykonawczym, wykonaniu oraz umorzeniu zobowiązania, w związku z czym – zdaniem skarżącego nie powinien on w ogóle zostać uznany za zobowiązanego i nie powinno toczyć się w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne. W tej sytuacji sformułowany przez skarżącego zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w istocie mieści się w ramach podstawy z art. 33 pkt 1, a nie art. 33 pkt 6 u.p.e.a.

52 Stąd Dyrektor Izby Skarbowej również prawidłowo stwierdził – w świetle art. 34 § 1 oraz art. 29 § 1 u.p.e.a., że w zakresie wszystkich zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, które – jak wskazano powyżej, mieszczą się w kategorii zarzutów z art. 33 pkt 1 -5 u.p.e.a., wiążące było stanowisko wierzyciela (będącego jednocześnie organem egzekucyjnym), a odwoławczy organ egzekucyjny nie był uprawniony do merytorycznego badania zasadności tego stanowiska.

53 Związanie stanowiskiem wierzyciela, o którym mowa w art. 34 § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem także odwoławczego organu egzekucyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2008 r., II FSK 456/07), a podstawy do badania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów nie stwarzają również uprawnienia egzekucyjnego organu nadzoru przysługujące Dyrektorowi Izby Skarbowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2006 r., II FSK 1480/05, Lex nr 513154).

54 W ocenie Sądu prawidłowo nie zostało wydane w niniejszej sprawie odrębne postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wobec zgłoszonych zarzutów, a stanowisko wierzyciela zawarte w postanowieniu organu egzekucyjnego – Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. należy traktować jako ocenę zarzutów dokonaną przez sam organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem. Zgodnie bowiem z uchwałą składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. (I FPS 4/06, ONSAiWSA 2007/5/112) wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci naczelnika urzędu skarbowego, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe, a stanowisko zawarte w powyższej uchwale znajduje zastosowanie także w stanie faktycznym, w którym organem egzekucyjnym jest dyrektor oddziału ZUS, który prowadzi egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez ZUS. W przypadku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który jest państwową osobą prawną o jednolitej organizacji nie można bowiem mówić o odrębności podmiotów – organu egzekucyjnego i wierzyciela, tym bardziej gdy tak jak w niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w kierowanym przez tego Dyrektora Oddziale ZUS (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 stycznia 2008 r. (I SA/Po 1360/07, Lex nr 489615).

55 Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ).

56 /-/M. Kosewska /-/T.M. Geremek /-/B. Koś

57 T.M.d