Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., II FZ 109/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r., II FZ 109/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 110/11 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 17 listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 110/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił K. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

3 Wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2012 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o powierzchni 81 m². Do wniosku dołączyła wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEiIDG), z którego wynika, że od 1 czerwca 1992 r. prowadzi działalność prawniczą.

4 Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 września 2012 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów: (1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych za 2011 r. bądź też stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu, (3) oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą; jeśli nie – przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie wykonuje działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrowała/zawiesiła działalności – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty oraz kosztów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami; jeśli jest podatnikiem podatku VAT – przedłożenia deklaracji VAT-7 złożonych za ostanie trzy miesiące, (4) oświadczenia, czy w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów korzysta z pomocy społecznej; jeśli tak, to w jakiej formie i wysokości przyznana została pomoc społeczna oraz przedłożenia dokumentów okoliczność tę potwierdzających, (5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, telefon i inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła jedynie dokument wygenerowany z CEiIDG w dniu 3 października 2012 r., z którego wynika, że skarżąca nadal prowadzi działalność prawniczą, odpis korekty zeznania podatkowego za 2011 r. (PIT-36), w którym z tytułu prowadzonej działalności wykazała stratę w wysokości 9.893,40 zł (deklarując przychód w kwocie 3.864 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 13.757,40 zł), odpisy deklaracji VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r., w których z tytułu świadczenia usług zadeklarowała jako podstawę opodatkowania odpowiednio kwoty: 650 zł, 1.500 zł i 680 zł.

5 Postanowieniem z dnia 9 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw.

6 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 110/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

7 W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej aktualną sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. W szczególności nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, czym uniemożliwiła weryfikację oświadczenia w zakresie nieposiadania zasobów pieniężnych. Z uwagi na fakt, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą oraz jest podatnikiem podatku VAT (tego dowodem są nadesłane przez nią deklaracje VAT-7) można w ocenie Sądu przyjąć, że posiada ono konto bankowe. Okoliczność ta została pośrednio potwierdzona przez samą skarżącą, która pomimo wezwania nie złożyła oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. Skarżąca nie potwierdziła także stosownymi dokumentami okoliczności nieuzyskiwania aktualnie dochodów. Uchyliła się również od przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość jej comiesięcznych wydatków związanych z kosztami eksploatacji jej mieszkania, tj. opłat wnoszonych do spółdzielni i opłat za media: energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie. W ocenie Sądu skarżąca sama uniemożliwiła dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej faktycznych możliwości płatniczych. Wobec powyższego Sąd powołując się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej P.p.s.a.) uznał, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia przesłanki przyznania jej prawa pomocy.

8 Na powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji skarżąca złożyła zażalenie.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

11 Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

12 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Rozpoznając sprawę Sąd miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji niedostateczną analizę sytuacji majątkowej skarżącej. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego. Jednak skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, nie udokumentowała wysokości opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie wyjaśniła także z czego się utrzymuje skoro nie uzyskuje dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Przedstawione przez skarżącą dokumenty i oświadczenia należało uznać za niewystarczające do odtworzenia jej sytuacji majątkowej. Skarżąca pozbawiła w ten sposób Sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny swojej sytuacji materialnej. Informacje przedstawione przez skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest – podzielany przez Sąd w niniejszej sprawie – pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekompletny materiał dowodowy przedłożony przez stronę, który może - tak jak w niniejszej sprawie - okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.

13 Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a dokonana przez Sąd pierwszej instancji odmowa przyznania prawa pomocy nie narusza prawa.

14 Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.