Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 sierpnia 2016 r., I SA/Ol 292/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 sierpnia 2016 r., I SA/Ol 292/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 29 lipca 2016r.sygn. akt I SA/Ol 292/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 292/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

3 Wnioskiem z dnia "[...]" złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku stwierdził, że jego obecna sytuacja materialna nie pozwala mu ponieść kosztów wniesienia kasacji od wyroku Sądu. Wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej, w związku z czym nie pracuje, nie korzysta również z pomocy społecznej. Oświadczył, że koszty jego utrzymania ponosi żona. Nadto złożył oświadczenie, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną A. P. Nie posiada majątku, nie uzyskuje dochodów. W rubryce 8 formularza "stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym" oświadczył, że podpisał intercyzę małżeńską. Wskazał, że ponosi wydatki na leczenie w kwocie ok. 350 zł.

4 W związku z brakiem wypełnienia każdej niezacienionej rubryki urzędowego formularza wniosku, pismem z dnia 8 lipca 2016 r. wezwano skarżącego do usunięcia ww. braku formalnego. Jednocześnie wezwano do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących stanu majątkowego skarżącego które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

5 W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF na nieobowiązującym już od 29.08.2016 r. wzorze, w którym w rubryce 5 "Uzasadnienie" stwierdził m.in., że "obecna sytuacja finansowa nie pozwala mu ponieść kosztów opłacenia adwokata". Ponownie oświadczył, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej, w związku z czym nie pracuje, nie korzysta z pomocy społecznej. Koszty jego utrzymania pokrywa żona. Wskazał, że jego "dokładna" sytuacja finansowa została zbadana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i znajduje się w aktach sprawy. Wyjaśnił, że z uwagi na złą sytuację finansową przed ślubem zawarł intercyzę małżeńską. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. P., która też jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2. Oświadczył, że jego żona odmawia podania żądanych informacji, nie jest bowiem stroną postępowania.

6 Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 29 lipca 2016r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata.

7 Po wskazaniu stanu faktycznego, podstawy prawnej i przytoczeniu tez z orzecznictwa, w konkluzji stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie przedstawił bowiem istotnych dla oceny wniosku oświadczeń jak i dokumentów, tym samym uniemożliwił dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Skarżący był zobowiązany do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych odnoszących do jego sytuacji finansowej jak i jego współmałżonki dokumentujących okoliczności, które wskazywałyby na to, że bez przyznania prawa pomocy strona pozbawiona byłaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, czego nie dokonał.

8 We wniesionym sprzeciwie wnioskodawca wniósł o przyznanie bezpłatnej pomocy prawnej do złożenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

9 Podniósł, że nie mógł przedstawić żadnych dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego. Rachunku bankowego nie posiada od momentu zamknięcia działalności gospodarczej w 2007r. Nie generuje dochodu, nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, gdyż koszty jego utrzymania pokrywa żona. Posiadając z żoną intercyzę przedmałżeńską nie ma wglądu i dostępu do dokumentów świadczących o stanie majątkowym żony i nie jest w stanie przedłożyć ich sądowi. Zdaniem skarżącego żona nie jest stroną w postępowaniu i nie ma obowiązku ponoszenia kosztów związanych z jego postępowaniem sądowym. Opłaty sądowe wykraczają poza obowiązki wzajemnej pomocy małżonków, a sprawa dotyczy okresu sprzed zawarcia małżeństwa.

10 Wszystkie dane o stanie majątkowym zostały zawarte we wniosku o prawo pomocy. Skoro Sąd nie stwierdził, by złożone oświadczenie o stanie majątkowym było nieprawdziwe, to powinno być wydane postanowienie przyznające pomoc. Odmowa udzielenia prawa pomocy pozbawi skarżącego możliwości dowodzenia swojej racji przed sądami, a prawo takie gwarantuje mu Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016r., poz. 718) zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." m.in. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie prawa pomocy strona może wnieść do wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia.

