Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 31 marca 2005 r., I SA/Op 34/05

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 31 marca 2005 r., I SA/Op 34/05

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. i sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a: odrzucić skargi M. C. i A. C.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu, działając na podstawie przepisów art. 216, art. 70b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) – dalej "Ordynacja podatkowa", w związku z art. 20 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169 poz. 1387) oraz art. 45 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm.) umorzył z powodu przedawnienia postępowanie podatkowe wszczęte postanowieniem Urzędu Skarbowego w Brzegu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia należnego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r., albo stwierdzenia zaległości lub nadpłaty.

3 W motywach tego postanowienia organ skarbowy I instancji podniósł, że postanowieniem z dnia [...] wszczęto z urzędu postępowanie w przedmiocie określenia należnego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r., albo stwierdzenia zaległości lub nadpłaty podatku.

4 W toku prowadzonego postępowania podatkowego postanowieniem z dnia [...] Izba Skarbowa w Opolu, utrzymała w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego w Brzegu z dnia [...], które z mocy przepisów art. 201 § 1 pkt 2 i art. 216 Ordynacji podatkowej zawieszało postępowanie w sprawie.

5 Powyższe postanowienie Izby Skarbowej w Opolu stało się przedmiotem skargi wniesionej do Sądu Administracyjnego.

6 Wyrokiem z 17 września 2004 r. wydanym w sprawie I SA/Wr 517/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił postanowienia organów skarbowych obu instancji uznając, iż nie istniały podstawy do zawieszenia postępowania i zastosowania przepisu art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

7 W toku dalszego prowadzenia postępowania podatkowego w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu uznał, na podstawie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 20 cyt. ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja Podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, że zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r. uległo przedawnieniu. Organ podniósł, że według przepisu art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej termin przedawnienia zobowiązania liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku i wynosi on 5 lat. Jest to termin ustawowy, który powoduje wygaśnięcie zobowiązania i to niezależnie od fazy w jakiej znajduje się postępowanie. Zaznaczył jednocześnie, iż bieg terminu przedawnienia nie został przerwany na skutek zastosowania środka egzekucyjnego.

8 Zwrócił uwagę, że przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przedawnienia zobowiązań podatkowych uległy nowelizacji na mocy cyt. już ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa. Zaznaczył przy tym, że stosownie do art. 20 tej ustawy do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Jednakże w art. 20 § 2 ustawy zastrzeżono, że jeżeli dotychczasowe przepisy określały korzystniejsze dla podatnika zasady i terminy przedawnienia zobowiązań podatkowych, stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie powołanej nowelizacji Ordynacji podatkowej.

9 W orzeczeniu tym organ podatkowy I instancji zawarł na końcu pouczenie w myśl, którego "na wydane postanowienie zgodnie z przepisami art. 3 § 2 pkt 1, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. Nr 153 poz. 1270) dalej zwaną Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przysługuje stronie skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu", pouczając jednocześnie stronę o terminie i trybie wnoszenia takiej skargi.

10 Powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu stało się przedmiotem skarg M. C. i A. C.

11 Skarżący zarzucali naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania szczegółowo opisane w petitum skargi, wnosząc o:

12 1. stwierdzenie nieważności w całości, albo uchylenie w całości, lub ustalenie na podstawie art. 287 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przeszkody prawnej uniemożliwiającej stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu,

13 2. orzeczenie o istnieniu uprawnienia do określenia należnego zobowiązania i nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości wykazanej w ostatniej korekcie zeznania podatkowego na podstawie art. 154 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

14 3. wymierzenia stronie przeciwnej grzywny na podstawie art. 154 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

15 4. zasądzenie na rzecz strony skarżącej od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania sądowego.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

17 Skargi podlegają odrzuceniu.

18 Pouczając stronę skarżącą o przysługującej jej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na wydane postanowienie, organ podatkowy I instancji powołał przepisy art. 3 § 2 pkt 1, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

19 Ocenę skargi należy rozpocząć od zacytowania tych przepisów oraz dodatkowo przepisu art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym w pierwszej kolejności powołana zostanie treść tego ostatniego.

20 Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

21 W myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Z kolei zgodnie z art. 54 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, przy czym termin do wniesienia skargi - co do zasady - wynosi 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie (por. art. 53 § 1 tej ustawy).

22 Jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich.

23 Przez wyczerpanie środków zaskarżenia powołana ustawa rozumie sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie.