13 Jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a sąd rozpoznając sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

14 Rozpoznając sprzeciw Sąd nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Przede wszystkim należy zauważyć, że w sprawie niniejszej skarżący korzysta ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit.e) p.p.s.a. Tym samym, do rozważenia w związku ze złożonym wnioskiem pozostało spełnienie przez skarżącego przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

15 W ocenie Sądu, w takim wypadku brać pod uwagę kryterium wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.,. W sytuacji, gdy strona jest zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów postępowania sądowego z mocy prawa , w postępowaniu o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, mimo, że z punktu widzenia instytucji prawa pomocy przyznawanej na wniosek, chodzi o pomoc częściową.

16 Zwolnienie od kosztów sądowych a także ustanowienie adwokata jest odstępstwem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich niemających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości niewystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb.

17 Podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., tj. zarówno wtedy, gdy strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i częściowym, spoczywa na niej ciężar dowodu zaistnienia przesłanek udzielenia pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej.

18 Wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie, nie można uznać, że skarżący wypełnił rzetelnie formularz wniosku. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie stwierdził, iż lakoniczne oświadczenie jak i nie przedstawienie dodatkowych wyjaśnień spowodowało, że nie mogą one być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Nie można ustalić w sposób jednoznaczny ani tego, jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy i jego rodziny, ani tego jak przedstawiają się jego wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania. Skarżący nie wskazuje, jaka jest miesięczna wysokość dochodów gospodarstwa domowego, które prowadzi wspólnie z żoną, ani nawet tego, jaką kwotą miesięcznie dysponują na wydatki związane z utrzymaniem.

19 Nie ma racji skarżący, wywodząc w sprzeciwie, jakoby obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami miał charakter ograniczony i nie obejmował ewentualnego finansowania przez współmałżonka kosztów procesu prowadzonego przez drugiego małżonka. W orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że określony w art.23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy ma charakter normatywny, nie jest uzależniony od rodzaju ustroju majątkowego między małżonkami. W postanowieniu z dnia z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15 NSA stwierdził, że stosownie do art. 27 k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne.

20 O ile można się zgodzić z twierdzeniem, że przedstawienie dokumentów bądź konkretnych danych o dochodach małżonki może być utrudnione albo niemożliwe, to z pewnością można było podać dane przybliżone. Skarżący przyznał, że mieszka w domu stanowiącym własność żony, a ponadto jest na jej utrzymaniu. Skoro skarżący uznał, że nie może samodzielnie sfinansować swojego udziału w postępowaniu sądowym poprzez poniesienie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, to konieczne było zbadanie, czy mógłby to uczynić z pomocą rodziny. Przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy bezpośrednio sytuacji rodziny strony postępowania.

21 Nieudzielenie odpowiedzi w tym zakresie uniemożliwia jakiekolwiek ustalenie czy i ewentualnie w jakim zakresie wnioskodawca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Powołanie się na okoliczność istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nieudzielenie jakichkolwiek informacji odnośnie do sytuacji majątkowej małżonki, nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych żony. Brak danych w tym zakresie wpływa negatywnie na ocenę wniosku. Oczywistym jest bowiem, że tylko w sytuacji, gdy strona postępowania nie może uzyskać pomocy od najbliższej rodziny uzasadnione jest finansowanie tych kosztów z budżetu Państwa.

22 Ustanowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego. Jego realizacja jest zależna od wymogów proceduralnych, przewidzianych przepisami, w tym mającymi za zadanie ułatwienia skorzystania z tego prawa pod względem finansowym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia pełnych ( a także żądanych) wyjaśnień i dowodów musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z bierności. Sąd jest wówczas zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 109/13, CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko takie podziela również Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który w wyroku z dnia 16 października 2012r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem. W szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sądowych.

23 Reasumując należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie – w sposób niebudzący wątpliwości – stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz przedstawienie dokumentów go potwierdzających, umożliwiłoby pełną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności co do sytuacji materialnej rodziny prowadzi do uznania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

24 Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.