24 Ponadto Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi powtórzyło znaną wcześniej ustawie z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. 1995, nr 74, poz. 368 ze zm.) instytucję wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. Stosowne uregulowania zawarte są w art. 52 § 1 do § 4 tej ustawy (por. też art. 34 ust. 1, 2 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym).

25 Od zasad tych ustawa nie przewiduje żadnych wyjątków. Wykładnia art. 52 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do której zastosować można reguły interpretacyjne wypracowane na tle art. 34 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nakazuje wskazanie - zakładając racjonalność działań ustawodawcy oraz konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawa - że celem skargi do sądu administracyjnego jest doprowadzenie do zgodności działań organów administracji publicznej z prawem.

26 Służą temu zarówno powołana wyżej zasada dwuinstancyjności postępowania podatkowego, jak i instytucja wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa.

27 Zasadę dwuinstancyjności postępowania wprowadza art. 78 Konstytucji RP ("Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w I instancji. Wyjątki od tej zasady oraz i tryb zaskarżania określa ustawa"). Powtarza ją art. 127 Ordynacji podatkowej ("Postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne"). Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznanai rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Istota zasady dwuinstancyjności polega zatem na prawie strony do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w wyniku wniesienia odwołania przez organ II instancji (por. orzeczenia NSA z 27 czerwca 2000 r. sygn. I SA/Ka 2466/98, z 25 września 2001 r. sygn. III SA/913/00 i z 19 marca 2002 r. sygn. III SA/1861/00 opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex).

28 Stosownie do art. 52 § 3 i 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przypadkach, gdy ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia warunkiem koniecznym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest wezwanie organu na piśmie do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwałę 7 Sędziów NSA z 4 maja 1998 r. sygn. FPS 1/98 opubl. w ONSA 1998/3/78).

29 Jeżeli jest zatem szansa na osiągnięcie celu jakim jest legalność decyzji administracyjnych w sposób prostszy i tańszy w sensie ekonomiki procesowej, przez ewentualne wyeliminowanie naruszenia prawa przez sam organ administracji w drodze rozstrzygnięcia przez niego samego wydanego, to nie ma podstaw do odstąpienia od zasady wymienionej w art. 52 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

30 Przechodząc na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że w zaskarżonym akcie jako podstawę jego wydania organ I instancji powołał art. 216 Ordynacji podatkowej dotyczący wydawania postanowień, a także przepisy prawa materialnego dotyczące przedawnienia i podatku dochodowego od osób fizycznych. Zacytowano także art. 20 ustawy nowelizującej Ordynację podatkową.

31 Nie ma w komparycji i formule sentencji postanowienia, ani w jego uzasadnieniu wskazania podstawy prawnej przyjęcia przez organ skarbowy, iż zaskarżony akt nie może być poddany kontroli instancyjnej. Konsekwencją "jednoinstancyjności" byłaby sytuacja prawna przewidziana w art. 52 § 3 i 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. To z kolei łączyłoby się z prawem strony do wystąpienia na piśmie z wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa niewyłączającym prawa do wniesienia skargi na akt lub czynność organu w rozumieniu art. 3 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

32 Zaskarżony akt wyjaśnienia i uzasadnienia tych kwestii nie zawiera, zajmując się jedynie oceną przepisów prawa uzasadniających merytoryczne rozstrzygnięcie. Nie znajduje ich także Sąd w pouczeniu adresowanym do strony, w którym organ cytuje przepisy zaprezentowane już wyżej, a to: art. 3 § 2 pkt 1, art. 53 § 1 i art. 54 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

33 Niezależnie od tych uwag Sąd zobowiązany jest stwierdzić niedopuszczalność skarg M. C. i A. C. zarówno przy przyjęciu zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego, jak i zasady poprzedzenia wniesienia skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa. Wniesienie przez stronę skargi zaskarżającej bezpośrednio akt organu I instancji skutkuje jej odrzuceniem. Skarga taka jest niedopuszczalna z mocy art. 58 § 1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

34 Pomimo odrzucenia skargi strona skarżąca zachowuje prawo do zaskarżenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu z tym jednak zastrzeżeniem, że wobec upływu terminu do wniesienia środka odwoławczego winna złożyć wniosek o przywrócenie terminu z zachowaniem art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, a organ winien uwzględnić regułę art. 214 Ordynacji podatkowej, w myśl której błędne pouczenie w akcie co do prawa odwołania nie może szkodzić stronie.

35 Z tych wszystkich względów i z mocy art. 58 § 3 w związku z art. 58 § 1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi podlegały odrzuceniu.